کاربردهای ارگونومی در طراحی خودرو

اگر به محصولات و کالاهایی که در محیط زندگیتان وجود دارد خوب بنگرید، متوجه خواهید شد که بیشتر این محصولات در واقع برای کمک به انسان و راحت تر و سریع تر انجام دادن وظایف روزانه شان پدید آمده اند.
از آن جایی که در بیشتر این موارد، این انسان است که از این وسایل و ابزارها استفاده می کند بنابراین طراحان و مهندسین باید برای اطمینان یافتن از راحتی، ایمنی، کارایی و سلامت استفاده از این کالاها حتما توانایی ها و محدودیت های فیزیکی و بدنی انسان را در طراحی و ساخت وسایل در نظر بگیرند. طبعا اتومبیل نیز به عنوان یک وسیله نقلیه از این قاعده مستثنی نیست. اگر به اتومبیل از دیدگاه یک ایستگاه کاری که در آن راننده باید برای هدایت و کنترل خودرو، کارها و عملیات مختلفی را همچون خواندن عقربه ها و علائم و درجات هشدار دهنده، فشردن پدال گاز و ترمز و کلاچ، عوض کردن و انتخاب دنده مناسب، پیچاندن فرمان و ... انجام دهد، نگاه کنیم آنگاه به خوبی درک خواهیم کرد که برای ایمنی و راحتی راننده و تامین جانی سرنشینان خودرو و سایر افراد دیگری که به نحوی با اتومبیل در ارتباط هستند – همچون عابران پیاده، دوچرخه سواران، موتور سیکلت رانان و ... – چه بسیار نکات ظریف و دقیق و حساس ارگونومیکی باید در خودرو رعایت شوند.

 طراحی از دیدگاه آنتروپومتری شامل انطباق و هماهنگی و ابعاد و اندازه های بدن با ابعاد و اندازه های محل کار یا ابزار وسیله مورد استفاده است. آنتروپومتری در واقع بخشی از دانش ارگونومی و شاخه ای از فیزیکال آنتروپومتری است که موضوع آن سنجش و اندازه گیری ابعاد و اندازه های ظاهری قسمت های مختلف بدن انسان است. چون دانستن ابعاد و اندازه های اعضای مختلف بدن برای طراحی ارگونومیکی بسیاری از وسایل زندگی ضروری است دانش آنتروپومتری نیز با اندازه گیری و ارائه اندازه های مختلف بدن ( مانند طول دست و پا، عرض شانه و کتف ها و ... ) و تعیین میدان حرکتی یا محدوده حرکت آنها به طراح کمک می کند تا به میزان زیادی بر ایمنی، سلامت و کارایی بازده طرح خود بیافزاید و از هر جهت یک طرح مناسب ارائه دهد.
موضوع اصلی علم ارگونومی یا مهندسی فاکتور های انسانی به بررسی روابط انسان با محیط کارش با هدف بهینه سازی شرایط زندگی و کاری او بر می گردد. یعنی ویژگی ها و توانایی های ارگانیزم انسانی به منظور تطبیق کار با انسان و بر عکس مورد بررسی و تحقیق قرار می گیرد.

 

ارگونومی دو هدف مهم دارد:
هدف اول افزایش کارایی و بازده انجام کار و فعالیت های دیگر است. افزایش سهولت کاربرد، کاهش خطا و افزایش بهره وری در این مقوله می گنجند.
هدف دوم تقویت بعضی از ارزش های انسانی مطلوب از جمله افزایش ایمنی، کاهش خستگی و تنش، افزایش راحتی، افزایش مقبولیت نزد کاربر، افزایش میزان رضایت شغلی و بهبود کیفیت زندگی است.
این دو عامل به ما نشان می دهند که در هر کاربرد خاص معمولا فقط دسته ای از اهداف بیشترین اهمیت را دارند و این اهداف عموما به هم وابسته است.
●کاربردهای ارگونومی
با توضیحاتی که داده شد دریافتیم عملکرد یک وسیله تنها نمی تواند ملاک قرار گیرد بلکه کالاها و محصولات ساخته شده باید برای استفاده انسان مطابق با نیازها، خواسته ها، راحتی و قابلیتهای او سازگار و هماهنگ گردند در این میان وظیفه متخصصان ارگونومی یا مهندسین فاکتورهای انسانی شامل مهیا کردن راحت ترین شرایط از نظر میزان سر و صدا، کاهش بار مغزی و فشار جسمی، میزان روشنایی، آب و هوا، اصلاح وضعیت کاری و کاهش نیرویی که صرف انجام دادن کارها می شود، ساده کردن اعمال حسی روانی در خواندن و درک وسایل نشان دهنده به منظور درک انتقال سریع، بدون خطا و اشتباه و دقیق پیام ها و اخطارهای مورد نظر، راحت تر ساختن جابجایی و حرکت اهرم ها و دسته ها، در دسترس قرار دادن کلیدها و دکمه ها و سایر قسمت ها به ترتیب اهمیت و الویت منطقی، اجتناب از کوشش برای فراخوانی اطلاعات غیر لازم و مانند اینها می گردد؛ بنابراین برای اینکه یک تولید کننده بتواند جوابگوی تمام نیازهای افراد مختلف جامعه باشد، باید بداند که چند درصد از این افراد دارای چه خصوصیات و ویژگی های جسمانی هستند و برای این منظور باید از جمعیت مشتریان بالقوه محصول مورد نظر آمارگیری کرده و داده های بدست آمده را توسط کارشناسان تجزیه و تحلیل کند. این آمارگیری نیز باید از گروه های مختلف اجتماع انجام شود زیرا مثلا در یک جامعه، گروهی چاق، عده ای لاغر، بعضی بلندقد، دسته ای کوتاه قد و بالاخره برخی نیز در تمام این افراد متفاوت هستند و به همین دلیل گاهی ارائه یک محصول در بازار برای عده ای بالاتر از حد استاندارد و برای عده ای دیگر پایینتر از حد استاندارد قرار می گیرد. مثلا طی تحقیقی که در سال ۱۹۸۵ انجام شد، مشخص شد که یک طرح مطلوب و کاملا مناسب کلاه ایمنی که در اروپا با استقبال فراوانی مواجه شده بود، فقط برای حدود ۴۰ درصد از مردم سریلانکا قابل استفاده بوده است. همچنین وقتی استانداردهای آنتروپومتری آمریکا تعیین شد، این اندازه فقط برای ۹۰ درصد آلمانی ها، ۸۰ درصد فرانسوی ها، ۶۵ درصد هندی ها، ۴۵ درصد ژاپنی ها و ۱۰ درصد از ویتنامی ها مناسب بوده است.

 

به طور کلی اندازه گیری ابعاد بدن در دو وضعیت صورت می گیرد :
۱ – وضعیت ساکن ( ثابت )
۲ – وضعیت متحرک
در وضعیت ثابت اندازه گیری بدن در حالتی صورت می گیرد که بدن هیچ گونه حرکتی نداشته باشد و این اندازه گیری را اصطلاحا آنتروپومتری استاتیک می گویند. در وضعیت متحرک اندازه گیری ابعاد بدن در حالتی که بدن در حالت حرکت می باشد، صورت خواهد گرفت. این اندازه گیری آنتروپومتری دینامیک گفته می شود.
به طور کلی آنتروپومتری شامل اندازه گیری اندازه های مختلفی از طول بدن، وزن و حجم اندام ها، فضای حرکتی و زوایای حرکتی هر یک از این اندازه ها بوده و در نهایت تهیه آمار و اطلاعات منتج از آن در تعیین شکل و اندازه ابزار و وسایلی است که در محیط کار مورد استفاده این افراد قرار می گیرد.
به طور کلی آنتروپومتری در دو زمینه کاربرد دارد :
۱ – برای تطبیق و تناسب ماشین با انسان در جهت راحتی و افزایش راندمان کاربر
۲ – جهت استانداردسازی وسایل و تجهیزات مورد استفاده برای یک فرد یا کل جامعه
در این زمینه علاوه بر ابعاد بدن، نوع وسایل مورد استفاده، جنس، میزان تحمل نیرو و فشار و سایر فاکتورهای مربوط به انسان از قبیل سن، جنس، نژاد، ساختار بدنی ( ورزش، کار، چاق، لاغر )، نوع شغل، رژیم غذایی، وضعیت سلامتی، وضعیت بدن یا پوسچر ( Posture )، زمان (ابتدای روز، پایان روز)، تغییرات ارادی ( مثل منقبض کردن عضله )، لباس و تجهیزات فردی مورد توجه قرار می گیرد. که البته مهم ترین آنها سن، جنس و تفاوت های نژادی می باشد.
در بعضی شرایط فضای کار و تجهیزات منحصرا مختص یک استفاده کننده معین طراحی می شود مانند سفارش لباس به خیاط، مدل های لباس زنانه و صندلی اتومبیل های مسابقه که مواردی از این دست هستند.
در پروسه یک تحقیق ارگونومیکی به منظور طراحی یا بهسازی وسایل و ابزار کار پس از استخراج اطلاعات آنتروپومتریکی جامعه استفاده کنندگان از وسیله مورد تحقیق، بایُستی موضوعهای مورد استفاده در آن وسیله را فهرست کرده و با استدلال های علمی و منطقی آنها را ارزش گذاری کنیم. در این فصل، برای شناسایی موضوع های مهم مورد استفاده در خودرو به فعالیتهای اجرایی که در داخل خودروی سواری انجام می شود توجه می کنیم. این فعالیتها عمدتا شامل مواردی همچون ورود ( خروج ) مناسب به ( از ) وسیله نقلیه، نشستن، هدایت و کنترل مناسب خودرو، دید مناسب به بیرون و درون، رفاه، ایمنی و ... می شود.
در اینجا، ویژگی های خودروی سواری را در چهار موضوع تشریح می کنیم:
۱. صندلی ها
۲. کنترل ها
۳. نمایشگرها
۴. برخی ویژگی های خاص
ولی قبل از آن کمی در مورد فضای داخلی و اندازه های آنها بحث می کنیم.
●طراحی فضای داخلی و اندازه های آن
به منظور طراحی یک خودرو ابتدا باید مشخص کرد که این وسیله نقلیه برای چه منظور طراحی می شود و چه اهداف و انتظاراتی را باید برآورده کند. به عبارت دیگر اول باید دید که چه نوع خودرویی و برای چه کاری قرار است طراحی شود زیرا پارامترهای طراحی انواع خودروها با هم تفاوت دارد. مثلا طراحی خودروی چهار نفره لوکس سدان با یک وانت، رودستر یا خودروی شاسی بلند (مانند پاترول ) فرق می کند و بر حسب مورد مسایل جداگانه ای را برای طراحی هر کدام باید در نظر گرفت .
پس از مشخص شدن نوع خودرو باید بررسی کرد که خودرو برای چه بازار، کشور و مردمی و با چه خصوصیات و ویژگی هایی در نظر گرفته شده است؛ چه رقبایی و با چه مشخصاتی در بازار وجود دارند و .... پس از تعیین خط مشی های موجود و بررسی و تجزیه و تحلیل عوامل موثر در طراحی و سنجش شرایط و امکانات موجود طراحی صورت می گیرد.
مثلا اگر بخواهیم برای مردم کشورمان یک خودروی کاملا ملی طراحی کنیم باید عواملی نظیر :
متوسط تعداد افراد خانواده.
متوسط درآمد خانواده
نوع نیاز و استفاده از خودرو
تعداد مسافرت های در طول سال
اندازه های بدنی افراد جامعه
عادت ها و ویژگی های سنتی و اخلاقی جامعه
وضعیت ترافیکی خیابان ها و جاده ها
و غیره را حتما در نظر بگیریم و سپس اقدام به طراحی کنیم.

پس از آماده شدن چندین شکل و طرح ظاهری و به تصویب رسیدن یکی از آنها، ابعاد کلی اتومبیل (با توجه به عوامل فنی، انسانی، نیاز بازار و چند عامل دیگر در آن دخالت داده می شود و در این مرحله است که امکان اقدامات اصلاحی و تعدیل کننده وجود دارد. البته عکس این عمل نیز ممکن است و گاهی شکل و طرح خودرو بر اساس ابعاد و اندازه ها طرح می شود.

مجموعه مطالب متنوع در زمینه های مختلف ارگونومی(دانلود نمایید)

-فیزیولوژی کار

- اختلالات اسکلتی عضلانی درصنعت

- تاریخچه و مراحل توسعه ارگونومی

-جزوه  بیومکانیک دانشگاه شریف

- سود آگاهی از ارگونومی

-HUMAN COMPUTER INTERACTION  PPT

-کاربرد ارگونومی  

نقش برنامه ریزی ارگونومی در کاهش عوارض ناشی از نوبت کاری

نوبت کاری از جمله پدیده های اجتماعی است که از قدیم وجود داشته است. در آن زمان نوبت کاری تنها به گروه کوچکی از انسان ها که عمدتا در کار های خدماتی اشتغال داشته اند محدود می شد. با ظهور انقلاب صنعتی، هم چنین اختراع منابع روشنایی مصنوعی امکان کار در شب نیز بطور گسترده ای فراهم گشت و به مرور کارفرمایان به فکر کار شبانه روزی در صنعت و خدمات افتادند که این مسئله به دلایل مختلفی از جمله فرآیند های صنعتی، فشارهای اقتصادی و نیازهای بخش خدمات گسترش زیادی پیدا کرد.

طبق آمارهای منتشره نزدیک به 25 درصد از کل نیروی کار با پدیده نوبت کاری مواجهه هستند که این آمارها با رشد جمعیت، رقابت صنعتی و خدماتی در حال افزایش روزافزون است. با توجه به اثرات نوبت کاری بر سلامت و ایمنی کارکنان و نیز تاثیری که بر بهروری و بازدهی سازمان می گذارد و نظر به اینکه اجتناب از نوبت کاری امکان پذیر نمی باشد لزوم توجه هرچه بیشتر به ابعاد گوناگون نوبت کاری در برنامه ریزی زمانی کار جهت به حداقل رساندن اثرات نوبت کاری ضروری می باشد.

در این مقاله سعی شده است که به بررسی عوارض ناشی از نوبت کاری از جنبه های روانشناسی- پزشکی، خانوادگی- اجتماعی، اقتصادی و عوامل فنی- سازمانی و تاثیر آن بر برنامه ریزی زمانی کار از دیدگاه ارگونومی پرداخته شود .

نظریه بیوریتم و کاربرد آن در مهندسی فاکتورهای انسانی (ارگونومی)

بیوریتم یکی از جدیدترین موضوعها در حیطه شناسایی ارگونومی ذهن افراد است که با بررسی و شناخت از جنبه های فکری – جسمی – روحی مدیران می توانند در تقلیل حوادث طبیعی ناشی از کار روزمره و کاهش اشتباهات ظاهراً بدون دلیل بسیار مؤثر واقع شود.

با توجه به اینکه تا به حال تحقیقی جامع وکاربردی در رابطه با بیوریتم ما و ساعتهای درونی بدن به منظور افزایش ضریب اطمینان کار در مراکز تولیدی و خدماتی و همچنین افزایش بهره وری با تکیه بر اصول مهندسی فاکتورهای انسانی انجام نشده این مقاله به طور بسیار فشرده به شناساندن بیوریتم و تاریخچه و اهمیت آن و همچنین سابقه کارهای انجام شده در کشورهای صاحب علم و صنعت می پردازد و به این ترتیب قابلیت و کارکرد بیوریتم در زمینه موضوع مقاله را گوشزد می کند.

آرزوی همیشگی انسان این بوده که بتواند آینده خود را روشن تر دیده و پیش بینی کند از آغاز بشر، متوجه شده بود که بین زندگی وی و ستارگان ارتباطی وجود دارد و شغل پیش گویی نیز در نتیجه همین ارتباط بوجود آمد. انسان از معدود موجوداتی است که از ابتدا همواره سعی نموده که با شناخت موارد جبری طبیعت به آزادی بیشتری دست یابد کشف قوانین علمی ، وی را قادر به کنترل و استفاده از آنها و آزادی روز افزون نموده است. یکی از شاخه های علوم نیز شناختی است که انسان بعنوان یک مدیر از خود در زمینه های مختلف روانی، جسمی ، اجتماعی بدست آورده و به مدد آن خود را از بسیاری از بحرانها نجات می دهد.

نظریه بیوریتم روشی است که به شناخت تغییراتی منظم و متناوب در رفتار و توانایی های آدمی منجر می شود.

یکی از مهمترین ویژگیهای عصر ما ورود علم و روشهای علمی به حوزه فعالیت های روزمره است از یخچال و اجاق گاز گرفته تا پیچیده ترین دستگاهها و ابزار آلات صنعتی و پزشکی همگی به نوعی و به شکلی برگرفته شده و دقیق ترین و ظریف ترین راهبردهای فکری عالمان و دانشمندان هستند که تمدن امروزین ما وامدار آنان است.

دانشمندان علوم رفتاری و کسانیکه با مدیریت رفتارهای فیزیولوژیک انسان آشنایی دارند اینک می توانند دلیل منطقی بسیاری از رفتارهایی که تا پیش از این پیچیده به نظر می آمد را همراه با مستندات علمی و تجربی به خوبی بیان کنند . که در همین مقاله به اینگونه مسائل اشاره خواهیم داشت.

بیوریتم چیست

مدتی است که در کشور ما به صورت انگشت شماری مباحثی در رابطه با بیوریتم ارائه شده که چند نمونه آن به منظور آشنایی خوانندگان محترم در قسمت منابع آورده شده است . این حادثه نیکی برای دانشمندان و استادان و دانشجویان علاقمند است . در این مقاله نیز سعی شده با توجه به اصول و پایه های نظریه بیوریتم آن را به نوعی به یکی از موضوعات مهندسی صنایع و مدیران صنعتی ارتباط داده شود و با بیان آن و با استفاده و گردآوری نوشته ها مقالاتی که اسامی نویسندگان محترم آن نیز آورده شده خوانندگان عزیز را با این مهم بیشتر آگاه کنم و یکی از کاربردهای آن را در زمینه مهندسی فاکتورهای انسانی و ارگونومی بیان شود.

معنی مرگ مرتباً در سه سیکل خاص که مانندمنحنی های سینوسی دارای فازهای مثبت و منفی هستند در حال گذر است . دوره جسمی 23 روزه و بر فعالیت های فیزیولوژیکی بدن اثر می گذارد مواردی از قبیل مقاومت بدن در برابر بیماریها ، نیروی جسمی –هماهنگی بدن و سرعت انجام فعالیت فیزیکی دوره روحی یک دوره 28 روزه بوده و بیشتر شامل مواردی از قبیل خلاقیت –حساسیت –سلامت روحی و ادراک می شود .

دوره فکری شامل 33 روز بوده و شامل کارکرد حافظه – سرعت انتقال و قدرت یادگیری و تجزیه و تحلیل مسائل می شود .نصف دوره زمانی هر کدام از این سیکلها مثبت و نیم دیگر منفی است به عبارت دیگر در هر 5/11 روز اول فعالیت جسمی همراه با تحریک انرژی –قدرت جسمانی بالا و کار مفید عاری از اشتباه و توأم با تحمل است و در 5/11 روز – بعد ضعف – خستگی – انرژی ذخیره ای کمتر و کاهش توانایی مشاهده می شود در 14 روز اول دوره احساسی خوش رویی ، خوشبینی و علاقمندی بکار و زندگی و علاقمندی به مشارکت فعال در امور تشریک مساعی دوره مثبت سیکل است و 14 روز بعد که همراه با بد اخلاقی –زود رنجی و تند مزاجی است به همین ترتیب از لحاظ فکری بعد از 5/16روز نخست قدرت هوش ودرک و فهم مطالب و روحیه تحلیلی بالا و خلاقیت و در 5/16 روز دوم فراموشکاری –تنبلی فکری و مشکل بودن تمرکز و ذهن و تصمیم گیری است.

واقعیتهای جالبی که در رابطه با بیوریتم کشف شده اند ازجمله اینکه در هنگام تولد هر سه دوره از صفر شروع شده و بالا می روند تا به اوج برسد. این سیکلها حول محور زمان یا سطح بحرانی در نوسان هستند و فازهای مثبت و منفی را بوجود می آورند.

در سیکل منفی آسیب وجود ندارد ولی در گذر از مثبت به منفی وجود دارد این روزها را روزهای بحرانی می نامند برای مثال در هر سه مورد احتمال وقوع این موارد بیشتر است .

1-در روزهای بحرانی جسمی: تصادف ، سرماخوردگی یا ناراحتی های بدن

2- روزهای بحرانی روحی: ستیزه جویی ، سردرگمی و ضعف روشن

3-روزهای بحرانی فکری : اشتباهات قضاوتی ، مشکلات یادگیری و حافظه امکان پیش بینی و کاستن از خطاها وجود دارد مدیران می توانند با محاسبه تعداد روزهای بحرانی و زمان وقوع احتمالی آنها بسیاری از مشاجرات را با هم کم کرده و همچنین نیروی انسانی زیر نظر خود را بهتر حفظ کنند.

تئوری بیوریتم در اواخر قرن نوزدهم توسط فیلپس و سوبودا بوجود آمد که اولی ریتم جسمی و دیگری ریتم روحی را کشف کرد وی نقش مهمی در این تئوری داشت و در واقع تئوری به شکل امروز مدیون وی است . امکانی که بیوریتم در پیش بینی رفتارهای آینده به ما می دهد را می توان به عنوان اولین نقطه برای توجیه مدلل بودن آن تئوری دانست البته مشکلاتی در تعبیر و تفسیر آن نیز وجود دارد. اینکه هر سه هم زمان به هم و مستقل از یکدیگر عمل کرده در روزهای بحرانی هر سه سیستم تحت نفوذ هم قرار گرفته و مثلا یک روز بحرانی در دوره های روحی توسط منحنی های فیزیکی و فکری که به اندازه کافی قوی باشند خنثی می شود.

حال اگر تئوری فوق الذکر بر اساس محاسبات ریاضی قابل اندازه گیری نبوده و اجازه نمی دهد که با اطمینان رفتار مورد انتظار فردی را شناسایی کنیم چگونه می توانیم به آن اطمینان کنیم اگر ما بتوانیم مقدار قابل توجهی آمار تجربی به دست آوریم که نشان دهد پیش بینی های تئوری بیوریتم منطبق با رفتار عمومی شخص در روزهای مشخص است به طور حتم تئوری اعتبار بیشتری به خود می گیرد. دیگر اینکه مشاهدات اگر روی افرادی که دارای مشاغل حساس تر و خطرناک تر هستند انجام شود قطعی تر خواهد بود. منحنی های بیوریتم یک نظریه تجربی است و بیشتر به شواهد می کند و برای اعتبار آن نمی توان از قوانین شناخته شده فیزیولوژیکی استفاده کرد.همانطور که در بالا آورده شده منحنی های بیوریتم همه با هم از صفر شروع و هر یک با تناوبی مشخص ادامه یافته و پس از آن 21252 = 33×28× 23 روز یعنی در 59 سالگی مجدداً هر سه منحنی به نقطه صفر می رسند. البته چون یکی از عددهای زوج است سه منحنی یک بار در اوایل 30 سالگی با یکدیگر در نقطه صفر برخورد می کنند که در این حالت منحنی در روز چهاردهم خود محور را قطع می کند ولی منحنی های جسمی و فکری در ابتدای دوره هستند یعنی تقریباً هر 30 سال 10626 = 33×23× 14 روز یک بحران سه گانه وجود دارد. هنگامی که فاز هر سیکل عوض شود یعنی دوره مذکور مخط زمان را قطع می کند آن روز، روز بحرانی مربوطه آن دوره است. روز بحرانی به خصوص در مورد سیکل جسمی اهمیت خاصی دارد اما هنگامی که دو سیکل در یک روز خط زمان را قطع کنندآن روز بحرانی تر است به خصوص که یکی از این دو سیکل جسمی باشند و اگر هرسه سیکل در یک روز همدیگر را قطع کنند آن روز بیشتر با اهمیت است و بر مدیران واجب است تا با طراحی جدول بیوریتم برای کارگران زیر دست خود تمام این بحرانهای دو گانه و سه گانه را شناخته و با استناد به آنها از حوادث ناگواری جلوگیری می کنند.

براحتی می توان نتیجه گرفت که هر 5 روز، یک روز بحرانی است زیرا میانگین برای هر سه دوره محسوب می شود چون 28=3/(33+28+23) روز و از آنجا که هر دوره دو روز بحرانی وجود دارد نسبت روزهای بحرانی به کل روزها عبارت است یعنی به طور متوسط از هر 5 روز یک روز بحرانی است نقاط بحرانی مضارب صحیحی از اعداد 5/11 و 14 و 5/16 هستند بنابراین نقاط بحرانی است نقاط بحرانی دوگانه بنا به مورد عبارتند از بحرانی های دوگانه روحی – جسمی 322 = 2×5/11× 14 روز بحرانهای دو گانه فکری-جسمی 262 = 2×5/16× 14 روز یعنی به طور متوسط در طی یکسال 3 بحران دوگانه وجود دارد که در سال سی ام یک بحران سه گانه به جای سه بحران دوگانه خواهیم داشت.

چگونه از بیوریتم در محیط های کار استفاده کنیم

یکی از کاربردهای بیوریتم که مورد نظر این مقاله است جلوگیری از سوانح کاری است بررسی های انجام شده نشان می دهد 70 درصد سوانح کارخانه های شیمیایی و پاک کننده در آمریکا در دهه 80 زمانی رخ داده است که ریتم های عوامل انسانی در نقطه بحرانی قرار داشته است این بررسی ها نشان می دهد که چگونه نقطه ای بحرانی فیزیکی می تواند به وجود آورنده یک عدم تعادل باشدو مثلاًیک کارگر ماشین پرس که 20 سال با یک نوع ماشین کار کرده و حتی یک حادثه کوچک نیز نداشته در یک روز بحرانی دوگانه در ریتم احساسی و فکری بی هیچ علتی سرعت ماشین را بالا برده و در نتیجه سه انگشتش قطع می شود اگر او بیوریتم خود را می شناخت و یا حدس می زد شاید احتمال کمتری برای این کار وجود داشت. بیشتر حوادث برای کارگران و افراد زمانی رخ می دهد که یک بحران دوگانه وجود دارد. شخص در موقعیت بدی قرار گرفته و عدم تعادل حاصل از ریتم او را به خطر مواجه می کند. راسل ک . اندرسون از دانشمندان آمریکایی است که در زمینه بیوریتم کارکرده وی دنبال بررسی های بالای 120 مورد خطای انسانی را مجدداً بررسی نموده و نتایج و یافته های فعلی را تایید نموده و عدد 70 درصد بدون تغییر باقی می ماند به طور کلی اندرسون به نتایج زیر دست یافت:

1- یک شخص در نقطه بحرانی رفتار متفاوتی دارد.

2- کسی که بیوریتم خود را نشناسد از بیان علت حوادث عاجز است .

اکثر کسانیکه به سبب کار و زندگی مجبور به تحمل پروازهای طولانی شده اند خستگی ، بیخوابی و منگی دو سه روز اول ورود خود را از یاد نبرده اند این نوع خستگی به اصطلاح jet lag است و بر این واقعیت استوار است که وقتی انسان از شرق به غرب می رود کمتر دچار ناراحتی می شود تا غرب به شرق .

نتیجه گیری

افراد انسانی و به خصوص مسئولیتی که افراد زیادی را در محیط های فنی و خدماتی زیر دست دارند باید با این نظریه آگاه باشند و بدانند آنچه تاکنون گفته شد نباید نتیجه گرفت که در روزهای بحرانی ناکامی و بدبختی انسان جتناب ناپذیر است زیرا با اطلاع از قواعد بیولوژی و بیوریتم و کشف روزهای بحرانی با کنترل رفتار خود و انتخاب یک راه حل منطقی از ناکامی خود جلوگیری کرده . در واقع مکانیزم بروز در روزهای حساس به این ترتیب است که به علت تغییرات که در بدن انسان صوت می گیرد فرد ذاتاً تمایل به بی دقتی و بی توجهی پیدا کرده و در صورتی که در همان ایام در حال انجام کارهای مخاطره آمیز باشد ممکن است این بی دقتی برای او ایجاد مشکل نماید و منجر به حادثه شود لذا با داشتن نظریه بیوریتم به فرد توصیه می شود در این روزها بیشتر مراقب باشد. وقتی به غرب می رویم و خورشید را دنبال می کنیم روز موقتاً طولانی تر می شود و از آنجائیکه چرخه طبیعی اغلب اوقات طولانی تر شدن روز را راحتر تحمل می کند تا کوتاه شدن آن را به این ترتیب ایده آل این است که در سفر های طولانی انسان همواره از شرق به غرب مسافرت کند منتها به طریقی که در هر روز یک نصف النهار را می پیماید.

مثال بعدی : از طرف کارخانه ای که 130 کارگر شیفتی داشت تحقیقی برای بررسی مسائل این کارگران که اغلب از بی خوابی و ناراحتی های جسمی شکایت داشتند مورد لزوم واقع شد. کارگران بر پایه برنامه هفتگی کار می کردند یک هفته صبح – یک هفته عصر . طبق نظر این محقق و با توجه به علائم ریتم حیات گویی این کارگران یک هفته در نیویورک – هفته بعد در پاریس و بعد در توکیو هستند به عبارت دیگر مثل اینکه آنها مرتباً در حال پرواز از غرب به شرق هستند که این منزله بدترین حالت برای آهنگ بیولوژیک بدن است.

طراحی محیط کتابخانه ها

تامین فضای کاری در کتابخانه های دانشگاهی به تعداد دانشجویان و توزیع افراد در هر رشته بستگی دارد، مکانهای خاصی هم برای افراد معلول (استفاده کنندگان از صندلی پرخدار، و کسانی که از ناحیه چشم آسیب دیده اند) و برای فعالیتهای خاص (مطالعه ی میکروفیلم و تجهیزات گسترش یافته ، کامپیوترهای شخصی و پایانه ها، بکار بردن CD-ROM ، ... وجود دارد، ( به راهنماییهای مربوط توجه نمایید) همچنین مکانهایی هم برای مطالعات فردی (اتاقکها، کیوسکها، اتاقهای کار انفرادی) مورد نیاز است، محلهای کار باید ترجیحاً در قسمتهای روشن ساخته شوند، فضای مورد نیاز برای یک محل ساده ی مطالعه / کار ۵/۲ و برای کامپیوتر شخصی با محل کار شخصی مقدار ۰/۴ می باشد.
حفظ امنیت در بخشهای مربوط به استفاده کنندگان کتابخانه بسیار ضروری است. اقدامات احتیاطی در برابر خطر حریق باید مطابق با آیین نامه ها و مقررات ساختمانهای دولتی و محلی باشد.
نصب سیستم امنیتی در کتابخانه از سرقت جلوگیری کرده و زمانی که زنگ خطر به صدا در می آید، خروجیهای اضطراری توسط قفلهای امنیتی برقی و اتوماتیک بدون نظارت انسان بسته می شوند. استفاده از درهای اضطراری ایمن خودکار به همراه آژیرخای صوتی – تصوریری زیاد موثر نیست.
به دلیل بار گذاری زیاد طبقات و وضعیت دمایی ثابت و بهتر، قسمت بایگانی ترجیحاً در زیر زمین قرار می گیرد.
به خاطر نیاز فوق العاده به کنترل وضعیت دمایی، حمل و نقل و امور کارکنان، و انعطاف پذیری، /تغییر پذیری محدود، چیدن کتابها بر روی هم مثل یک برج، مناسب نیست. بهترین روش، تعیین مکانهای مرتبط و تا حد امکان بزرگ و بدون اختلاف سطح است. تقسیم بندی میان مخازن ثابت و سیستمهای فشرده ی ) متحرک، به شبکه ی ساختاری ستونها بستگی دارد.
نگهداری مجموعه ها و مواد خاص (مثل اسلاید های عکاسی ، فیلم و وسایل صوتی و ابزار اطلاع رسانی به علاوه کارتها، نقشه ها و آثار گرافیکی ) نیاز به دمای ویژه درونی دارند. محطی داخلی باید با تمام بخشهای کتابخانه تناسب داشته باشد یعنی در سرتاسر کتابخانه مساوی و یکسان نباشد.
در قسمتهای اداری هم نباید دفتری با پلان باز وجود داشته باشد،با این وجود کنترل کامل مخازن در محیط ضروری است زیرا ساختار ساختمان نمی تواند به تنهایی شرایط مناسبی را فراهم نماید.
کتابها باید به صورت افقی بر روی چرخهای دستی یا روی تسمه نقاله جابجا شوند (در این حالت باید مراقب آستانه ها بود. در تغییرات حاصله بر روی سطح باید از پله ای شیب دار کمتر با مساوی ۰۶/۰ با آسانسورهای تخت استفاده کرد.) برای حمل و نقل کتابها به صورت عمودی باید آنها را در آسانسور یا تسمه نقاله (مسیر و سطح شیبدار مایل باید به دقت طراحی شود، در این حالت هزینه های نگهداری بسیار کمتر می باشند.)
توسط یک سیستم حمل و نقل کانتینری (قابل برنامه ریزی از لحاظ مکانیکی، ترکیبی از کشش های افقی و آسانسورهای پله برقی قائم) یا از طریق سیستم حمل و نقل کانتینری اتوماتیک (مسیرها به دلخواه، به صورت افقی یا عمودی، کاملاً اتوماتیک، و تحت کنترل کامپیوتر انتخاب می شوند. در این حالت بهره برداری با هزینه های بالا و بدون صرف هزینه های جاری بالا می باشد) جابجا نمود.
امکانات داخل بخش کنترل شده باید شامل قسمتهای زیر باشد اطلاعات تالار مطالعه کتابنامه، پایانه های قابل استفاده ی کاتولوگ، ثبت نام و بر گرداندن کتابهایی که فقط داخل تالار مطالعه می توان از آنها استفاده کرد، وسایل و امکانات فتوکپی (در اتاقهای جداگانه) قفسه های باز به روی عموم، محلهای کار و در صورت لزوم منابع و مخزنهای باز به روی دیگران.
امکانات خارج از قسمت تحت نظارت باید شامل بخشهای زیر باشد: رخت کن با قفسه های کیف دستی و کت، توالت، سک غذا خوری، یک بخش مطالعه ی روزنامه (مطبوعات)، اتاقی برای نمایشگاه ، اتاقهای سخنرانی و کنفرانس (تا حد امکان برای استفاده در خارج از ساعات کار کتابخانه) بخش اطلاعات (سوالات اصلی و مهم)، فهرست های برگه ای و میکرومنشی، ترمینالهای قابل استفاده ی کاتولوگ، یک قسمت برای باز گرداندن کتاب و بخشی برای جمع آوری کتابهای سفارشی / رزرو شده.
● کتابخانه ها
کتابخانه های عمومی، آثار علمی عمومی و دیگر ابزار اطلاع رسانی را عرضه می کنند که به طور مستقیم در قفسه های باز در دسترس هستند.
وجود مجموعه های منظم و جستجوی موضوعی کتب به صورت چاپی و سایر امکانات، محدود به کتابخانه های عمومی بزرگتر می باشند. کتابخانه های عمومی هیچگونه وظایف آکادمیک یا اهداف بایگانی هم در آنها وجود ندارد. چنین کتابخانه هایی به راحتی در دسترس عموم بوده و توسط کودکان، نوجوانان و بزرگسالان استفاده می شوند.
سطح علمی و. انتخاب کتابها و ارائه خدمات در کتابخانه های عمومی مطابق با نیازهای مراجعین است. کتابخانه به عنوان یک مرکز برقراری ارتباط برای تمام گروههای جامعه بوده و علاوه بر استفاده از روشهای نسبی فراهم کردن کتاب ، می تواند دارای بخشهای مطالعه ی مروری، بخش پرسشها و پیشنهادات شهروندان، یک غذاخوری امکانات گوش دادن به موسیقی، اتاقهای تفریحی و جلسات، و صندلیهای مطالعه برای گروهها و افراد دیگر باشد.
امکانات دیگر از قبیل وجود کتابخانه ی موسیقی، کتابخانه برای امانت دادن آثار هنری و سرویش متحرک برای امانت دادن، هم لازم می باشد. علاوه بر کتاب و روزنامه، ارائه ماهنامه ها و هفته نامه ها، بروشورها، بازی یا وسایل اطلاع رسانی جدید (ویدئو- نرم افراز – کامپیوتر شخصی) برای استفاده در کتابخانه یا امانت گرفتن وجود دارد.
طراحی اتاق باید به گونه ای باشد که کودکان، بزرگسالان و جوانان را به خور جلب کند تا وقت خود را در فضاهای مجزا با پلان باز که مطالعات در آنجا انجام می شود بگذراند. مساحت زیر بنا به میزان اندازه مجموعه بستگی دارد.
برای هر ۱۰۰۰۰ واحد ابزار اطلاع رسانی باید زمینی به مساحت ۳۰۰ متر مربع و قابل استفاده در مجموع در نظر گرفت. هدف از این کار فراهم کردن حداقل ابزار اطلاع رسانی به ازاء هر فرد می باشد. معمولاً در طراحی کتابخانه ، باید به استفاده از بخشهای عمومی و باز قابل توسعه و چند منظوره به شکل مربع که به صورت افقی سازماندهی شده اند و دارای ورودی جذاب و زیبایی هستند توجه کرد. مکانهای مورد استفاده برای بزرگسالان می تواند دارای ۵ یا ۶ قفسه (حداکثر دسترسی، ۸۰/۱ متر) و محلهای مخصوص کودکان ۴ قفسه با ارتفاع دسترسی حدود ۲/۱ متر باشد.
طول راهروهای قفسه ها نباید بیش از ۳ متر بوده و باید محلهایی برای نمایش و قرار دادن کتابها داشته باشند. جابجایی کتابها باید با چرخهای دستی مخصوص به طول * عرض * ارتفاع: ۵۰۰*۹۹۰ * ۹۲۰ صورت گیرد. آسانسور حمل وسایل باید در قسمت ورودی ارائه خدمات بوده و کتابخانه های بزرگتر باید دارای وسایلی برای حمل کتابها باشند.

طراحي كتابخانه هاي آينده :

---

جوليوس سباراتنام " مدير گروه كتابخانه هاي ديجيتالي و خدمات اطلاع رساني در سنگاپور است . با او ممكن است او را در شوراي ملي كامپيوتر يا هيأت امناي كتابخانه ملي سنگاپور ملاقات كرده باشيد.
كليد واژه : كتابخانه هاي ديجيتالي ، خدمات اطلاع رساني ، كتابخانه هاي آينده ، سنگاپور

امروزه ، كشورها و شركتهاي تجاري بر اساس اطلاعات ، دانش ، شيوه هاي فناوري و با يكديگر رقابت مي كنند. بعنوان نمونه در ايالات متحده آمريكا، بخش خدمات با امكانات پيشرفته و با استخدام بيش از 70 درصد نيروي انساني و در حدود 74 درصد ارزش افزوده بر ساير بخشها مسلط است . در دنياي امروز با توليدات عمده محصولات داخلي ، زمين ، سرمايه، كار ، هيچكدام منبع اقتصادي حساس ، مهمي نمي باشد. اطلاعات ، نقش مهمي در توليد ثروت بازي مي كند. ملت ها و شركت هاي تجاري به واسطه دانش و اطلاعات پيشرفت مي نمايند. اطلاعات و دانش نقش موثري در انجام كار سازمانها خواهد داشت . حتي كشور كوچكي مثل سنگاپور به اهميت اطلاعات پي برده است . آقاي " جو چوك تانگ " نخست وزير سنگاپور ، اهميت دانش و اطلاعات را در روز ملي " پيام " در سال 1993 ميلادي به ملت سنگاپور بوضوح بيان كرد. وي تأئيد كرد كه " آينده متعلق به كشورهايي است كه مردم شان محصلات بيشتري توليد كنند و از دانش و اطلاعات و تكنولوژي بهري بيشتري داشته باشند. اكنون دانش و اطلاعات از عوامل اصلي پيشرفت اقتصادي است نه منابع طبيعي.... . "

* منبع اطلاعات *
اطلاعات بطور مداوم در اندازه ها و شكلهاي مختلف در حال رشد و افزايش است. منابع اطلاعاتي بوسيله تجار و مردم ايجاد مي شوند. در يكي دو سال گذشته بر اثر رشد سريع وناگهاني شبكه جهاني
" اينترت " ميزان اطلاعات قابل دسترس براي استفاده كنندگان افزايش يافته است . اغلب مردم يك رشته صفحات به هم بافته شان را خلق مي نمايند و آن اطلاعات را به شكل گزارشات رسمي منتشر مي كنند. گروههاي هم مباحثه و بانكهاي اطلاعاتي از طريق شبكه اينترنت قابل دسترسي است. همچنين شبكه هاي اطلاع رساني زيادي شكل گرفته است . شبكه ملي ارتباط كامپيوتري از راه دور در ايالات متحده آمريكا چهارمين و بزرگترين شبكه خدمات اطلاع رساني پيوسته در جهان است .
شبكه ها به استفاده كنندگان اجازه مي دهند تحقيقاتشان را انجام داده و اطلاعات لازم را بدست آورند،
و مستقيما با متخصصان و همكاران خود در موضوعات مورد علاقه ارتباط حاصل نمايند. حتي قهوه
خانه هايي * كارشناس ارشد علوم كتابداري و اطلاع رساني دانشگاه گيلان .
كه از كامپيوتر بهره جسته اند موجبات فراهم آمدن تسهيلاتي براي مردم جهت ارتباط با شبكه اينترنت براي دسترسي به اطلاعات گرديده اند . تقريبا كشورها هزينه هاي شهري را به منظور ارتباط با شبكه اينترنت متحمل مي شوند. انجمن ها و اتحاديه هاي موجود شكل گرفته اند و شبكه هاي ارتباطي و اطلاعاتي را در انجام وظايف بطور موثر ياري خواهند كرد.

بي نظمي اطلاعاتي :
" آب ، آب ، همه جا آب ... در حاليكه قطره اي براي نوشيدن و رفع تشنگي نيست " اين سخن شاعرعرف
" كولريج" در شعر باستاني " كشتيران" است . ما در دنياي اطلاعات شناور هستيم و استفاده كنندگان اغلب اظهار عدم رضايت مي كنند، چرا كه آنها بخاطر علم و دانش مشكلات زيادي را متحمل مي شوند. خوب ، وقتي ها در دريا شنا مي كنيم ، ما نمي توانيم بمنظور رفع تشنگي آب دريا را كه شور است بنوشيم ، در واقع آب دريا براي نوشيدن مناسب نيست ، شبيه اين استفاده كنندگان به پايگاههاي بزرگ اطلاعات دسترسي دارند، اما از آن بطور موثر نمي توانند استفاده نمايند . به عنوان نمونه شبكه اينترنت ، تسهيلات زياد و منحصر به فردي را جهت دسترسي به اطلاعات فراهم كرده است و ما با تنوع منابع اطلاعاتي روبروي هستيم و اغلب در آن غرق مي شويم. اينترنت استفاده كنندگان را در تشخيص و تجزيه وتحليل اطلاعات قادر مي سازد و مشكل آنها را در غربال اطلاعات حل مي نمايد . جامعه استفاده كننده از خدمات اطلاعاتي اينترنت پس از استفاده از منابع اطلاعاتي يا تغذيه سريع اطلاعاتي در صورتي كه با مشكل مواجه مي شوند ، توقف نموده و پس از مدتي مشكل مربوطه را پيدا كرده و واقعيت را از واقعيت نماها مجزا مي نمايند.

محيط كار تازه
امروزه ، انفجار اطلاعاتي كه ناشي از رشد و افزايش توان اطلاعاتي حاصل شده ، از نظر پنهان مانده است . تقاضاهاي استفاده كنندگان بيشتر مي شود و از تنوع انتخاب و سليقه ها برخوردار است . بعنوان مثال در گذشته مردم به كتابخانه ها و كتابداران و بانكهاي اطلاعاتي پيوسته وابسته بودند ، امروزه به اين مدل ديگر توجهي نمي شود. توسعه تكنولوژي و رشد دانش در واقع مسيري است كه مادر آن فعاليت نمائيم . شركت ها و بويژه افراد به تكنولوژيي علاقمند هستند كه باعث افزايش و پيشرفت استعداد آنها باشد ، آنها استفاده از تكنولوژيهاي مختلف را ياد مي گيرند. كار برجسته تكنولوژي ، در دسترس قرار دادن اطلاعات و ذخيره اطلاعات كه اغلب بصورت رايگان براي كاربران است. كار در سال 2000 روشن خواهد بود. حتي كارگران وابسته به دانش و اطلاعات و پيشرفتهاي تكنولوژيكي هستند و اغلب تلاش مي نمايند كه با فناوريهاي شبكه هاي اطلاعاتي و پيشرفتهاي تكنولوژيكي كه باعث رشد و پيشرفت شان مي گردد آشنا گردند.

تغيير نقش كتابخانه ها
كتابخانه ها بايستي با تغييرات ناشي از فناوريهاي اطلاعاتي و با توجه به رشد سريع اطلاعات و منابع اطلاعاتي ، پيشرفتهاي تكنولوژيكي و تغيير تقاضاهاي استفاده كنندگان هماهنگ شوند. كتابداران مسئول رفع نيازهاي اطلاعاتي آنها هستند و بايد در اسرع وقت موقعيت جامعه استفاده كننده از كتابخانه را تشخيص داده و اطلاعات و خدمات مناسب و مفيد را براي شان فراهم آورند. كتابخانه ها بايستي تغييرات ممكن را پيش بيني نمايند. اصلاحات كنند و در انجام كارهايي كه ما در انجام آن تأكيد مي كنيم سبقت بجويند چرا كه كتابخانه بعنوان » مركز اطلاعات « و كتابداران بعنوان مديران دانش مدون نقش مهمي در گردآوري ، پردازش و ذخيره اطلاعاتي واشاعه آن برعهده دارند. به من اجازه دهيد برهه اي از تاريخ را بعنوان نمونه » در اهميت اطلاعات« بيان نمايم. در سال 1968 ميلادي اگر شخصي مي پرسيد كه در دهه اخير چه كشوري در صنايع ساعت سازي بر جهان تسلط داشته است ؟ پاسخي كه مي توان به اين سئوال داد، كشور سوئيس كه در صنايع ساعت سازي بمدت شصت سال بر جهان تسلط داشته است، و پيوسته در اصلاح و ساخت ساعتهايي كه توليد مي كردند پيش قدم بود است . در سال 1968 آنها با بيش از 65 درصد سهم بازارهاي جهاني ، بيش از 80 درصد سود را در اختيار داشتند . در سال 1980 سهم بازارهايشان يكباره و بطور ناگهاني به كمتر از 10 درصد و سود ناچيز كمتر از 20 درصد ، درهم فرو ريخت ، آنها سقوط كردند، زيرا بعضي چيزهاي غير قابل درك از جمله ساختمانهاي مكانيكي كه از طريق تكنولوژي الكترونيكي ساخته شده بود ، جايگزين تكتولوژي قبل شده بودند. سوئيس شگفتيهاي تازه تكنولوژي » كوارتز« را ناديده گرفته بوداما ساعت سيكوي ژاپني كه از تكنولوژي كوارتز در طراحي و ساخت آن سرمايه گذاري شده بود جانشين ساعتهاي سوئيسي در جهان گرديد. در حال حاضر ژاپني ها 33 درصد سهم بازارهاي جهاني ساعت را به خود اختصاص داده اند . اين تحقيقي بود كه انيستتوي ساعت سازي سوئيس » تكنولوژي كوارتز« ابداع جديد صنايع ساعت سازي ، انجام داده بود و محققين انيستتوي مزبور آنرا در كنگره جهاني ساعت ارائه كرده بودند و معتقد شدند كه بايد محصولاتي توليد نمايند كه با توجه به تكنولوژي كوارتز تازه بوده و ساعت شان هميشه و همه وقت براي آينده ماندگار باشد.ساعت سيكو آنگونه كه انتظار مي رفت، شد و در تاريخ همه ماندگار گرديد . چگونه ما مي توانيم اين اشتباه را ناديده بگيريم . بعنوان » واقعه ساعت سوئيسي« اهميت كشف ابداع مدلهاي جديد و اطلاعات لازم را براي پيشرفت روشن مي سازد. ما نيازمند اطلاعات و دانش هستيم و بايد آگاه باشيم و مسئول هستيم كه سريعا اصلاحات لازم را انجام دهيم و بطور مثبت نقش مناسبي را در اهداف ، هدايت و رهبري هميشگي ايفاء نمائيم در غير اينصورت دلايل كمي در فلسفه وجودي كتابخانه با توجه به تغييرات آينده وجود خواهد داشت ؟ ما بايد پيوسته نقد و بررسيهاي تجاري را ملاحظه كرده و همواره بسوي جلو نگاه كنيم و آينده را با تغييرات ممكن پيش بيني نمائيم. اصلاحات انجام دهيم و خدمات جالبي فراهم آوريم. كتابخانه ها را در بهره برداري از تسهيلاتي كه اينترنت براي آن فراهم ساخته حركت كندي داشته است . در واقع قهوه خانه ها در ايالات متحده آمريكا و انگلستان براي افرادي كه براي اولين بار براي صرف شام به آنجا مراجعه مي نمايند ، مكان دسترسي رايگان به شبكه اينترنت را فراهم ساخته اند . اينترنت دسترسي به منابع اطلاعاتي را افزايش داده است و با توجه به دسترس پذيري رايگان اطلاعاتي كه ايننترنت فراهم مي نمايد رشد اميدوار كننده اي وجود دارد. مردم ممكن است سره را از ناسره تشخيص ندهند و از واقعيت نماها بيشتر از واقعيت ها استفاده نمايند، اين وظيفه كتابخانه هاست كه در اين خصوص بررسي لازم را انجام داده و بطور مداوم به جامعه استفاده كننده كمك نمايند . همچنانكه ما هميشه به گذشته و كاري كه انجام مي دهيم توجه داريم ، بايد به موقعيت تازه نيز جهت ارج نهادن به جامعه استفاده كننده توجه داشته باشيم و آنها را بطور مداوم در بدست آوردن اطلاعات صحيح در زمان مناسب و شكل صحيح آن متقاعد سازيم .

طراحي كتابخانه هاي آينده
علاقمندم كه تجربه دولت سنگاپور را كه چگونه ساسيت هايي را براي رهبري و هدايت اتخاذ كرد و كتابخانه ها را متقاعد ساخت كه با تغييرات جامعه اطلاعاتي هماهنگ شوند براي شما ارائه كنم . در سال 1992 وزير اطلاعات و هنر » جورج يو« ، » كميته بررسي كتابخانه هاي 2000« را براي ايجاد و ساخت كتابخانه هاي عمومي جديد بوجود آورد. دولت سعي كرد با تغيير شيوه هاي زندگي ، توقعات بالا و رشد عمده تكنولوژي و با ايجاد كتابخانه هاي منطقه اي در شهرهاي جديد التاسيس با بهترين روش ها نيازهاي اطلاعاتي و گوناگون اجتماعي آنها را فراهم سازد. در سطوح بالاي كميته مزبور ، مجريان سطح بالا با مدارك دانشگاهي در كميته و مجريان سطح بالاي دولتي موظف بودند براي توسعه، طرح بزرگ خدمات كتابخانه اي را نسبت به 10 الي 15 سال آينده در راستاي پشتيباني از توسعه ملي كشور ترسيم نمايند. سنگاپور كشوري است كه جزاير مجزا و در حدود 646 مايل مربع وسعت دارد . اين كشور فاقد هر گونه منابع طبيعي است ، به اين ترتيب پيشرفت سنگاپور به ميزان خيلي زياد به مردم آن كشور بستگي دارد. دولت در چشم انداز آينده نيازمند به رشد تنها منبع آن يعني مردم يا ملت سنگاپور دارد. به منظور حمايت از رقابت رو به رشد آن كشور ، مردم مسئول بوجود آمدن دانش اقتصادي و انفجار اطلاعات هستند و مهارتهاي قبلي كهنه و منسوخ شيوه هاي آموزشي سنگاپور پسنديده به نظر نمي رسيد و بايد با فراگيري شيوه هاي جديد آموزش و دسترسي به اطلاعات و دانش مدون در جهان اقتصادي رقابت آميز امروزي ماندگار باشد، اين امر ميسر نخواهد بود مگر با افزايش مهارتهاي تكنولوژيك ، افزايش اطلاعات و دانش كه منجر به آموختن سريع و كاركرد موثر و دانش بهتر از
ساير كشورها گردد.

چشم انداز كتابخانه هاي 2000 ميلادي
كميته بررسي كتابخانه هاي 2000 مشخص كرد كه كتابخانه ها مي توانند نقش اساسي در حمايت از مردم سنگاپور در فراگيري ملي آنها داشته باشند و در "كتابخانه ها" يكي از اركان اصلي گسترش رشد و استعداد ملت سنگاپور و آنها را در موقعيت خوبي قرار خواهد داد. كتابخانه ها نه تنها نيازهاي متنوع جمعيت بويژه نيازهاي اساسي ومختلف بخشهاي اقتصادي را فراهم خواهد كرد ، بلكه هسته اصلي ارائه خدمات براي رشد و توسعه فرهنگي و ميراث آن كشور خواهد بود. هدف نهايي آنكه كتابخانه ها بايد مردم را در تشويق به مطالعه و خدمات و فراگيري بيشتر اطلاعات قادر سازند. واقعيت كتابخانه 2000 بعنوان ابزاري كه پيوسته استعداد ملي را گسترش خواهد داد و فراگيري از طريق شبكه كتابخانه هاي ملي و تهيه وارائه خدمات بوسيله مراكز و منابع اطلاعاتي در پشتيباني از يادگيري ، تسهيلاتي را براي مردم آن كشور فراهم خواهد كرد. كميته مذكور شش استراتژي گسترش و " پرتاب رو به جلو " را پيشنهاد كرده است . كه آنها خدمات كتابخانه را از تصورات ذهني و خيال به واقعيت انتقال خواهند داد. اين سياستها با ملاحظه آرزوهاي ملي موجب افزايش توقعات و پيشرفت مردم آن كشور و تغييرات شيوه هاي زندگي و پيشرفتهاي تكنولوژي و كاربرد بيشتر در آن حيطه خواهد شد. كميته همچنين سه عامل نيرومند و موثر كه ما را به سوي واقعيت كمك خواهد كرد مشخص نمود.

رئوس شش استراتژي پرتاب رو به جلو، يا ، " استراتژيهاي توسعه"
استراتژيهاي توسعه در بهتر شدن موجوديت نظام كتابخانه اي در ارائه خدمات بهتر و نيازهاي همگاني مردم سنگاپور موثر خواهد بود كه عبارتند از :
1 ـ گسترش مناسب نظام كتابخانه هاي عمومي بمنظور فراهم كردن نيازهاي گوناگون استفاده كنندگان بخشهاي مختلف و متقاعد كردن آنها جهت وصول به نتبجه و ارتباط و تأكيد در سرمايه گذاري براي رشد و توسعه نظام كتابخانه هاي عمومي :
1 ـ 1 ـ شبكه كتابخانه هاي ملي ـ كتابخانه ملي مرجع به منظور ارائه خدمات و مرجع به گذشته تأسيس خواهد شد و از نيازهاي همگاني جمعيت كشور پشتيباني خواهد كرد. اين كتابخانه بوسيله شبكه كتابخانه هاي تخصصي مانند كتابخانه حقوق و پزشكي كه توسط دانشگاه ملي سنگاپور حمايت خواهد شد.

1 ـ 2 ـ سه رده از نظام كتابخانه اي و سيستم كتابخانه هاي عمومي با متقاعد كردن و حصول به نتيجه و دسترسي پذيري و ارائه خدمات در سطح بالا به توده مردم بطور عموم مرتب خواهد شد. سه رده نظام كتابخانه اي مركب از كتابخانه منطقه اي ـ عمومي و كتابخانه هاي بدون مرز تأسيس خواهد شد. ساختار مديريت مستقل براي كتابخانه هاي منطقه اي توصيه مي شود. اين كتابخانه خدماتي را با توجه به نياز و احتياجات اتحاديه ها ، انجمن ها و تجار فراهم خواهد كرد. كتابخانه هاي عمومي كوچكتر همانند كتابخانه هاي عمومي حوزه عملكرد محدودي خواهند داشت و اهداف آن رفع نيازهاي همگاني شهروندان خواهد بود. كتابخانه هاي بدون مرز در خارج و در كنار معابر عمومي ايجاد شده و در مراكز اجتماعي داير خواهند شد و خدماتش را براي بچه ها و بزرگسالان فراهم خواهد كرد. رشد و توسعه كتابخانه به مفهوم طرح ملي از لحاظ توسعه فيزيكي سنگاپور در يك سطح قرار داشته و اين موضوع در موقعيت و وضعيت كتابخانه ها تأثير خواهد گذاشت.

1 ـ 3 ـ كتابخانه هاي آموزشگاهي و دانشگاهي به منظور حمايت بيشتر در يادگيري و در راستاي پشتيباني در امر آموزش و احتياجات دانشجويان دانشكده ها و دانش آموزان مدارس گسترش خواهد يافت . در توليد اطلاعات و مهارتهاي آموزشي و پژوهشي و در روشهاي مطالعه و امر تحقيق با تأكيد بيشتري، سرمايه گذاري خواهد شد . اين مهارتها ملت سنگاپور را آماده مي سازد كه در فراگيري دانش جديد پس از اتمام آموزش كلاسيك (مدرسه اي) همچنان ادامه دهند. اين مجموعه بيشتر شامل منابع اطلاعاتي تازه ترين ابزار و وسايل غير چاپي (مواد سمعي و بصري) و فراهم كردن خدمات قابل دسترس از طريق شبكه ها خواهد بود.

1 ـ 4 ـ كتابخانه هاي تخصصي ـ كتابخانه هاي تخصصي تأسيس و ايجاد خواهند شد و نيز به منظور حمايت و پشتيباني از رفع نيازهاي متنوع اطلاعاتي در بخشهاي اقتصادي و اجتماعي توسعه خواهند يافت. يك كتابخانه مركزي تجاري ، تهيه كنندگان اطلاعات مختلف را بهم مرتبط خواهند ساخت و با توجه به نيازهاي تاجران خدماتش را ارائه خواهد كرد.
اين كتابخانه خدمات مناسب با ارزش افزوده اي با توجه به نيازهاي تخصصي و ترجمه مورد نياز تاجران بزرگ و هوشيار با تجربه و تجزيه و تحليل برايشان فراهم خواهد ساخت. بمنظور حمايت بيشتر از جامعه سنگاپور ، كتابخانه موسسه مطالعات آسياي جنوبي بزرگتر و توسعه بيشتري خواهد يافت و خدماتش را بعنوان مركز اطلاعات آسياي جنوبي ارائه خواهد داد همچنين اين كتابخانه تلاش خواهد كرد كه دسترسي پيوسته به منابع در دو شكل زبانهايي بومي و انگليسي را افزايش داده و خدمات با ارزش افزوده بيشتري را فراهم خواهد ساخت. بانك اطلاعاتي آسياي جنوبي براي رفع نيازهاي اطلاعاتي بوميان و سايرين تهيه خواهد شد. به منظور ارج گذاشتن و رشد هنرها در سنگاپور ، كتابخانه هنر با تأكيد به هنرهاي سنگاپوري ، هنرهاي منطقه اي و قومي تأسيس خواهد شد. كتابخانه هاي هنري در دو نقش بعنوان مركز فراهم آوري نيازهاي فرهنگي عمومي و نيز در ارائه نيازهاي تحقيقي دانشگاهي و مجامع علمي در نواحي محلي و در سطح كشور فعاليت خواهد داشت . اين كتابخانه در پرورش زيبايي و ايجاد هنرها و استعداد خلاق و رقابت آميز ، كمك خواهد كرد.

2 ـ تأسيس شبكه كتابخانه هاي بدون مرز
در سال 1985 ساختمان كتابخانه هاي بدون مرزي ايجاد گرديد و از طريق شبكه هاي كامپيوتري ، خدماتش را براي خارجيان امكان پذير ساخت . اين كتابخانه دسترس پذيري به اطلاعات را، ترجيحا از
مجموعه هاي محدود و ارائه خدمات مرجع گسترده براي خارجيان بعنوان كليدي در ارزشيابي كتابخانه هاي در دست اجرا ميسر خواهد ساخت . در واقع نوعي سرمايه گذاري عمومي در كتابخانه ها در سنگاپور انجام شده است و تمام كتابخانه ها از طريق شبكه به كتابخانه هاي بدون مرز ارتباط خواهند داشت و دسترسي به اطلاعات مناسب و روز آمد ، آسان خواهد بود. كتابداران و جامعه استفاده كننده از كتابخانه با توجه به تنوع پايگاههاي اطلاعاتي ، قادر خواهند بود از خانه يا اداره شان به كتابخانه دسترسي داشته باشند. كتابخانه ها بايد از مجموعه هاي بسته و محدود به مجموعه هايي روز آمد و عالي متحول شوند. از زمانيكه شبكه ها امكان اجازه بيشتري به استفاده كننده گان در دسترسي به اطلاعات را فراهم كرده ، انتظار مي رود موجب سرمايه گذاري و تسهيلات بيشتر دولت در كتابخانه ها گردد.

3 ـ استراتژي مناسب توسعه مجموعه ملي
با تكنولوژي مناسب و رشد منابع اطلاعاتي الكترونيكي ، تحول شايسته اي است كه كتابخانه ها همه اطلاعات دور از دسترس را تهيه نمايند . مسئوليتها و وظايف بايد تقسيم شود و حداكثر تلاش را بايد انجام داد تا سرمايه گذاريها متوجه كتابخانه ها گردد. خط مشي تهيه و گردآوري منابع ملي مشخص خواهد شد و با شروع سياست مجموعه سازي ، مجموعه كتابخانه هاي مختلف از طريق شبكه ها قابل دسترس خواهد بود و بطور كلي نيازهاي مردم سنگاپور را فراهم خواهد كرد. در واقع از طريق شبكه هاي اطلاع رساني و كتابخانه ها نيازهاي مراجعين در سطح ملي تضمين و به حداكثر خواهد رسيد و رفع نيازهاي حداقل را دو برابر خواهد كرد.

4 ـ تضمين خدمات كيفي بواسطه جهت يابي در بازار
نيازهاي اطلاعاتي كاربران ، اغلب در حال افزايش است ، مراجعين كتابخانه مجال كافي جهت انتخاب را دارند . از اين رو ارائه خدمات سطح بالا را از كتابخانه انتظار دارند. اين تغييرات براي بخش وسيعي از جامعه استفاده كننده سبب خواهد شد تا همواره از كتابخانه و خدمات آن در طول مدت يادگيري بهره مند شوند. بمنظور جلب توجه كسانيكه عموما جزء استفاده كنندگان كتابخانه نيستند ، كتابخانه ها بايستي تغيير جهت داده و تقاضاهاي جديد را ايجاد كرده و وضعيت داد و ستد را در بازار جهت يابي نموده و خدمات نشر روميزي را در بازار ارائه كنند. ضروري است كتابخانه ها خدمات رضايت بخش به صورت مشاوره اي و با توجه به نيازهاي متغير رقابت آميز گونه استفاده كنندگان را فراهم سازند . مديريت كتابخانه سياستي را فراهم خواهد كرد تا كاربران آموزش لازم را جهت دسترسي به خدمات كيفي كتابخانه را فرا گيرند. كتابخانه ها مي توانند از طريق كسب مهارتهاي تجارب و بازار يابي ، مهارتهاي لازم را فرا گرفته و موفق شوند . كتابخانه هاي آينده بايد استفاده از كتابخانه را بيشتر تسهيل نمايند و بصورت جسته و گريخته و بواسطه نمايشگاههاي خيلي جالب و جذاب كتاب و فراهم آوري كتابهاي ناياب ، تسهيلاتي همانند قهوه خانه ها براي رفع نيازهاي استفاده كنندگان خارجي تهيه كنند.

5 ـ برقرار ارتباط و همكاري با تاجران و اتحاديه ها
ضروري است كه كتابخانه ها بخشي را براي مشاوره محدود، بمنظور راه اندازي كتابخانه هاي سازمانها و اتحاديه هاي خصوصي داير نمايند. مديران و مسئولين اتحاديه ها و تاجران، به منظور ارائه خدمات مشاوره اي بايد هيأت امناي كتابخانه هاي محلي را تأسيس نمايند. اينگونه كتابخانه ها به جاي اينكه در ساختمانهاي بزرگ ساخته شوند بايد تركيبي از موضوعات فرهنگي ، آموزشي و پرورشي ، بازرگاني و تجارت و مسائل اجتماعي باشند. در اين روش فعاليتهاي كتابخانه ، مطابق اهداف اتحاديه ها يا انجمن هاي مربوطه كامل مي گردد. اين كار نوجوانان را به مطالعه در كتابخانه ها تشويق خواهد كرد و آنها را از مغازه پدرشان به سوي كتابخانه خواهد كشاند.

6 ـ پشتيباني از دانش جهاني
نخست وزير قبلي سنگاپور " لي كوان يو " فرايند ارزيابي بر دانش و علوم جديد را در دومين همايش جهاني موسسين شركتها در سال 1993 در هنگ كنگ بطور كامل تهيه كرد. او بطور برجسته نشان داد كه چگونه موسسين شركتهاي ملي و بومي در استفاده از دانش محلي اختصاص يافته در امور تجارت و بازرگاني اغلب از حد و مرزهاي فرهنگي خود موفقيت داشته اند . با بررسي دانش موجود در سطوح مختلف تاجران محلي و تاجران علاقمند به علم و دانش ، مشخص شد كه تاجران با علم و دانش با شناخت روزنه هاي اقتصادي ، سود بيشتري را به خود اختصاص خواهند داد.
پيشينه چند فرهنگي سنگاپور ، مرزهاي جغزافيايي از عوامل مناسبي اند كه نقش آن را در فرايندهاي بررسي دانش افزايش خواهد داد. كتابخانه هاي بايد به اين ترتيب در حمايت از مردم سنگاپور آنها را در وضعيتي قرار بدهند كه نقش شان در بررسي دانش جهاني از طريق كتابخانه ها تضمين شده و ايجاد مديريت صحيح در اجراي طرح كتابخانه 2000 ميلادي در سالهايي كه در پيش رو است ، خواهد شد .

2 ـ تكنولوژي (فن آوري)
شاهكار تكنولوژي ، كمك به معاملات تجاري ، دسترسي به اطلاعات و كيفيت خدمات خواهد بود. توجه به ابزارهاي كامپيوتري ، موقعيت هاي جديدي را براي تهيه كنندگان و استفاده كنندگان اطلاعات بوجود خواهد آورد. ابزارهاي اطلاع رساني ، روش ذخيره ، پردازش، توزيع و اشاعه اطلاعات را تغيير خواهد داد. بطور يقين ، درآينده ، تكنولوژيها ، قابليت دسترس پذيري و قابليت بازيابي اطلاعات را افزايش خواهند داد. از جمله كارگزاران ابزار هوشمند (رايانه ها) و ابزارهاي بازيابي اطلاعات ما را در غربال نسبي اطلاعات ياري خواهند كرد. و در بيشتر بخشهاي قابل اداره حضور خواهند داشت . رايانه ها و تكنولوژيهاي اطلاع رساني مي توانند ما را در تشخيص واقعيت از " واقعيت نماها " ياري نمايند.ابزارها و تكنولوژيهاي رايانه اي در مكانيزاسيون كتابخانه ، آن را در اتصال به دنياي اطلاعات الكترونيكي سرعت و قدرت خواهند بخشيد.

3 ـ مديريت سازماني
كميته نقد و بررسي كتابخانه هاي 2000 پيشنهاد كرد طبق قانون مصوب هيأت امنا ، اجراي توصيه هاي كتابخانه 2000 ميلادي را سر لوحه كار خود قرار دهند. هيأت امناي كتابخانه هاي جديد، مجددا بايد سازمان پيدا كنند و با حمايت انجام شده و از طريق ابزارهاي اطلاع رساني بطور موثر فعاليت كنند . گروهي از مديران سطوح بالاي بايد مجري انتقال و جايگزيني رهبري حرفه اي (مديريت علمي) خدمات كنوني كتابخانه ها با توجه به توصيه هاي پيشنهادي كتابخانه هاي 2000 باشند.

تجسم واقعي كتابخانه هاي 2000
توصيه ها و پيشنهادات كميته نقد و بررسي كتابخانه هاي 2000 در گزارش مربوط به كتابخانه هاي 2000 (تأمين سرمايه و سرمايه گذاري در سواد آموزي ملي) بوضوح مشخص گرديده است . اين برنامه بوسيله دولت در مارس 1994 مورد تصديق و در آوريل 1994 جنبه اجرايي بخود گرفت از آن سازمان تا كنون چندين برنامه توسعه ايجاد گرديده است كه شامل :
1 ـ اداره جديد دولتي ـ دولت در سپتامبر 1995 ـ تأسيس هيأت امناي كتابخانه ملي را در اجراي برنامه هاي كتابخانه 2000 دراولويت قرارداد ـ رئيس هيأت امناء دكتر " تان چين نام " مدير اجرائي ترويج صنعت توريسم در سنگاپور است . آقاي دكتر " تان " بعنوان رئيس كميته نقد و بررسي كتابخانه هاي 2000 ، مطالعات جامع و وسيعي را براي رهبري و هدايت اين طرح انجام داد. هيأت امناء استراتژي اجراي اين طرح را بمدت 5 سال به دولت ارائه و منتظر تصويب بودجه لازم جهت اجراي طرح مذكور گرديد. هدف اصلي هيأت امناي كتابخانه ملي ، توسعه و رشد خدمات كتابخانه ملي و كتابخانه هاي عمومي در سنگاپور است و همكاري متقابل با ساير ادارات دولتي به منظور ترويج مطالعه و اشتراك منابع و دسترسي به اطلاعات را سر لوحه كارش قرار داد.
هيأت امناء همچنين نقش اصلي هدايت و رهبري در توسعه طرح ملي نيروي انساني براي كتابخانه و خدمات اطلاع رساني حرفه اي را بعهده خواهد داشت. تأكيد بر تشخيص و جايگزيني نوع نيازمنديهاي سازمانها از لحاظ مهارتها و نيازهاي آموزشي ، همانند بررسي مجدد و شيوه هاي عملي و راهكارهاي مختلف خدمات دهي خواهد بود .
تأكيد مي گردد كه ترويج و استفاده بيشتري از كتابخانه و خدمات اطلاع رساني انجام پذيرد. برنامه در ابتدا از جامعه استفاده كننده حمايت خواهند كرد و آنها را با رضايت كامل در رفع نيازهاي گوناگون متقاعد خواهد ساخت . اين سياست از طريق توسعه و تكامل شيوه هاي مطالعه ، گسترش مهارتهاي اطلاع رساني مانند اطلاع رساني مانند دو شيوه ممكن ، شيوه الكترونيكي و ابزارهاي چاپي مانند كتابها و نشريات ادواري و منابع سمعي و بصري انجام مي شود.

2 ـ طرح پيشنهادي خدمات ملي اطلاع رساني و مرجع
خدمات كتابخانه ملي مستقيما در حيطه نظارت هيأت امناي كتابخانه ملي خواهد بود. همچنين تأكيد بيشتري در توسعه خدمات كتابخانه هاي عمومي به ايجاد مطالعه و فراگيري ملي و تلاش در حمايت و پشتيباني از سوادآموزي مي شود. بررسي و تحليلي از وضعيت خدمات مرجع كنوني در كتابخانه ها انجام گرفته بود و طرح پيشنهادي خدمات اطلاع رساني و مرجع توسط هيأت امناي كتابخانه ملي تصويب شده بود. خدمات اطلاع رساني و مرجع در افزايش تقاضا براي اطلاعات در راستاي تقويت و حمايت از نيازهاي اطلاعاتي و يادگيري عمومي و رشد حرفه اي شان و به تاجران و انجمن هاي علمي ـ تحقيقي ارائه خواهد شد. بخش خدمات اطلاع رساني و مرجع متضمن كتابخانه ملي سنگاپور و مركز اطلاع رساني چند رسانه اي خواهد بود. اين كتابخانه ها به امكانات شبكه مجهز خواهند بود و از طريق ارتباط با ساير نمايندگيهاي اختصاصي و كتابخانه هاي تخصصي خدماتشان را بطور جامع به كتابخانه ملي ارائه خواهند داد و مكاني را بعنوان بخش مرجع بمنظور رفع نيازهاي مراجعين تأسيس خواهد شد . مجموعه ها توسعه خواهند يافت و بيشتر خدمات اطلاع رساني الكترونيكي ارائه خواهد شد.
خدمات كتابخانه ملي در آغاز بمنظور ارائه و تهيه خدمات با ارزش افزوده براي اهداف جامعه استفاده كنند و صرفه جويي در وقت آنها و استفاده بيشتر شان گسترش مي يابد. همچنين تأكيد بيشتري در رشد و آموزش كاركنان كتابخانه مي شود. كاركنان موجود كتابخانه ها در كسب مهارتهاي جديد آموزش خواهند ديد و سايرين با افزودن منابع كمياب به مجموعه هاي كتابخانه كمك خواهند كرد.

3 ـ تأكيد در اجراي اصول
روشهاي درستي براي انجام و اجراي برنامه كتابخانه 2000 اتخاذ شده بود. فلسفه استراتژي صحيح انجام برنامه ها مطابق با نمونه اصلي بطور سريع اتخاذ خواهد شد. استراتژي صحيح اجراي برنامه ها براي تجربه اهداف و پيشرفت آنها ، اين اجازه براي انتخاب اجراي طرح ها را در سطح كلان خواهد داد. اين خط مشي همچنين به تصميم گيرندگان اين اجازه را خواهد داد كه ميزان عكس العمل استفاده كنندگان را به خدمات تازه و ميزان ارزشگذاري به آن را آزمايش نمايند. نمونه هايي از خط مشي يا استراتژي انجام برنامه ها در نسخه اصلي بوضوح آمده است كه عبارتند از :

3 ـ 1 ـ كتابخانه منطقه اي تامپينز
مفهوم كتابخانه منطقه اي در ابتدا بصورت نمونه در منطقه "تامپينز" ايجاد شد . اينجا ما شما را از خدمات جديد و امكانات تازه بمنظور جلب استفاده كنندگان معرفي و آزمايش مي نمائيم. نمايشها اغلب جذاب هستند . اين كتابخانه جهت اصلاح و دسترسي به منابع اطلاعاتي بطور جامع در ارائه خدمات با امكانات بيشتر به استفاده كنندگان راه اندازي مي شود. كيوسكهايي به منظور ارائه و تحويل خدمات اطلاعاتي به خانه هاي معرفي مي شوند. بيشتر خدمات اطلاع رساني الكترونيكي ـ چند رسانه اي قابل دسترس ايجاد مي شوند. اين كتابخانه بوسيله كميته اي متشكل از تاجران و رهبران مجامع و اتحاديه ها و مسئولان منطقه اي هدايت خواهد شد.

3 ـ 2 ـ انجمن كتابخانه " جوونگ غربي "
اين انجمن بعنوان الگوي نمونه از انجمن كتابخانه اي مركب از گروهي تجار است. اينجا ما سعي مي كنيم مفهوم همكاري كتابخانه ها در تمايلات و گرايشهاي فكري تجار را نشان دهيم. مجددا به استفاده كنندگان ، خدمات تازه اطلاع رساني همانند دسترسي به شبكه اينترنت ، خدمات اطلاعاتي توسط چند رسانه اي ها و خدمات مكانيزه شده ارائه خواهد شد و كاربران در جريان تازه هاي اطلاع رساني قرار خواهند گرفت.

3 ـ 3 ـ كتابخانه هاي كودكان ونوجوان
شمـــاري از جمعيت در كشور سنگاپور را كودكان و نوجوانان تشكيل مي دهند. كتابخانه هاي كودكـــان و نوجوانان همانند كتابخانه هاي بدون مرز خدماتش را ارائه مي كنند ولي بيشتر خدمات آنها براي قشر جوانان جامعه سنگاپور خواهد بود . اين كتابخانه بايد در مجاورت منازل مسكوني در ميدان هاي پر جمعيت مستقر و به قشر بزرگي از جمعيت كشور خدمات دهي نمايند.
هدايت و رهبري بوسيله تاجران و مجامع ؛ كميته نقد و بررسي كتابخانه 2000 بطور موثري تهيه خدمات را به منظور استفاده همگان در جامعه ، آن را اساس و سر لوحه كار سازمان مزبور قرار داده است. اين كار بدين جهت انجام مي شود كه آنها مي خواهند بفهمند كه محيط آنها و احتياجات بخشهاي مختلف آنان چيست؟و پس از اين ، آنها مي توانند به منظور ارائه خدمات به استفاده كنندگان اصلي آن بيشتر به روش هاي واكنشي برنامه ريزي نمايند.سازمان انجمن هاي محلي بايد بطور مداوم هدايت كتابخانه هاي بدون مرز را با همكاري متخصصين حرفه اي به منظور تشويق مالي از دولت در امر سرمايه گذاري در كتابخانه ها بعهده بگيرند. نمونه هايي از اين ابتكارات شامل :

كتابخانه هاي ديجيتالي Digital Libraries :
مراكز كامپيوتر ، گروهي را به منظور ايجاد شبكه كتابخانه هاي بدون مرز بوجود آورد. كار اين گروه ارتباط با مديريت نمايندگيهاي استفاده كنندگان مانند هيأت امناي كتابخانه ملي و هيأت ملي علوم و تكنولوژي اطلاع رساني و خدمات اطلاع رساني به مردم است . اين گروه در ابتدا پروژه هاي زيادي را متقبل شدند. اين پروژه ها در آغاز ايجاد فهرست هاي كتابخانه و محتويات قابل دسترس به استفاده كنندگان را تمركز خواهد بخشيد و مكانهاي مناسب كتابخانه ها را در سطح بين المللي و تهيه كنندگان اطلاعات بمنظور تهيه خدمات اساسي و مناسب و ايجاد تسهيلات الكترونيكي دسترسي به اطلاعات را جهت ارتباط با يكديگر خواهند داشت . همچنين كتابخانه ملي اجازه استفاده كنندگان در دسترسي به فهرست كتابخانه هاي عمومي ـ ملي و ايجاد نيازها ، ذخيره و پردازش ، تحقيقات را شروع كرده و آنان را از عناوين تازه منتشره آگاه خواهد ساخت . اين پيشرفت واقعيت را نشان مي دهد كه سنگاپور با توجه به تئوري و برنامه هاي واقعي كتابخانه 2000 پيشرفت خواهد كرد و ملت سنگاپور قادر خواهند بود از منافع و سود فرداي كتابخانه ها ، امروز لذت ببرند.

نيروي پرتاب جديد
همچنين بر گسترش مهارتهاي كتابخانه و متخصصين اطلاع رساني و استفاده كنندگان تأكيد خواهد شد. ما نيازمنديم كه كتابخانه ها را از فلسفه انجام كارهاي سنتي به انجام كارهاي تازه و نقش هايي كه ما مي توانيم انجام دهيم ، تحولاتي را ايجاد نمائيم . بعنوان نمونه ما در سازمان دادن منابع اطلاعات الكترونيكي با ايجاد و اجراي طرح اطلاعاتي كمك مي نمائيم .و با كمك در موضوعات انتشاراتي ، نقش بزرگتري در آموزش استفاده كنندگان و هدايت آنها را در امر فراهم آوري اطلاعات و تحقيق بعهده مي گيريم . كتابداران لازم است طرز كار با نرم افزارهاي رايانه اي و ابزارهاي الكترونيكي ، مهارتهاي سودمندي را از طريق بسته هاي نرم افزاري در اشاعه اطلاعات الكترونيكي بياموزند. ابزارهاي الكترونيكي با ابزارهاي چاپي متفاوت اند . استفاده كنندگان به اين ترتيب نيازمتد آموزش هستند و بايد مهارتهاي كسب اطلاعات را از طريق شيوه هاي صحيح و ابزارهاي مجهز دسترسي به آن را به جامعه استفاده كننده آموخت و آنان را متقاعد ساخت. همچنين كتابداران مي توانند به استفاده كنندگان نحوه ارزيابي از منابع اطلاعاتي و اهميت ارزش اطلاعات را آموزش دهند .

نتيجه :
طرح كتابخانه 2000 ميلادي سنگاپور به تغييرات و ارائه خدمات اطلاع رساني موثر و مناسب پاسخگو خواهد بود. كتابخانه 2000 براي ملت سنگاپور ، چگونگي دستيابي به اطلاعات را خواهد آموخت و اطلاعات صحيح را در زمان مناسب و شكل صحيح ارائه خواهد كرد. بر اساس آن ، كتابخانه ها و كتابداران مجبورند در دنياي وسيع به تغييرات قرن بيست و يكم پاسخ دهند . مانيازمنديم پايه و اساس ارائه خدمات را با توجه به نيازهاي فرداي مصرف كنندگان بنا گذاريم. ما نيازمند دو شاخه قابل دسترس براي جامعه استفاده كننده به سوي شاهراهها و دروازه هاي اطلاعاتي و بهره برداري مناسب از تكنولوژيها به منظور انتقال اطلاعات به جامعه استفاده كننده در اسرع وقت و بهترين شيوه دسترسي به اطلاعات هستيم . ما نيازمند تفكر هستيم و تا سر حد ممكن موانع و مشكلات را تا نواحي مرزي رفع ميكنيم. ما از طريق ايجاد شبكه ها و مآل انديشي ، قادر خواهيم بود جامعه اطلاعاتي را هدايت نمائيم . انفجار بزرگ اطلاعات را هدايت كرده و اطلاعات صحيح را در زمان لازم بدست بياوريم . تصريح مي كنم ما نيازمند نوآوري ، سبقت جويي و تفوق بر ديگران هستيم . بيشتر مردم از آينده تلقي شان اينگونه است . كه امنيت شان تأمين شده و به وعده هايشان عمل گرديده و نقش هايشان هايشان نيز تغيير نمايد و همه مشكلات آنها حل شود و هنوز آن " آينده " مهمترين چيزي است كه بيشترين اهرم قدرت را به ما خواهد داد و اميدوار خواهد كرد. شما مي توانيد و بايد آينده تان را خودتان شكل دهيد ، هر كسي مي تواند جز اين انجام دهد و هرگونه تفكري غير از اين داشته باشداجازه بدهيد از صنعت
ساعت سازي سوئيس ياد بگيريم .

کاربرها کتابخانه ها در یک جامعه متنوع است. مثلاً کتابخانه های دانشگاهی، برای اهداف آموزشی و تحقیقی، آثار علمی را جمع آوری و ذخیره می کنند و معمولاً استفاده از آنها برای عموم آزاد است. کتابخانه های عمومی، امکان انتخاب وسیع آثار علمی عمومی تر و دیگر وسایل اطلاع رسانی و نیز تا حد امکان استفاده از کتابهای روی قفسه های باز را برای افراد فراهم می کنند. غالباً در شهرهای بزرک، کتابخانه های عمومی و دانشگاهی در یک کتابخانه ی منحصر به فرد در هم ادغام می شوند مثلاً کتابخانه های ملی، احتمالاً مجموعه ای از اسناد ادبی و تاریخی یک کشور و یا منطقه (نسخه های امانی) را در خود جای می دهند و استفاده از آنها برای عمومی آزاد است. این در حالی است که افراد خاص و اندکی، به کتابخانه های تخصصی حاوی مجموعه نوشته ها و اطلاعات درباره ی موضوعات تخصصی محدود دسترسی دارند.
در کتابخانه های دانشگاهی، اتاقی برای کتب مرجع فراهم می شوند. همچنین امکان دارد، در تالارهای مطالعه، پیشخوانهایی برای امانت گرفتن از قفسه های بسته و یا دسترسی آزاد به قفسه های باز مجلات، کتب و منابع آموزشی که جداگانه ارائه می شوند وجود داشته باشد. بجز کتابها و مجلات، تقریباً همه نوع ابراز اطلاع رسانی گرد آوری شده، برای استفاده در دسترس قرار می گیرند. تعداد مکانهای مطالعه به تعداد دانشجویان هر رشته بستگی دارد. اطلاعات بر حسب موضوع و با نظم خاصی مرتب می شوند. خدمات ارائه شده شامل امانت گرفتن و استفاده از کتاب در داخل کتابخانه فتوکپی مطالعه و چاپ میکروفرمها (میکروفیلم و میکروفیش ) است.
همچنین، انجام تحقیقات علمی و عملی با استفاده از پایگاه داده های ذخیره ای بر روی CD – ROM امکان پذیر می باشد.



قفسه ی کتابخانه های دانشگاهی، در دو ردیف یک یا دو طرفه سازماندهی می شود. سیستم یک طرفه به صورت مرکزی اداره می گردد (آماده کردن کتاب و ارائه خدمات) و معمولاً قفسه های مربوط به یک موضوع یا رشته ی جداگانه ی بسیار کمی دارد. سیستم دو طرفه، شامل یک کتابخانه ی مرکزی با تعداد زیادی کتابخانه های دانشکده ای ، موضوعی و آموزشگاهی است.
در تالارهای مطالعه، ردیف کتابها در قفسه های
باز یا مخازنی در دست (با قفسه هایی به فاصله ی مشابه مخازن بسته) به علاوه ی مخازن بسته با دسترسی محدود قرار دارد. چنین ترتیبی به اشکال مختلف، تقریباً در تمام کتابخانه های دانشگاهی مشاهده می شود. شیوه ی امانت گرفتن و استفاده از کتب مرجع (دسترسی به قفسه های باز و بسته) به نوع سازماندهی کتابها بستگی دارد یعنی اهداف کتابخانه ها و شکل ساختمانها اغلب نقش مهمی را در این زمینه ایفا می کنند. تعداد قفسه های کتاب به نوع سازماندهی، قابلیت دسترس بودن برای مراجعین، نوع قفسه بندی (ثابت یا متحرک) روش مرتب کردن موضوعات در دسترس و شیوه ی کار گذاری آن، جدا بودن قطعات مختلف و نیز شبکه ساختاری ساختمان بستگی دارد.
مناطق تالار مطالعه، به همراه فضایی برای کار و خواندن کتاب باید به راحتی در دسترس باشد و در نتیجه، تا حد امکان سطح کمتری را اشغال نماید. این شرایط در جابجایی کتاب هم (موثر است). در کتابخانه ها، باید سیستم تابلوهای علایم واضح با حالت خوانا وجود داشته باشد تا قفسه های کتاب، و محل ارائه خدمات را نشان دهد. از بکار گیری کتابهای افست باید جلوگیری شود. برای افراد معمولی، دسترسی به محلهای استفاده از کتاب و تالار مطالعه در طبقات مختلف باید از طریق پلکانی صوت گیرد اما برای معلولین، و جابجایی کتاب برای این دسته از افراد باید از آسانسور استفاده کرد. پهنای مسیرهای چرخش باید بیشتر از 2/1 و پهنای فضای باز بین قفسه ها حداقل 3/1 تا 4/1 متر (یا براساس مقررات محل) باشد. باید حتی الامکان از تداخل و تقاطع مسیرهای مراجعین یا مسئولین کتابخانه و جابجایی کتابها جلوگیری گردد. دسترسی به تالارهای مطالعه می تواند از طریق درهای کنترل شده ی مجهز به تجهیزات ایمنی و در صورت امکان، نهاد یک ورودی و خروجی می باشد. به خاطر دلایل عملی، درهای کنترلی باید نزدیک میز امانت / قسمت مرکزی اطلاعات کتابخانه واقع شوند.

ارگونومي محیط کار بایگانی و کتابخانه

مقدمه:

پيشرفت هر جامعه ارتباط مستقيم با فعاليت اعضاء آن دارد. هرچه افراد تشكيل دهنده ي جامعه فعالتر باشند جامعه اي پيشرفته تر خواهند داشت. هرگاه جامعه بتواند از نيروي بالقوه همه افراد جامعه بهره گيرد، بي شك به بارورتر شدن خود ياري داده است. پيشرفت تكنولوژي در قرن گذشته و به ويژه از جنگ جهاني دوم به بعد در رشد اقتصادي و پيشرفت اجتماعي جهان صنعتي اثر چشمگير داشته است. بي ترديد پيشرفت تكنولوژي علاوه بر ارتقاء سطح زندگاني بشر در كاهش شديد بسياري از منابع حوادث، آسيب ها و تنش كاري نقش بر جسته اي داشته است. با اين حال تكنولوژي پيشرفته به همراه خود منابع جديدي از آسيب و تنش ناشي از كار را به همراه آورده است. پيچيدگي تكنولوژي جديد با تغيير ماهيت كار ، سازمان كار و نظام توليد، بر نيروي كار، توقعات بسيار زيادي را تحميل كرده است. در نتيجه نوع مشكلات كار نيز دوشادوش دگرگونيهاي تكنولوژي تغيير كرده است.

تعريف ارگونومي:

ارگونومي(Ergonomy) از دو واژه ي يوناني ارگو (Ergon) به معناي كار و نومي (Nomos) به معناي قاعده و قانون طبيعي ريشه گرفته است  و در لغت به معناي قانون كار يا ارتباط بين كارگر و محيط كار تعريف شده است. اين واژه نخستين بار در سال 1875 ميلادي به وسيله فردي به نام وو جسيچ جاستر در يك روزنامه لهستاني به كار برده شد. علم ارگونومي يا همان مهندسي فاكتورهاي انساني مجموعه اي از علوم پايه ي مختلف  از جمله فيزيولوژي روانشناسي، فيزيك و مكانيك، طراحي، جامعه شناسي و بسياري از موارد ديگر است. اين علوم پايه در كنار يكديگر به طراحي بهتر سازمان در جهت بهره وري بيشتر كمك   مي كنند. در اصل اين علم در نظر دارد به جاي هماهنگ سازي انسان با محيط، محيط را با انسان هماهنگ سازد. ارگونومي با مطالعه قابليت ها و شرايط انسان، استرس هاي محيط كار، آشنايي كامل با نيروهاي استاتيك و ديناميك بدن انسان، احتياط، خستگي، آموزش و طراحي ابزارها به حمايت انسان در حين كار آمده است. با رعايت اصول ارگونومي فشار كار و خستگي هاي بي مورد كاهش مي يابد و در نتيجه كارايي افزايش پيدا مي كند.  به برخي از تعاريف ارگونومي در ذيل اشاره شده است.

ارگونومي علم مطالعه ي انسانها در حين انجام كار براي درك ارتباط پيچيده ميان افراد و        جنبه هاي فيزيكي و روانشناختي محيط كار، نيازهاي شغلي و روش هاي كار است.

ارگونومي علمي براي هماهنگ سازي كار و ابزار آلات با انسان براي بهره وري بيشتر سازمان و آسان شدن كار براي خود انسان و حمايت از وي در برابر خطرات و آسيب هاي احتمالي در محيط كار و درنهايت جلوگيري از به وجود آمدن هزينه هاي اضافي و كمك به اقتصاد كشور است.

با اين تعاريف مي توان نتيجه گرفت كه وجود يك محيط كار كه از اصول ارگونومي حداكثر استفاده را مي كند براي فرد ايجاد آرامش مي كند. البته اين علم به نام مهندسي انساني يا Human Engineering نيز ناميده مي شود و به اين دليل است كه موضوع آن در مورد ابعاد بدن انسان و نحوه طراحي ابزار و ماشين آلات است، به نحوي كه اين ابزار با ابعاد بدن انسان و كنش و واكنش هاي بدن انسان تطابق داشته باشد. با نگاهي گذرا به علم ارگونومي مي توان دريافت كه اين علم تمام تلاش خود را در حمايت از انسان و براي پيشگيري از هر گونه صدمه به افراد مختلف در حين انجام كار به كار مي رود.  با شناخت هر چه بيشتر اين علم از سوي مديران سازمان، آشنا ساختن كارمندان و كاركنان با اين علم و بهره وري هر چه بيشتر از اين علم در محيط كار مي توان سازمان را بيش از پيش هم از نظر بهداشتي و هم از نظر اقتصادي كاراتر كرد. ارگونومي علمي پيچيده و به همان نسبت نيز مهم است . عدم شناخت و دقت در كاربرد اين علم مي تواند عوارض جسمي و رواني بسياري ايجاد كند.

تاريخچه:

ارگونومي ريشه در سرآغاز تمدن دارد. مثلا استفاده از چرخ، روشي ارگونوميك براي كم كردن كار طاقت فرساي بدني بوده است. اما مفهوم نوين خدمات ارگونومي به بعد از جنگ جهاني دوم مي رسد. در آن سالها مسئله اشتغال معلولان وآسيب ديدگان جنگ از مسائل عمده به شمار مي رفت، روش هايي جهت سازگار ساختن محيط كار و زندگي آسيب ديدگان با وضعيت جسماني آنها ارائه گرديد، اين كمك ها به تدريج توسعه يافت تا به آن جا كه امروزه در سطح جهان خدمات بسياري در اين رابطه ارائه مي شود. دانشمندان و مهندسان مطالعات دامنه داري را در خصوص توانايي ها و محدوديت هاي انسان آغاز كردند تا ميزان ناراحتي و صدمات وارده به زنان شاغل را در كارخانجاتي كه قبلا مرداني نيرومند آنها را مي گرداندند، كاهش دهند.

ممكن است انتقاد شود كه ارگونومي موضوع تازه اي نيست، حتي در دوران پارينه سنگي نيز انسانها مي كوشيدند تا ابزار دستي خود را  به گونه اي طراحي كنند كه با استفاده كننده و نوع كار تناسب داشته باشد. در دوران انقلاب صنعتي نيز كوشش هايي در جهت كاربرد مفهوم طراحي با محوريت انسان براي طراحي و ساخت دستگاه ها انجام گرفته بود و مسئله اين بود  كه كارهاي خلاق به اپراتور انساني و كارهاي تكراري و خسته كننده به ماشين واگذار شود.

در پروسه طراحي و ساخت يك دستگاه يا يك سيستم همه كارها توسط انسان انجام مي شود و استفاده از آن نيز براي انسان است، اما اين جنبه اخير چندان مورد توجه قرار نمي گرفت، چرا كه انسانها از نظر عادت، فرهنگ و خصوصيات فيزيكي با يكديگر متفاوت بوده، و مدام در حال تغيير هستند. بنابراين ماشينها كه ثابت هستند بايد با انسانها انطباق پيدا كنند. در سال 1960 با علم به اين موضوع نخستين دپارتمان ارگونومي در دانشگاه دارمشتات آلمان توسط پروفسور رومرت بنيان گذاشته شد. امروزه ارگونومي جزء ضروريات مهندسي بوده و بر اين اصل استوار كه تكنولوژي در خدمت انسان است نه انسان در خدمت تكنولوژي.

ارگونومي در قاره اروپا، ريشه در فيزيولوژي كار، بيو مكانيك و طراحي پست كار دارد. از سوي ديگر، مهندسي عوامل انساني كه از فيزيولوژي تجربي منشا گرفته است، بر عملكرد انساني و طراحي سيتم ها متمركز است. مشكلات زيادي در محيط هاي كاري وجود دارد كه حل آنها به اتخاذ رويكردي جامع و گسترده نيازمند است. با وجود تفاوتهايي كه از نظر نوع دانش و فلسفه طراحي در ميان عوامل انساني و ارگونومي وجود دارد، اين دو رويكرد در حال نزديك شدن به يكديگر هستند.

اهداف ارگونومي :

هدف از ارگونومي عبارتست از تقليل فشار كار، خستگي و فرسودگي كه بيهوده ايجاد مي شود، ايجاد امنيت كاري، و تطبيق و تغيير دستگاهها و تجهيزات مطابق وضع صحيح انسان. هدف ديگر، حمايت و حفاظت از انسان با توجه به شرايط جسماني اوست. اصولي كه ارگونومي به طور كلي درنظر مي گيرد، به شرح زير است:

1.     طراحي ابزار، به طوري كه با مشخصات فيزيكي و رواني فرد تطابق داشته باشد؛

2.     طراحي محيط كار، به طوري كه با مشخصات فيزيكي و رواني فرد تطابق داشته باشد؛

3.     طراحي كنترل ها و نشانگرها، براي اينكه فرد با حداقل اشتباه كار را به طور مطلوب انجام دهد؛

4.     توسعه روند كار، براي اينكه به فرد قابليت خوبي در محيط كار بدهد؛

5.     به حداقل رساندن استرس هاي محيط كار براي كاركنان مانند سر و صدا، شرايط جوي، روشنايي و ارتعاش.

ارگونومي در كتابخانه

با درنظر گرفتن اينكه امروزه ميليونها كارگر و كارمند در سراسر جهان بخشي، يا تمام ساعات كار خود را در كنار يا همراه با كامپيوتر مي گذرانند و اخيرا كاربرد كامپيوتر و تكنولوژي در ايران از افزايش قابل ملاحظه اي برخوردار شده و بالتبع مشكلات ايمني و بهداشتي زيادي براي افرادي كه با كامپيوتر كار       مي كنند به وجود مي آورد ضروري به نظر مي رسد كه در جهت ايجاد يك فرهنگ صحيح و مناسب در كاربرد ايمني و بالا بردن سطح اطلاعات افرادي كه با اين ابزار كار مي كنند اقداماتي اصولي و مبني بر راهنمايي هاي مناسب صورت پذيرد. با توجه به اينكه كاربرد كامپيوتر طيف وسيعي داشته و قابليت هاي آن بسيار زياد است و افراد با زمينه ها و مقاصد مختلفي آن را به كار مي گيرند و كار با صفحات نمايشگر كامپوتر بعنوان شغل افراد محسوب مي شود، بنابراين رابطه انسان و كامپيوتر پيچيدگي و تفصيل پيدا مي كند و افرادي كه با اين وسيله كار مي كنند كار يكساني نداشته و هر كدام به شكلي و به تعدادي از اين وسيله استفاده مي كنندكه طبعا هر يك با يك سري فاكتورهاي مضر در سلامتي مواجهند و بايد گفت كه با ورود پايانه هاي تصويري [1] به محيط كار بحث هاي زيادي در مورد مشكلات ارگونوميكي بالقوه ي آنها نظير مشكلات بنيادي، تاثير وضعيت بدني، مشكلات مفصلي و دردهاي عضلاني در دست، گردن، شانه ها، استرس، ميدانهاي مغناطيسي و الكتريكي تشعشعات و تماس پوستي پيش آمده است. به درستي مي توان گفت كه در قرن اخير كامپيوترها متحول كننده محيط كار بوده اند. كتابخانه ها نيز همچون ساير مراكز و سازمان ها از ورود اين تكنولوژي بي نصيب نبوده و امروزه بسياري از خدمات در كتابخانه ها با استفاده از كامپيوتر ارائه مي گردد. بنابراين ضروري است تا به بررسي اصول ارگونومي در كتابخانه ها پرداخته شود.

امروزه، پيشرفت رايانه ها، تجهيزات الكترونيكي و ارتباطي، فن آوريهاي اطلاعاتي را در تمام جنبه هاي زندگي بشر وارد كرده و پيدايش اين فناوريها تحولات عظيمي در عرصه هاي مختلف زندگي به وجود آوزده است. جوامع صنعتي در برخورد با اين تحولات مانند هر پديده ي ديگري به دستاوردهاي شگرفي در همه جنبه هاي مختلف زندگي دست يافته و با وجود گذشت كمتر از چهار دهه اين فناوري ها بخشي از بديهي ترين ابزارهاي زندگي آنان را تشكيل داده است. كتابخانه ها نيز به عنوان عنصري زنده و پويا در رشد و توسعه از اين امر مستثني نبوده و همگام با جوامع رشد يافته اند.يكي از اركان اصلي اين برنامه ريزي، كتابدران به عنوان عامل تصميم گيرنده در تهيه نظام هاي فناوري هستند و به عنوان نخستين كساني كه در كتابخانه ها به طور مستقيم با اين فناوريها در ارتباط بوده و بايد خدمات مناسبي را به مراجعان ارائه دهند، تحولات چشمگيري در وضعيت شغلي آنها پديد آمده و پيامدهاي گوناگوني را براي آنها به همراه داشته است.

انواع آسيب هاي جسماني ناشي از كار با كامپيوتر به ترتيب فراواني در كتابداران عبارتند از چشمها 74%، كمر 8/70%، گردن 7/68%. درصد كتابداران آسيب ديده به تفكيك نوع كاري كه انجام مي دهند به ترتيب عبارتند از: خدمات فني 3/38%، اطلاع رساني 1/21%، امانت2/1%، تهيه و سفارش 7/11%، نشريات 3/2%، و نمايه سازي 6/1%.

اصول كلي ارگونومي براي كتابخانه ها

1.     وسايل كار را در دسترس قرار دهيد. اگر وسايل دور از دسترس باشند، احتمال ايجاد كشيدگي در بدن وجود دارد و انجام كار نيز دشوار تر مي شود. ابزار و وسايل پر استفاده بايد به راحتي دسترس پذير باشند.

2.     در بلند كردن اشيا، آنها را نزديك به بدن نگه داريد؛ در حالت كشيده بودن بازوان، فشار وارده بر پشت بيشتر مي شود.

3.     از حركات ناگهاني بپرهيزيد؛ چرا كه برداشتن سريع اشيا و چرخاندن آني سر فشار وارد بر بدن را افزايش مي دهد.

4.     كارها را در ارتفاعي مناسب انجام دهيد، به طوري كه سطح كار با آرنج دست در يك امتداد يا كمي پايين تر از آن قرار گيرد. خميده نگه داشتن يا تاب دادن بدن در حين كار، با وارد كردن فشار بر ماهيچه و اسكلت، باعث كوفتگي، ناراحتي و صدمات مختلف مي شود.

5.     كار كردن در وضعيت مناسب را تمرين كنيد و همواره بدن را در وضع طبيعي و حالت عادي خود نگه داريد. در وضعيت طبيعي ستون فقرات حالت S شكل دارد

6.     در كارهايي كه به خواندن احتياج است، يك سطح شيبدار را انتخاب كنيد. مطالعه در شيب 45 درجه در حين كارهاي غير دستي و 15 درجه در حين كارهاي دستي مطلوب است.

7.     در حين كار با صفحه كليد ، در حالت نشسته لازم است صفحه كليد در ارتفاعي پايين تر از آرنج ها قرار داشته و چنان قرار گرفته باشد كه كاربر بتواند با حفظ حالت عادي بدن با آن كار كند. اين كار مستلزم استفاده از صفحه كليدي با شيب منفي است.

8.     از صرف نيروي بيش از اندازه ، به ويژه در حين بلند كردن اشيا بپرهيزيد.

9.     خستگي، بخصوص موارد ناشي از كشش مستمر يك گروه خاص از ماهيچه ها در طي مدت زمان مشخص را به حداقل برسانيد. هر قدر كار يك ماهيچه زيادتر باشد، مدت فعاليت آن كمتر مي شود.

10. از انجام بيش از حد كارهاي تكراري بپرهيزيد؛ چرا كه باعث صدمه به بافت ها و مفاصل مي شود. در فعاليتهاي مستمر و مكرر مثل تايپ با صفحه كليد، نياز به تحرك مداوم و استراحت هاي كوتاه و منظم مي باشد.

11. موانع موجود بر سر راه دستها، بازوان، تنه، زانوها، و پاها را رفع كنيد و براي آنها فضايي مناسب و باز فراهم كنيد. با اشغال فضاي زير ميز كار با اشيايي چون صندوق، كيف، اشياء بي استفاده و يا چيزهايي از اين دست، در ايجاد فضاي مطلوب مانع ايجاد مي شود. فرد بايد بتواند پاهايش را به جلو دراز كند.

12. تحرك و تغيير وضعيت در حين كار، مثل ايستادن و نشستن به تناوب را فراموش نكنيد. در يك روز كاري، حالتي ايستا و يكنواخت نداشته باشيد.

13. نور و روشنايي را ثابت نگهداريد. تابيدن نور شديد علاوه بر ايجاد ناراحتي چشم، به ناراحتي مفاصل گردن منجر مي شود؛ چون بدن براي جلوگيري از تابش نور شديد به چشم موضع گيري مي كند، كه اغلب موجب خميدگي در گردن مي شود. بهتر است براي جلوگيري از تابش شديد نور، منبع نوري را در سمت راست يا چپ خود تعبيه كنيد.

14. دما، رطوبت و جريان هوا را در محيط كار متعادل نماييد. در كارهاي نشسته، دماي مناسب 65 تا 75 درجه فارنهايت و در كارهاي بدني مثل بلند كردن و جابه جايي اجسام، 60 تا 68 درجه فارنهايت مطلوب است. معمولا بخش سفارش و دريافت منابع سردتر از بخش فهرستنويسي است. رطوبت بايد بين 30 تا 70 درصد باشد.

كلي‍ّات ارگونومي در كتابخانه‌ها

چكيده

در اين مقاله، با تعريف ارگونومي و بيان تاريخچه‌اي از آن، صدمات و ناراحتي‌هاي ناشي از شرايط و محيط كار بررسي شده‌اند و به شناسايي مشكلات محيط كاري و راه‌حل‌هاي آن با استفاده از اصول ارگونوميك و با تأكيد بر محيط كتابخانه‌اي پرداخته شده است.

كليدواژه‌ها: ارگونومي، كتابخانه‌ها، آسيب‌هاي محل كار

نگاهي اجمالي

كلمة «ارگونومي»[1] از دو كلمة يوناني ergon به معناي كار و nomos به معناي قانون مشتق شده. اين واژه در اصل به معناي قانون كار است و براي اولين بار پروفسور «ياسترزبوسكي»[2] لهستاني آن را در سال 1857 به‌كار برد. يكي از تعاريف جامع اين كلمه عبارت است از هماهنگ ساختن توان و ظرفيت‌هاي جسمي، فيزيولوژيكي و رواني كاركنان با شرايط و ملزومات فيزيكي، فيزيولوژيكي و رواني كاري كه انجام مي‌شود.

ارگونومي در پي طراحي وسايل و ابزار كاري هماهنگ با توانايي‌ها و محدوديت‌هاي انسان است و به مسائل امنيت شغلي، سلامت، آسايش و كارآيي در محيط كار مي‌پردازد و به طراحي مناسب مبلمان، تجهيزات و امور كمك مي‌كند. البته، مشكل عمده صرفاً طراحي ناكارآمد نيست؛ بلكه كاربري نادرست هم جد‌ّي و قابل بحث است.

محوري‍ّت ارگونومي بر افراد انساني متمركز است و درپي جلوگيري از ايجاد ناامني، ناخوشي، ناراحتي يا هر شرايط نامناسب محيط كار با درنظر گرفتن توانمندي‌ها و محدوديت‌هاي آدمي است.

براساس آمار «ادارة امني‍ّت و سلامت شغلي ايالات متحده» (اوشا)[3]، حدود 85درصد از ميزان غرامت پرداختي به كاركنان مربوط به صدمات ناشي از كار است؛ در حالي كه با روش‌هاي ارگونوميك مي‌توان از آن‌ها جلوگيري كرد. ناراحتي ستون فقرات، اختلالات مچ، دررفتگي‌ها و رگ‌به‌رگ‌شدن از جملة اين صدمات هستند. سالانه بيش از 000, 600 مورد از چنين صدماتي به عدم بازده كاري مي‌انجامند.

متوس‍ّط ميزان غيبت از كار، در افرادي كه سندرم عصب مچ دست ـ صدمة ناشي از كار با رايانه‌ـ دارند، سالانه 27 روز است. دست‌كم 2/1 ميليون نفر از شاغلان، ناراحتي‌هاي حاد‌ّ دارند.

تاريخچه

ارگونومي ريشه در سرآغاز تمد‌ّن دارد. مثلاً استفاده از چرخ، روشي ارگونوميك براي كم‌كردن كار طاقت‌فرساي بدني بوده است. اما مفهوم نوين ارگونومي به جنگ جهاني دوم بازمي‌گردد. دانشمندان و مهندسان مطالعات دامنه‌داري را درخصوص توانايي‌ها و محدوديت‌هاي انسان آغاز كردند تا ميزان ناراحتي و صدمات وارده به زنان شاغل را در كارخانجاتي‌كه قبلاً مرداني نيرومند آن‌ها را مي‌گرداندند، كاهش دهند؛ همچنين به‌دنبال راه‌‌حلي براي سازگاري خلبانان با سرعت در حال افزايش، و مانوردهي هواپيماهاي شكاري بودند. طراحان و روانشناسان با كار گروهي اتاقكي ساختند كه رضايت‌بخش خلبانان بود.

كارخانجات اتومبيل‌سازي و لوازم يدكي از دهة 1950 از روش‌هاي ارگونوميك بهره‌ برده‌اند و براي بهبود و كارآمدي در كارخانجات و كاهش ميزان صدمات، ارگونومي در امور كاري و مديريت آن‌ها مطرح شده است. با چنين رويكردي، در انجام كارها‌ـ‌ بويژه در كارهاي كوتاه‌مد‌ّت و نيازمند به تحرك و جنب‌وجوش زياد ـ پيشرفت چشمگيري حاصل شد. اين امر در مورد كارهاي دستي و حمل و نقل اشياي سنگين‌وزن هم مصداق داشت. از سال 1990 بدين‌سو، در دو سوم قراردادهاي كاري كارخانجات عمدة صنعتي گروه‌هاي ارگونوميك پيش‌بيني شده (براساس آمار ادارة روابط دولتي ايالات متحده، اين ميزان شامل 000,30 فقره قرارداد كاري بوده است).

آغاز كاربرد سريع رايانه در دهة 1980، ارگونومي را در ادارات بيش از پيش مطرح ساخت. تا قبل از اين دهه، صدمات ناشي از كار را صرفاً در صورت بروز افت كاري مطرح مي‌كردند. تا آن زمان، كمتر كارمند رسمي بود كه از سندرم عصب مچ دست، چيزي شنيده باشد. در اواسط همين دهه، تعدادي از مجلات عامه‌پسند در مورد اثرات سوء يك سري از حركات و كارها به بحث و قلم زدن پرداختند.

دامنة ارگونومي

ارگونومي نوين فقط به طراحي مجد‌ّد محيط كار نمي‌پردازد، بلكه در طراحي توليد هم نقش دارد. يكي از مراكز توليدي تحقيقي دنيا، مركز تحقيقي «زيراكس پالوآلتو»[4] است كه با مد‌ّنظر قرار دادن كاربر و نه صرفاً ابزار كار، به ايجاد تغييرات ژرف در ساختار و تسهيل در ابزار فناوري دست زده. از خدمات اين مركز، ابداع رابط كاربري است كه اساس «اپل مكينتاش» و بعدها نرم‌افزار «ويندوز» را شكل داد و از جملة آن‌ها به آيكون‌ها، پنجره‌ها، منوهاي پايين‌رو، و موشواره مي‌توان اشاره كرد. نتيجة چنين ابداعي، با درنظرداشتن برنامة كاري در وهلة او‌ّل و طراحي ابزار كار در وهلة بعدي، ايجاد امكاناتي با تسهيلات بيشتر و صدمات كمتر بوده است.

از بين توليدات طراحي‌شده با استفاده از اصول ارگونومي مي‌توان به صندلي‌هاي اداري قابل تنظيم، زيرپايي، كشوي زير صفحه‌كليد، جامچي و كاغذگير اشاره‌كرد. بعضي از كاتالوگ‌هاي محصولات ارگونومي در حال حاضر فهرستي بيش از 10000 مورد دارند.

ماهيت بين‌رشته‌اي ارگونومي

ارگونومي با رشته‌هاي مختلف علمي ارتباط دارد و دانش مربوط به آن از رشته‌هايي همچون طراحي صنعتي، فيزيولوژي، روانشناسي، مهندسي، معنا‌شناسي توليد، بهداشت صنعتي، عوامل انساني، مهندسي صنايع، و آنتروپومتري[5] اخذ مي‌شود. از آنجا كه ارگونومي با رشته‌هاي زيادي مرتبط است، پذيرش نتايج برخي از پژوهش‌هايي كه در اين علم انجام شده ممكن است براي افرادي كه به‌مثابه ارگونوميست آموزش نديده‌اند، دشوار باشد. حتي تفاوت در نحوة آموزش، باعث تفاوت عقيده در بين ارگونوميست‌ها شده است.

افراد متفاوت‌اند

از اصول ارگونومي، پذيرفتن تفاوت انسان‌ها است. در هر سازماني، اندازة بدن كاركنان متفاوت است: قد از 4 تا 6 پا در نوسان است؛ حد‌ّ درازكردن دست براي برداشتن اشياء بين 26 تا 34 اينچ متغير است؛ فاصلة چشم افراد در حالت نشسته از زمين 27 تا 34 اينچ است. با اين همه تفاوت، مسلماً طرح مبلمان و ابزار يكسان، براي همه مناسب نيست.

كاركنان مسن نسبت به كاركنان جوان تحر‌ّك كمتري دارند. كار براي بيشتر افراد و حتي جوانان در شرايط غيرطبيعي و كج‌ بدني، در طولاني مدت سخت است. مچ بيشتر افراد با تحرك زياد آسيب مي‌بيند و بلندكردن و برداشتن بيش از حد بار به كمردرد اغلب افراد مي‌انجامد.

بي‌توجهي به تفاوت‌هاي افراد و انتخاب تجهيزات و ابزار كار با درنظرداشتن افراد عادي و غفلت از كاركنان معلول و داراي شرايط خاص، باعث شكست در ايجاد هماهنگي با تفاوت‌هاي انساني افراد مي‌شود و صدمات ناشي از كار را افزايش مي‌دهد.

تنظيم ارتفاع صندلي‌ها، سطوح كاري و قطعات مختلف ابزار كار به سبب وجود تفاوت‌هاي افراد ضروري است. نوع كار در تعيين ارتفاع مناسب تأثير دارد و تنظيم فاصلة مناسب فرد در حال كار با رايانه از صفحه كليد و صفحة نمايش آن لازم است.

اصول ارگونومي

بررسي 23 تك‌نگاشت دربارة ارگونومي بيانگر همگني و يكسان بودن بسياري از اصول ارگونومي است كه بايد چارچوبي كل‍ّي براي ارزشيابي محيط كار ارائه دهد. در هر سازمان بايد يك سياهة بازبيني[1] مفصل‌تر تدوين كرد. اين كار معمولاً توجه به جزئيات كم و بيش متفاوت، انواع و اقسام كارها و وظايف محوله را مي‌طلبد. براي كتابخانه‌ها اين سياهه‌هاي بازبيني شامل موارد مربوط به كاركنان اداري و كاركنان فروشگاهي است.

اصول كل‍ّي ارگونومي

1. وسايل كار را دردسترس قرار دهيد. اگر وسايل دور از دسترس باشند، احتمال ايجاد كشيدگي در بدن وجود دارد و انجام كار نيز دشوارتر مي‌شود. ابزار و وسايل پراستفاده بايد به‌راحتي دسترس‌پذير باشند [در تصوير صفحة بعد، محدودة دسترسي و حيطة كاري دست‌ها نشان داده شده است.]

2. در بلندكردن اشيا، آن‌ها را نزديك به بدن نگه داريد؛ در حالت كشيده‌بودن بازوان، فشار وارده بر پشت، بيشتر مي‌شود. فشاري كه وزنة 20 پوندي نگه‌داشته‌شده در فاصلة 2 پايي از بدن بر پشت وارد مي‌سازد، بيش از دو برابر فشاري است كه همان وزنة نگه‌داشته‌شده در فاصلة نسبتاً نزديك وارد مي‌آورد.

3. از حركات ناگهاني بپرهيزيد؛ چراكه برداشتن سريع اشيا و چرخاندن آني [سر و بدن] فشار وارد بر بدن را افزايش مي‌دهد.

4. كارها را در ارتفاعي مناسب انجام دهيد، به طوري كه سطح كار با آرنج دست در يك امتداد، يا كمي پايين‌تر از آن قرار بگيرد. خميده نگه‌داشتن يا تاب‌دادن بدن در حين كار، با وارد كردن فشار بر ماهيچه و اسكلت، باعث كوفتگي، ناراحتي و صدمات مختلف مي‌شود (نويسنده اين اصل را هنگامي آموخت كه با يك دستگاه كپي در كتابخانه كار مي‌كرد؛ اين دستگاه براي او بيش از حد بلند، و براي ديگر متصديان بيش از حد كوتاه بود. تصوير پايين را ببينيد).

نمونه‌اي از ارتفاع نامناسب سطح كار

5. كاركردن در وضعيت مناسب را تمرين كنيد و همواره بدن را در وضع طبيعي و حالت عاد‌ّي خود نگه داريد. در وضعيت طبيعي، ستون فقرات حالت S شكل دارد (شكل صفحة بعد). برخلاف عقيدة شايع، به حالت شق‌ّ و رق‌ّ نشستن، موجب تغييرشكل ستون فقرات و خارج شدن آن از حالت طبيعي مي‌شود. لازم است آرنج‌ها به‌طور عادي در دو سمت بدن قرار گيرند و مچ اندكي به جلو و كمي به سمت داخل باشد. كشيدن دست‌ها، خم‌كردن مچ‌ها، خم‌كردن گردن، چرخاندن سر، قوزكردن و خم‌دادن بدن به سمت عقب، مواردي از وضعيت نامناسب بدن هستند كه در آن‌ها، مفاصل حالت طبيعي ندارند.

6. در كارهايي كه به خواندن احتياج است، يك سطح شيبدار را انتخاب كنيد. مطالعه در شيب 45 درجه در حين كارهاي غيردستي و 15 درجه در حين كارهاي دستي مطلوب است.

7. در حين كار با صفحه‌كليد، در حالت نشسته لازم است صفحه كليد در ارتفاعي پايين‌تر از آرنج‌ها قرار داشته و چنان قرار گرفته باشد كه كاربر بتواند با حفظ حالت عادي بدن با آن كار كند. اين كار مستلزم استفاده از صفحه كليدي با شيب منفي است. اين نوع صفحه كليد در چند سال اخير براي راحتي كار ابداع شده است (تصوير مقابل).

8 . از صرف نيروي بيش از اندازه، بويژه در حين بلندكردن اشيا بپرهيزيد.

9. خستگي‌، بخصوص موارد ناشي از كشش مستمر يك گروه خاص از ماهيچه‌ها در طي مد‌ّت زمان مشخص را به حداقل برسانيد. هرقدر كار يك ماهيچه زيادتر باشد، مد‌ّت فعاليت آن كمتر مي‌شود.

10. از انجام بيش از حد‌ّ كارهاي تكراري بپرهيزيد؛ چرا كه باعث صدمه به بافت‌ها و مفاصل مي‌شود. در فعاليت‌هاي مستمر و مكر‌ّر، مثل تايپ با استفاده از صفحه‌كليد، نياز به تحرك مداوم و استراحت‌هاي كوتاه‌مد‌ّت و منظ‍ّم مي‌باشد.

11. موانع موجود بر سر راه دست‌ها، بازوان، تنه، زانوها و پاها را رفع كنيد و براي آن‌ها فضايي مناسب و باز فراهم سازيد. با اشغال فضاي زير ميز كار با اشيايي چون صندوق، كيف، اشياي بي‌استفاده و يا چيزهايي از اين دست، در ايجاد فضاي مطلوب، مانع ايجاد مي‌شود. فرد بايد بتواند پاهايش را به جلو دراز كند.

12. با استفاده از يك لاية حفاظ در مناطق و سطوح اصلي تماس بدن با اشيا و ابزار سخت كه ايجاد ساييدگي در بدن مي‌كنند، فشار و صدمات ناشي از تماس را كم كنيد. تكيه دادن ساعد بر روي سطوح تيز و لخت، موجب بروز صدماتي از اين دست مي‌شود.

13. تحرك و تغيير وضعيت در حين كار، مثل ايستادن و نشستن به تناوب را فراموش نكنيد. در يك روز كاري، حالتي ايستا و يكنواخت نداشته باشيد. استراحت‌هاي كوتاه و مستمر بهتر از استراحت بلند‌مد‌ّت در حين كار است.

14. نور و روشنايي را ثابت نگه داريد. تابيدن نور شديد علاوه بر ايجاد ناراحتي چشم، به ناراحتي مفاصل گردن منجر مي‌شود؛ چون بدن براي جلوگيري از تابش نور شديد به چشم موضع‌گيري مي‌كند،كه اغلب موجب خميدگي در گردن مي‌شود. بهتر است براي جلوگيري از تابش شديد نور، منبع نوري را در سمت چپ يا راست خود تعبيه كنيد (تصوير پايين).

15. دما، رطوبت و جريان هوا را در محيط كار متعادل نماييد. در كارهاي نشسته، دماي مناسب 65 تا 75 درجة فارنهايت و در كارهاي بدني مثل بلندكردن و جابه‌جايي اجسام، 60 تا 68 درجة فارنهايت مطلوب است. معمولاً بخش سفارش و دريافت منابع سردتر از بخش فهرستنويسي است. رطوبت بايد بين 30 تا 70 درصد باشد. هواي بسيار خشك يا بسيار مرطوب موجب ناراحتي مي‌شود و جريان هواي بيش از 1/0 يارد در ثانيه به احساس ناراحتي و سردي در محيط مي‌انجامد.

شناسايي مشكلات[1]

مشكلات را به دو روش مي‌توان شناسايي كرد: شيوة واكنشي[2]، مثل بررسي گزارش حاكي از صدمات كاري و عل‍ّت‌يابي آن‌ها و شيوة كنشي[3]، مثل ارزشيابي منظم محيط كار قبل از پديد آمدن و بروز مشكلات و صدمات.

شيوه واكنشي

هر چند كتابخانه‌ها درحيطة گزارش «اوشا» نيستند، ام‍ّا قوانين و مقررات و مباحث آن را مي‌توان به كتابخانه‌ها هم تعميم داد. شايسته است كاركنان كتابخانه هر نوع ناراحتي و صدمة ناشي از كار را با بيان چگونگي و زمان حادث شدن آن و ماهيت صدمات و ناراحتي‌ها فوراً گزارش دهند تا محيط كاري كاركنان، براي تعيين نوع و ميزان ارتباط آن صدمه يا ناراحتي با شرايط كاري، بررسي شود. چنين مشكلاتي شايد منشأ ساده‌اي داشته باشد (مثلاً محيط كاري درهم و برهم)، يا سطح كاري نامناسب يا پيچيده باشد‌ـ مثلاً به دليل قراردادن نامناسب صفحه‌كليد و صفحه نمايش رايانه در محل كار و درنتيجه ايجاد ناراحتي‌هاي چشم، گردن و مچ. همچنين مشكلاتي در حيطة روش واكنشي بررسي مي‌شوند.

صدمات و ناراحتي‌هاي عمده و تكراري نيازمند پيگيري و انجام شيوة كنشي است كه همان ارزشيابي مداوم، نظام‌مند و كل‍ّي محيط كار مي‌باشد.

علاوه بر توجه به بروز صدمات، حد‌ّت و شد‌ّت شيوع آن‌ها هم مطرح و قابل توجه است. ارزيابي نظام‌مند محل كار، حتي اگر موجب پيشگيري از اقامة يكي دو دعواي حقوقي و پرداخت هزاران دلار به كاركنان خسارت‌ديده گردد، ارزش انجام و توجه را دارد.

شيوة كنشي

حتي اگر در محيط كار، سابقه‌اي از صدمات و ناراحتي‌ها نباشد، توج‍ّه بدان‌ها ضرورت دارد. يك دليل غيبت از كار و ترك محل‌ّ كار، شرايط نامناسب و ناكارآمدي ابزار، وسايل و مبلمان است. ضعف روحيه ممكن است در اثر شرايط نامناسب محيط كار بر كاركنان عارض شود. «اوشا» برآورد كرده كه افت بهره‌وري ناشي از ناراحتي‌ فيزيكي و كاهش روحيه، در سال هزينه‌اي سه برابر مبلغ 15 ميليون دلار (كه به عنوان خسارت به كاركنان پرداخت مي‌شود) دارد.

شيوة كنشي مستلزم گردآوري داده‌ها، قبل از بروز صدمات و گزارش آن‌ها است. پيمايشي كه از كارمند درخواست ‌شود ميزان و شدت ناراحتي در قسمت‌هاي مختلف بدنش را بيان كند، شيوه‌اي نسبتاً ارزان است و ابزاري مناسب براي گردآوري داده‌ها مي‌باشد و به تعيين ناراحتي‌هايي كه منجر به صدمات مي‌شوند كمك مي‌كند. نمونه‌اي از فرم اين پيمايش در زير‌ آمده است.

ارزيابي ميزان راحتي
تاريخ:
عنوان يا كد شغل:
شيفت كاري:
مد‌ّت اشتغال به اين كار:
احساس ناراحتي خفيف در پاهايم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز           £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه       £ هرروز	احساس ناراحتي شديد در پاهايم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز          £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه      £ هرروز
احساس ناراحتي خفيف در زانوهايم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز           £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه        £ هر روز	احساس ناراحتي شديد در زانوهايم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز          £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه       £ هرروز
احساس ناراحتي خفيف در كمرم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز           £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه        £ هرروز	احساس ناراحتي شديد در كمرم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز          £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه       £ هرروز
احساس ناراحتي خفيف در گردنم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز           £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه       £ هرروز	احساس ناراحتي شديد در گردنم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز         £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه       £ هرروز
احساس ناراحتي خفيف در بازوانم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز           £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه        £ هرروز	احساس ناراحتي شديد در بازوانم مي‌كنم. £ به ندرت يا هرگز          £ چند روز در ماه £ يكي دو روز در ماه       £ هرروز

نمونه‌اي از فرم ارزيابي ميزان راحتي در محيط كار

مشاهده، يك رويكرد كنشي ديگر در بررسي محيط كار است كه نسبت به ارزيابي محض، مهارت بيشتري مي‌طلبد. مشاهده‌گر هم بايد بداند دنبال چه چيزي مي‌گردد و هم از اثر هاله‌اي جلوگيري كند كه در اثر آگاهي افراد به امر مشاهده، تغيير رفتار آنان را به دنبال دارد. مشاهده‌گر مجرب در شرايطي به طرح سؤال و جستجوي موارد مطرح در زمينة كار مي‌پردازد كه افراد مورد مشاهده، بي‌هيچ ذهنيتي از عمل مشاهده، در شرايطي كاملاً عادي مشغول به‌كار باشند.

براي تكميل مشاهده از سياهة بازبيني استفاده شود. هر چند از سياهة منتشرشده‌اي هم مي‌توان بهره جست، بهتر است كه كتابداران از چنين سياهه‌اي در ارزيابي كارهاي معي‍ّن استفاده نمايند.

مشاهدات انجام‌شده از سوي افراد مجرب وآگاه، معمولاً به شناخت مشكلات منجر مي‌شود. در مصاحبه با يك ارگونوميست، وي به وجود مشكلات و نارساييها در بيش از 90درصد ايستگاه‌هاي كاري رايانه‌اي كه در يك سال گذشته بررسي كرده بود اذعان كرد، و از جمله به موارد زير اشاره نمود:

ـ 65% نمايشگرها در ارتفاعي بالاتر از حد استاندارد قرار گرفته‌اند.

ـ 53% كاركنان در معرض تابش بيش از اندازه قرار دارند.

ـ 51% صفحه‌كليد‌ها در ارتفاعي بالاتر از حد‌ّ استاندارد هستند.

ـ 39% نمايشگرها در فاصلة نزديك به چشم قرار دارند.

ـ 5/26% نمايشگرها به جاي قرارگرفتن در جهت مستقيم، در زاويه قرار دارند.

ـ بيش از 56% صندلي‌ها قابليت تنظيم ندارند.

ـ بيش از 70% از صندلي‌هاي قابل تنظيم، به درستي تنظيم نشده‌اند.

ـ فقط 11% ميزها و سطوح كار داراي ارتفاع تنظيم‌شده هستند.

ارگونوميست ديگري معتقد است كه حدود 50 درصد افراد مورد مشاهدة وي به‌جاي استفاده از تلفن‌هاي گويا و ميكروفن‌دار از گوشي استفاده مي‌كنند كه ممكن است ناراحتي‌هايي را در گردن ايجاد نمايد.

مصاحبه تكميل‌كنندة مشاهدات است، ولي بر زمان و هزينه مي‌افزايد. مصاحبه از اين منظر مناسب است كه با ترغيب مصاحبه‌شوندگان به انجام كار عادي خود در حين مصاحبه، حالتي طبيعي و نسبتاً ناخودآگاه نسبت به مشاهده ايجاد مي‌كند.

معمولاً مصاحبه را به روشي عاد‌ّي و عمدتاً با سؤالي چون «آيا در حين كار احساس ناراحتي كرده‌ايد و اگر بلي، چه نوع ناراحتي؟» آغاز مي‌كنند. در صورت مبهم بودن پاسخ، سؤالاتي دربارة ناراحتي مچ، گردن، شانه‌ها و غيره به ميان مي‌آيد.

سؤالهاي مرسوم چنين هستند:

1. آيا تا به حال در حين كار يا در پايان روز كاري، احساس ناراحتي كرده‌‌ايد؟

2. در كجاي بدنتان احساس ناراحتي كرده‌ايد؟ لطفاً توضيح دهيد.

3. به نظر شما علت اين ناراحتي چه ممكن است باشد؟

4. آيا در اين قسمت فقط شما كار مي‌كنيد؟

5. اگر شما تنها فرد شاغل در اين قسمت هستيد، كسي براي تنظيم ميز، جاي صفحه‌كليد، محل جاگيري مچ دست، ارتفاع صفحه كليد و فاصلة آن از چشم شما اقدام مي‌كند؟

6. آيا كسي شيوه‌هاي تنظيم و مناسب‌سازي امكانات و ابزار موجود در اين قسمت را براي شما تشريح كرده است؟

رويكرد معمول براي شناسايي مشكلات، كار گروهي چند ارگونوميست است. كار يك ارگونوميست به صورت انفرادي، به سبب عدم ضرورت آموزش اصول و مباني ارگونومي و روش‌هاي ارزيابي به ديگران، سريع و آسان اجرا مي‌شود. در اين حال، ممكن است به سبب عدم دسترسي كافي به اطلاعات و افراد مطلع، نارسايي‌هايي پيش آيد يا نتايج حاصلة ارگونوميست، در بين كاركنان خريداري نداشته باشد. اگر شناسايي اين مشكلات با مشاهده و با حداقل داده‌هاي ارائه‌شده از سوي مديريت و كاركنان انجام شده باشد، صرفنظر از به‌كار بردن روش‌هاي مصاحبه يا مشاركت فعالانه در امر گردآوري داده‌ها، احتمال اين عدم پذيرش بيشتر مي‌شود.

در شيوة گروهي كه اولين بار در صنايع خودروسازي به كار رفت، گروهي شامل يك ارگونوميست، يا فردي كه آموزش‌ديده در حوزة ارگونومي باشد، و نمايندگاني از مديريت و كاركنان حضور دارند. ساختار گروه بازتابي از كارهاي مختلف سازمان است. اين شيوه به خاطر حضور فعال تعداد زياد افراد و نياز به آموزش‌هاي فراوان، هزينه‌بر است؛ ام‍ّا به خاطر انعكاس ديدگاه افراد مختلف نتيجة بهتري دارد و در اثر مشاركت و تعامل وسيع، احتمال پذيرش نتايج بالا مي‌رود.

هر چند اين گروه مي‌تواند متشكل از تعداد زيادتري باشد، ولي نبايد همة آن‌ها در امر مشاهده دخيل باشند وگرنه، به سوگيري مي‌انجامد. يك يا دو نفر براي مشاهدة هر يك از كاركنان كافي است. آنچه را كه يك يا چند عضو گروه مشاهده كرده‌اند، مي‌توان به كل گروه گزارش داد و دربارة آن به بحث و تبادل نظر پرداخت.

آموزش شركت‌كنندگان در كار گروهي شامل مقدمه‌اي بر اختلالات عمومي ماهيچه و اسكلت و ديگر مسايل آن، اصول و مباني ارگونومي، روش‌هاي استفاده از سياهة بازبيني براي شناسايي ابزار و امكانات نامناسب و عادات و شرايط كاري نادرست، و راه‌حل‌ّهاي ممكن است. چنين سياهه‌اي را مي‌توان با استفاده از مباني ارگونومي و كمك گرفتن از سياهة بازبيني سازمان مشابه ديگري تهيه كرد.

جمع‌آوري و ثبت موارد

در هر سازمان بايد فردي مسئول بررسي و پيگيري گزارش‌هاي حاكي از ناراحتي‌ها و صدمات و تجزيه و تحليل مستمر‌ّ داده‌ها باشد. در اين گزارش‌ها زمان بروز صدمه يا ناراحتي، فرد متأثر از آن، نوع شغل و بخش كاري، نوع صدمه يا ناراحتي، و‌ـ در صورت برطرف‌شدن آن‌ـ زمان برطرف‌شدن قيد مي‌شود. براي ثبت اين موارد، ادارة «اوشا» نسخه‌اي به نام «اوشا 200» دارد.

داده‌ها جمع‌آوري و تكميل مي‌گردند و ميزان صدمات در فواصل زماني منظم محاسبه مي‌شوند. هر چند براي محاسبة ميزان و نسبت صدمات معياري وجود ندارد، ولي سالانه بروز صدمات، جمعاً در 5 درصد كاركنان ادارات مشاهده مي‌گردد كه 25/1 درصد براي هر دورة فصلي (سه ماهه) مي‌شود. با مشاهدة درصد بالاتر، بايد ارزيابي مداوم و نظام‌مند محيط كار را آغاز كرد. ميزان صدمات در كاركناني كه كارهاي سنگين و سخت بدني، مثل جابه‌جايي و حمل بار انجام مي‌دهند، سالانه 20 تا 25 درصد (5 تا 25/6 درصد در يك دورة فصلي) است.

ناراحتي‌ها شايعتر از صدمات هستند. كاركنان ادارات معمولاً در 5/2 درصد از ميانگين پاسخ‌هاي خود، به ناراحتي‌هاي خفيف اشاره دارند و در بعضي سازمان‌ها اين رقم بالاتر است. اغلب با اجراي طرح‌هاي ارگونومي مي‌توان اين ارقام را در سطح معنا‌داري پايين آورد.

تجزيه و تحليل موارد بايد شناسايي بخش‌هاي مختلف محيط كار كه صدمات و ناراحتي‌ها در آنجاها بروز مي‌كنند، نوع كار در حال انجام، و بالاخره علل احتمالي اين صدمات و ناراحتي‌ها را شامل شود.

راه‌حل‌ها

در اغلب موارد، تأكيد بر يافتن راه‌حل‌ها است، تا شناسايي و گزارش مشكلات. اگر براي يافتن راه‌حل يك مورد خاص هزينة زيادي لازم باشد، بررسي جزئي و شناسايي دقيق آن ضرورت دارد. اگر نوع صدمه و ناراحتي از ابتدا واضح و مشخص باشد، صرف زمان زياد براي تشريح جزئي آن لزومي ندارد، چرا كه اين امر در روند رفع مشكل چندان مؤثر نخواهد بود.

چندين راه حل براي يك مشكل ممكن است وجود داشته باشد. يافتن راه‌حل نياز چنداني به خريد امكانات و تجهيزات خاص ندارد. بر اساس يكي از مطالعات موردي انجام‌شده در آموزش ارگونوميست‌هاي چندين دانشگاه، پايين‌بودن محل استقرار صفحة نمايش رايانه‌هاي روميزي درحين استفادة كاربران بلندقد به صورت يك مشكل مطرح شد. پاسخ‌هاي ارائه‌شده از سوي فراگيران براي حل اين مشكل بدين صورت بود:

ـ قراردادن نمايشگر بر روي يك دفترچة تلفن،

ـ تعبية جايگاه چوبي براي نمايشگر،

ـ ساخت جايگاه قابل تنظيم براي نمايشگر،

ـ خريد دستة قابل تنظيم و نصب‌شده به ميز براي نمايشگر،

ـ خريد دستة قابل تنظيم و نصب‌شده به ديوار براي نمايشگر،

ـ بالا‌آوردن ميز نمايشگر با استفاده از بلوك،

ـ خريد ميز با قابليت تنظيم ارتفاع،

ـ خريد تجهيزات مخصوص با قابليت تنظيم براي نمايشگر، صفحه‌كليد و ديگر سخت‌افزارها،

ـ پايين‌آوردن صندلي.

جستجو و بررسي چندين گزينه به راه‌حل‌هاي ارزانتري منجر مي‌شود. بسياري از توصيه‌هاي استاندارد در ارائة راه‌حل‌هاي مناسب ارگونوميكي، هزينه‌هاي غيرضروري دربرندارند. در نمونة مطرح شده، حل مشكل با كمك دفترچة تلفن چندان جالب نيست و قابليت انطباق با فاصلة متناسب با ارتفاع را ندارد. تنظيم‌كردن صندلي، با وجود مقبوليت زيباشناختي آن، قابل انطباق با فاصله نيست و جاگذاري پاها بر روي سطح در اين حالت مشكل است. راه‌حل مناسب همان تعبيه و طرح جايگاهي قابل تنظيم براي نمايشگر است كه نه تنها مشكل نامناسب بودن ارتفاع، بلكه مشكل بالقوة فاصله را هم مرتفع مي‌سازد. هزينة اين كار حدود 150 دلار است.

تهية تجهيزاتي كم‌هزينه از قبيل كاغذگير، تكيه‌گاه شانه در حين مكالمة تلفني، بالش‌هاي محافظ كمر، جاپايي، حفاظ مچ، نورافكن‌هاي بالاي سر، نمايشگرهاي ضد اشعه، صندلي‌هاي قابل تنظيم، و ... فوايدي قابل توج‍ّه در بهينه‌سازي محيط كار و افزايش بازده و كارآيي دارند.

موانع خريد محصولات ارگونوميك

استفادة غيراصولي از محصولات و تجهيزات ارگونوميك به ناكارآمدي آن‌ها مي‌انجامد. بسياري از مؤسسات صندلي‌هاي مطابق با اصول ارگونومي مي‌خرند، ام‍ّا كسي آن‌ها را متناسب با شرايط كاربر تنظيم نمي‌كند يا كسي براي ارزيابي نيازها و هماهنگ‌سازي آن‌ها آموزش نمي‌بيند.

اگر محل جاگيري نمايشگر مناسب نباشد، خريد صندلي مناسب كاري از پيش نمي‌برد. اين وضعيت در صورت نامناسب‌بودن ارتفاع، شيب نامناسب در قرارگرفتن مچ‌ها و نبود جاپايي، و ... هم به‌وجود مي‌آيد. كارآيي اين نوع صندلي در چنين شرايطي بيشتر از كارآيي يك صندلي اداري معمولي با تنظيم درست نيست.

اصلاحات كوتاه‌‍‌مدت و بلندمدت

اصلاحات و تغييرات كم‌هزينه و كوتاه‌مدت به‌راحتي انجام‌پذيرند؛ مثل تغيير و تنظيم ارتفاع، تغيير و تنظيم صندلي‌ها، و تغيير مكان و جابه‌جايي خود فرد. در عين حال، گاهي اصلاحات وسيع و بلندمدت هم ضرورت دارند، مثل تغيير روشنايي و سيستم تهويه، خريد ايستگاه‌هاي كاري گران‌قيمت، يا تغييرات اساسي در شيوه‌هاي انجام كار. بعد از شناسايي موارد و مشكلات، تحليل داده‌ها و تعيين راه‌حل مناسب با توجه به اين دو نوع اصلاحات كوتاه‌مدت و بلندمدت صورت مي‌گيرد.

يكي از مصاديق مهم اصلاحات بلند مدت در هر سازمان، انتشار جزوه‌اي در موضوع ارگونومي براي كاركنان و برگزاري سمينارهايي در سطح كاركنان با مباحثي درخصوص شناسايي مشكلات از طريق تحليل ارگونوميكي، طرز شناسايي و گزارش‌دهي مشكلات، و چگونگي تعيين موارد و مسائل جانبي ديگر در محيط كار است.

پيگيري نتايج

داده‌هاي حاصل از گزارش صدمات ايجاد شده، قبل و بعد از اجراي برنامة ارگونوميك بررسي مي‌شوند. با اين كار، مي‌توان به تأثير و يا عدم‌تأثير واقعي راه‌حل‌هاي ارائه و اجراشده براي حل مسائل در طي‌ّ اجراي برنامة ارگونوميك، از لحاظ تقليل بروز و شيوع صدمات و ناراحتي‌هاي موجود پي برد.

براي آگاهي از احتمال تأثير سوء ناشي از تغييرات و اصلاحات منتج از مطالعات و برنامه‌ريزي‌هاي ارگونوميكي بر روي كاركناني كه قبلاً داراي هيچ‌گونه سابقة ناراحتي و صدمه نبوده‌اند، بررسي و تعيين مستمر‌ّ و مكر‌ّر ميزان راحتي افراد ضرورت دارد.

درصورت عدم پيشرفت كار، براي شناسايي موانع رسيدن به اصلاحات مطلوب، مشاهدات و مصاحبه‌ها بايد تكرار ‌شوند. اين موانع ممكن است ساده يا پيچيده باشند. دو نمونه از اين موانع عبارت‌اند از: تغيير طرح و مبلمان محيط كار كتابخانه از سوي كاركنان و جابه‌جايي محل صندلي‌هاي معين و مخصوص هر كارمند از سوي بخش اموال كتابخانه و درنتيجه عدم امكان استفادة هركس از صندلي مخصوص خود.

 

---

1. در اينجا و مباحث بعدي، منظور از مشكلات، كلية صدمات و ناراحتي‌هاي ناشي از كار است.ـ مترجمان

[2]. Reactive approach

[3]. Active approach

[1] . Checklist

---

[1]. Ergonomics

[2]. Wojciech Jastrzebowski

[3]. Occupational Safety and Health Administration (OSHA)(www.osha.gov)

[4]. Xerox's Palo Alto Research Center (PARC)

1.آنتروپومتري (anthropometry) مطالعة اندازه‌هاي بدن آدمي، بويژه به‌صورت مقايسه‌اي است.

جایگاه ارگونومی در توانبخشی

 

دانلود فایل جایگاه ارگونومی در توانبخشی

ارگونومي صندلي اداري

استانداردها به عنوان يک الگوي مشترک در طول تمدن بشري همواره در خدمت علم دانش بوده اند، آنها بر اساس يک زبان يا فهم مشترک به وجود آمده اند و آنقدر در اشکال زندگي نفوذ کرده اند که بصورت معمول و روزمره گشته اند.
از ابتداي قرن،۲۰ سازمان جهاني استاندارد بر اساس گسترش مقالات جهاني و بازرگاني اقدام به تدوين و نشر و به کارگيري استانداردهاي محصول و قطعات نمود. در دهه پاياني قرن نيز استانداردهاي غير محصولي مثل استاندارد کيفيت و محيط زيست به خدمت جامعه جهاني آمد. موسسات استاندارد در کشورها مسوول تدوين ترويج و کنترل اجرايي استانداردها در کشور مي باشند تا بتوانند خدماتي به توليدکنندگان و مصرف کنندگان ارائه کنند. در اين مقاله درخصوص استانداردهاي صندلي هاي اداري به بحث و تبادل آرا خواهيم پرداخت.

۲) هدف:

هدف از ارائه اين مقاله ضمن بيان مزايا پياده سازي استانداردهاي محصول براي توليدات مبلمان شرح مختصري از آزمايش هاي استاندارد ملي آمريکا براي مبلمان اداري و بيان برتري هاي آن نسبت به استاندارد ملي ايران (۵۰۴۰) و راهکارهاي پيشنهادي براي استفاده از آن در کشور ايران است.

 

۳) لزوم بهره مندي از استانداردهاي محصول در توليدات و مصرف:

الف) حصول اطمينان از کيفيت محصولات
ب) اجراي برخي ملاحظات زيست محيطي
ج) حفظ سلامت ايمني فردي
هـ) همگامي و هماهنگي با پيشرفت هاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم
و) ارتقاي دانش فني و تکنولوژيک واحدهاي توليدي
ز) حفظ حقوق مصرفکنندگان از طريق آگاهي دادن به ايشان

۴) علل انتخاب استاندارد ملي آمريکا (BIFMA)

انتخاب استاندارد ملي آمريکا بر اساس بررسي و يک تحقيق سيتماتيک و مطالعه اجمالي استانداردهاي مشابه BS و AS و.... صورت گرفته است. به روز بودن استاندارد و دقيق و به واقع نزديکتر بودن الزامات آن ضمن جامعيت آن، همچنين قبوليت جهاني و به کارگيري آن توسط کمپاني هاي بزرگ توليد صندلي اداري سبب شد با توجه به تجارت کاربرد استاندارد ۵۰۴۰ در ايران اين استاندارد انتخاب و پيشنهاد شود. انتخاب اين استاندارد علاوه بر امکان پياده سازي کامل در صنايع داخلي و اخذ تاييدهاي مربوطه ميتوان به عنوان يک رفرنس در بازنگري استاندارد ملي ايران به کار رود.

۵) شرح مختصري از آزمايشهاي استاندارد BIFMA:

در اين قسمت با توجه به کمبود وقت وحوصله مقاله کلياتي ارائه خواهد شد.
اين استاندارد تبيين کننده آزمايش هاي خاص، تجهيزات آزمايشگاهي مربوط به آن، شرايط آزمايش و سطوح مورد پيشنهاد در آزمايش و ارزيابي عملکرد، دوام و تناسب ساختار صندلي هاي اداري با کاربري عمومي است.BIFMA يک استاندارد ملي آمريکايي است که در دسامبر ۲۰۰۲ توسط ANSI به تصويب رسيده است.

۶) بيان برتري هاي استاندارد BIFMA و استاندارد ملي ايران (۵۰۴۰)

چون امکان مقايسه بند به بند اين استاندارد با بندهاي متشابه يا متناظر آن در استاندارد۵۰۴۰ در حوصله اين مقاله نيست مي توان به برتري هاي اين استاندارد بسنده کرد.
۱) واقعيت ر بودن آزمايش ها
۲ ) ميزان بارگذاري هاي منطقي تر BIFMA نسبت به ۵۰۴۰
۳ ) کاملتر بودن آزمون ها درخصوص اجزاي صندلي
۴) مدت زمان انجام تست و آزمون هاي کوتاهتر
۵) استفاده از ابزار و دستگاه هاي ساده تر و چند منظوره
۶) صرف سرمايه گذاري سخت افزارها و آزمايشي کمتر
۷) راهکارهاي پيشنهادي بررسي استفاده از استانداردها در صنعت مبلمان توصيه مي شود:

الف) در بازنگري استاندارد ملي ۵۰۴۰ الزامات مربوط به استاندارد BIFMA در نظر گيرد و مرجع استاندارد ملي ايران قرار گيرد.

ب) صدور پروانه استاندارد و اخذ تاييد به استاندارد به محصولات توليدي داخل منوط به اخذ هر دو استانداردهاي موجود ۵۰۴۰ (صندلي هاي اداري مقررات عملکرد و روش هاي آزمون) و ۷۴۹۴ (صندلي هاي گردان مقررات ابعادي گردد) حتي از طريق لينگ با استاندارد هاي سازنده داخلي صندلي دوام مواد سطحي و مقررات ارگونومي را شامل شود.

ج) در يک برنامه زمانبندي يک تا دو ساله استانداردهاي تشويقي فعلي به استانداردهاي اجباري تبديل گردد تا توليد کنندگان که قادر به اخذ آن نمي باشند از گردونه رقابت حذف گردند.

د) جهت ترخيص کالا و محصولات در مبادي قانوني ورودي کشور لزوم اخذ تأييديه استانداردهاي ملي جهت حمايت از توليد کنندگان و مصرف کنندگان صورت پذيرد.
هـ) هماند ساير اقلاميکه مشمول استانداردهاي اجباري هستند موسسه استاندارد محصولات غيراستاندارد را شناسايي و معرفي حتي مبادرت به جمع آوري آنها از بازار نمايد.

و) هزينه هاي پياده سازي و اخذ نشان استاندارد و شارژهاي سالانه از طريق سوبسي دهاي مربوط به صنايع پرداخت گردد.

ارگونومی کامپیوتر : بیماری چشمي و بينايي ناشی از اشعه مضر صفحه نمایشگر – مانیتور

آیا می دانید همه مانیتورها دارای اشعه های مضر و خطرناک هستند؟در مانیتورهای دارای لامپ اشعه کاتودیک با توجه به تکنیک به کار گرفته شده جهت نمایش تصاویر ؛ باعث می گردد انرژی آزاد شده سبب تابش درصد قابل توجهی اشعه ایکس و اشعه ماوراءبنفش گردد البته باید با تدابیر تکنیکی در حین طراحی لامپ تصویر از نفوذ آنها به سطح خارجی و رسیدن به بدن کاربر رایانه جلوگیری کرد.اما خطرات کار با نمایشگرهای دیگرنیز فرض شده است که در ادامه اشعه های مضر و خطرناک را مرور می کنیم  

پیشگفتار

 در مانیتورهای دارای لامپ اشعه کاتودیک یک شعاع الکترونی در هر ثانیه تا پنجاه بار یا بیشتر صفحه موزائیکی داخل لامپ تصویر را جارو کرده و تصاویر را به کمک شدت و ضعف یا قطع و وصل این پرتو الکترونی ایجاد می کنند. به دلیل وجود میدان الکتریکی چند هزار ولتی در داخل لامپ تصویر، روشنایی که الکترون ها حین عبور از فاصله بین کاتد و صفحه موزائیکی کسب می کنند باعث می گردد انرژی آزاد شده سبب تابش درصد قابل توجهی اشعه ایکس و اشعه ماوراءبنفش گردد که الزاماً باید با تدابیر تکنیکی در حین طراحی لامپ تصویر از نفوذ آنها به سطح خارجی و رسیدن به بدن کاربر رایانه جلوگیری کرد. 

خطرات کار با نمایشگرها

در عمل این کار دارای هزینه زیادی است و باعث گرانی قیمت لامپ تصویر مانیتور می گردد. در نتیجه اکثر کارخانجات سازنده برای رقابت با ارائه ارقام غیرواقعی میزان تابش های زیان آور را حداقل جلوه می دهند. اکثر مانیتورهای موجود دارای درصد قابل توجه و خطرناکی از پرتوهای اشعه ایکس و اشعه ماورا بنفش هستند که استفاده کننده ها دائماً در معرض این پرتوها هستند.اما خطرات کار با نمایشگرهای منحصر به تابش پرتوهای اشعه ایکس و ماوراءبنفش نیست در زیر تعدادی از مهمترین این خطرات معرفی شده است.

 خطرات کار با صفحه نمایشگر رایانه ؛ مانیتور کامپیوتر

خطرات ناشی از کار با صفحه نمایشگر کامپیوتر یا همان مانیتور را می توان بدین صورت تقسیم بندی کرد.

1- پرتوهای اشعه ایکس

 2- پرتوهای اشعه ماورابنفش

 3 - میدان الکتریکی با ولتاژ بالا

 4- میدانهای الکترومغناطیسی

 5- امواج الکترومغناطیسی فرکانس پائین

 6- امواج الکترومغناطیسی فرکانس بالاگفته می شود انواع سرطان ها، ناهنجاری های کروموزونی و بیماریهای ژنتیکی، اختلال در دید چشم، ضایعات عصبی و روانی، سقط جنین و... از عوارض شناخته شده این پرتوها است.این مضرات استفاده از مانیتورهاست ولی آیا می توان از آنها استفاده نکرد؟ خیر.  

برای استفاده کم خطرتر از مانیتورها:

1)      از عینک با فیلترهای مرغوب استفاده کنید

2)      مانیتورها باید حداقل از سطح چشم تحت زاویه 20 درجه قرار گیرد

3)      فاصله مانیتور از کاربر باید 40 تا 70 سانتی متر باشد

4)      میزان درخشندگی مانیتور را کم کنید

5)      مدت زمانی طولانی جلوی مانیتور ننشینید.

6)      هوا در محیط کارتان جریان داشته باشد زیرا بدنه کامپیوتر و مانیتور بوی مخصوصی از خود متصاعد می کنند که ناشی از گازهای «یوکسین» و «فوران» است که به عنوان مواد ضد حریق می باشند و هر دو سرطان زا هستند.

 از کامپیوتر استفاده نکنید

تا حد امکان از کاربری غیر ضروری با کامپیوتر و اینترنت خودداری کنید ؛ این مقوله از تمام جهات ارگونومی کار با کامپیوتر یعنی از لحاظ جسمی ؛ و همچنین روانی از جمله اعتیاد به رایانه یا اعتیاد مجازی و اینترنتی به نفع شما خواهد بود . اما این بدین معنا نیست که با توجیه امکان دچار شدن به مشکلات جسمی و روانی خود را از تکنولوژی و فن آوریهای نوین دور کنیم. بلکه می توان با رعایت برخی از اصول و نکات ایمنی خطرات را تقلیل داد برخی از کاربران حرفه ای از جمله مهندسان ؛ متخصصین  و افرادی مانند تایپیستها که به اجبار شغلی و حرفه ای مجبور به استفاده از کامپیوتر هستند ؛ اگر بتوانند نکات ایمنی و اصطلاح ارگونومی کار با کامپیوتر را رعایت کنند بدون شک از خطرات احتمالی برحذر خواهند بود.

 از صفحه نمایشگر- مانیتور با کیفیت و تکنولوژی جدید بهره ببرید

از صفحه نمایشگر- مانیتور با کیفیت و تکنولوژی جدید بهره ببرید بدون شک به کارگیری تکنولوژی ها جدید برای فرد هزینه را تحمیل می نماید اما ارزش و قیمت سلامتی کاربر بسیار مهمتر از هزینه خرید یک مانیتور مناسب و با کارایی بالاست. در مجموع نیز هزینه درمان و رفع مشکل در آینده شاید صدها برابر قیمت خرید یک مانیتور مناسب است. اصولا در مسایل مربوط به ارگونومی کار با کامپیوتر و تجهیزات مربوط به آن از جمله میز و صندلی؛ نوع مانتیور و ... سعی کنید هزینه تمام شده را زیادمدنظر نگیرید و به نتیجه نهایی بیاندیشید

ارگونومی ویلچر

در دهه اخیر توجه زیادی به فعالیت های ورزشی به ویژه در افراد ناتوان معطوف شده است. به منظور ایجاد سهولت در حرکات ورزشی تجهیزات زیادی طراحی شده اند که هدف اصلی طراحی این دستگاه ها این است که عملکرد ورزشکاران را با توجه به ناتوانایی هایی که دارند افزایش یابد و شرایط راحتی برای ادامه فعالیت آن ها فراهم کند.
در میان فعالیت های ورزشی برای معلولین بسکتبال نخستین ورزشی بود که مورد استقبال قرار گرفت. تمام افرادی که توانایی کنترل اندام بالا تنه را دارند می توانند این ورزش را به راحتی دنبال کنند. در اروپا فدراسیون بسکتبال با ویلچر (IWBF) دارای ۵۱۶۰ ورزشکار و ۵۰۰ تیم حرفه ای است. در ایتالیا نیز ۳۸۰ ورزشکار حرفه ای در ۱۶ تیم مشغول فعالیت در این رشته ورزشی جذاب هستند. از آنجا که درجات ناتوانی افراد متفاوت است، این افراد ابتدا تحت یک کمیته نظارت پزشکی قرار می گیرند تا میزان ناتوانی آن ها از ۱ (زیاد) تا ۵/۴ (کم) تعیین شود.
ضریب ناتوانی برای هر فرد محاسبه می شود و اگر این افراد بخواهند در غالب یک تیم بسکتبال فعالیت کنند مجموع ناتوانی این افراد در نظر گرفته می شود که این مقدار نباید از ۱۴ تجاوز کند. در طراحی ویلچرها باید به این نکته توجه شود که استراحت گاه پاها نباید بیش از ۱ سانتی متر از زمین فاصله داشته باشد و باید دارای شیب نرم و اندکی باشد. به منظور کاهش ریسک واژگون شدن ویلچر، دو یا یکی از چرخ ها باید ۲ سانتی متر از سطح زمین فاصله داشته باشند. سطح نشیمنگاه نیز نباید بیش از ۵۳ سانتی متر از زمین فاصله داشته باشد (در بالاترین سطح).
اجزاء اصلی یک ویلچر که برای بازی بسکتبال مورد استفاده قرار می گیرد شامل فریم، محور چرخ برای متمایل شدن به جهات مختلف، دو چرخ بزرگ، چرخ های جلو، استراحت گاه پا، پشتی است. به منظور شبیه سازی رفتار دینامیک سیستم می توان سیستم را توسط یک فرد مجازی مورد بررسی قرار داد. واکنش ها و عکس العمل های ایجاد شده بین این فرد و دستگاه برای طراحی دقیق چنین ویلچرهایی باید با دقت مورد بررسی قرار گیرند. دینامیک ویلچر را می توان به دو بخش تقسیم کرد، نیروی مماسی که چرخ ها ایجاد می کنند تا به سمت جلو حرکت کنند و نیروی شعاعی. اگر چه نیروی شعاعی کمتر مورد استفاده قرار می گیرد، نمی توان از آن صرفنظر کرد زیرا امکان انجام حرکات ارگونومیک اندام بالا تنه را فراهم می کند.
در ویلچرهای مخصوص بسکتبال سه گروه بازیکن وجود دارد که بر اساس توانایی هایی که در بدن آن ها وجود دارد به این گروه ها تقسیم بندی شده اند. گروه سوم بر روی عضلات خود کنترل دارند. گروه دوم بر عضلات بازو، کتف و عضلات بدنه خود کنترل دارند و بر عضلات پائین تنه، هیچ گونه کنترلی ندارند و گروه اول افرادی هستند که تنها بر عضلات بازو و کتف خود تسلط دارند و می توانند توسط این عضلات چرخ را کنترل کنند.
ایجاد تغییرات اندکی در موقعیت محور چرخ ویلچر می تواند اثرات زیادی در بهبود کیفیت ویلچر سواران به ویژه ورزشکاران شرکت کننده در مسابقات پارا المپیک داشته باشد.
سیستم های hands-free به ورزشکاران این امکان را می دهد که کنترل ویلچر خود را به صورت مستقل و بدون استفاده از دست ها و با کیفیت بهتری در دست بگیرند. در این صورت می توانند از دست های خود برای شوت زدن، پاس دادن و هر گونه حرکتی که در بازی به کمک دست ها انجام می شود، استفاده کنند. در برخی از انواع ویلچرکه به صورت hands-free هستند، هنگامی که فرد به سمت چپ متمایل می شود، چرخ ها به سمت چپ حرکت می کنند و هنگامی که به سمت راست متمایل می شود نیز چرخ ها به سمت راست متمایل می شوند و هنگامی که به سمت عقب متمایل می شود حرکت چرخ ها کند شده و در نهایت متوقف می شوند. سیستم های نشیمنگاه در ویلچرهای بسکتبال کنونی از ایجاد آسیب های بافتی در سطوح مختلف جلوگیری می کند.
کنترل بیشتر توسط سیستم های hands-free نیز می تواند در کاهش این آسیب دیدگی ها مثمر ثمر باشد، به این منظور نیروی ناشی از متمایل شدن بدن ورزشکار به جهات مختلف به نیروی مکانیکی باز دارنده دیسک هیدرولیک متصل به توپی چرخ ویلچر تبدیل می شود. پشتی صندلی در این ویلچرها به دو بخش تقسیم شود که هر دو قسمت به طور مستقل حرکت می کنند. هنگامی که نیروی کافی به هر یک از بخش های پشتی اعمال می شود کابل ترمز چرخ متناظر را فعال می کند که باعث چرخش یا توقف آن خواهد شد. هنگامی که فرد به سمت عقب متمایل می شود نیروی مساوی به هر دو قسمت اعمال می شود بنابراین ترمز چرخ ها از هر دو طرف فعال شده و باعث کند شدن حرکت و در نهایت توقف چرخ های ویلچر می شود.
ویلچرها باید طوری طراحی شوند که متناسب با میزان تسلط این سه گروه باشند و بتوانند به راحتی ویلچرها را تحت کنترل خود درآورند.

رعایت اصول ارگونومی خودرو

 تکنولوژی صندلی وسائل نقلیه از جمله سیستم هایی است که سابقه آن به قبل از اختراع اتومبیل می رسد و از این بابت مانند سیستم تعلیق و سیستم فرمان اتومبیل است که به اجداد خود در گاری و درشکه ها بر می گردد.

●کنترل ها

فعالیت های اجرایی مختلف در خودرو – که یک سیستم کنترلی محسوب می شود – باید توسط وسایل کنترلی مناسب انجام شوند. برخی از مراجع و ماخذ موجود، وسایل کنترلی به کار رفته در خودروها را تجهیزات داخلی معرفی می کنند.

کنترل ها، ابزاری هستند که نقش هدایت سیستم را به استناد اطلاعاتی که از نمایشگرها و سیستم های خبره یا خود انسان دریافت می کنند بر عهده دارند. وظیفه اصلی یک کنترل در یک سیستم انسان و ماشین،ارسال اطلاعات و دستورهای کنترلی به تعداد وسیله، مکانیزم یا سیستم است. وجود کنترل های مناسب، راننده خودرو را در هدایت و کنترل بهتر وسیله نقلیه خود و پیشگیری از کار افتادگی آن کمک می کند. یک طراح خودرو با دید ارگونومیکی هنگامی می تواند یک نوع کنترل مناسب را طراحی کند که قبلا نیازهای مصرف کننده آن را به دقت شناخته باشد. نوع اطلاعاتی که می توان به وسیله کنترل ها جا به جا کرد،یا گسسته اند ( یعنی در قالب حالات خاموش یا روشن، کم یا متوسط یا زیاد، وضعیت ۱ یا ۲ یا ۳ و امثالهم قرار می گیرند )؛ و یا پیوسته (یعنی در قالب یک دامنه مشخص مانند سرعت از ۰ تا ۱۲۰ کیلومتر در ساعت قرار می گیرند ).

در طراحی کنترل ها علاوه بر ملاحظات فنی مانند جنس و استحکام، عموما عوامل زیر که از نظر ارگونومیکی مهم هستند در نظر گرفته می شوند :

۱- شکل: از نظر امکان دید و یا لمس مناسب کنترل جهت شناسایی، داشتن درجه بندی یا شاخص جهت سهولت یادگیری طرز کار و ...

۲- حالت: از نظر صاف بودن، شیار دار بودن، آج دار بودن و .....

۳- اندازه: از نظر قابل تشخیص بودن و رعایت فاصله استقرار کنترل ها و...

۴- موقعیت: از نظر سهولت دید و شناسایی و دسترسی به کنترل و...

۵- نحوه عملکرد: از نظر نیاز به کشش، فشار، چرخش و...

۶- رنگ: از نظر معنی دار بودن رنگ، تشخیص و تمایز بهتر، انتقال سریع و دقیق و مناسب اطلاعات.

۷- بر چسب: از نظر محل چسباندن، نوع شکل و علایم و نوشته ها و ...(وجود بر چسب جهت عمومی کردن شناسایی کنترل ها مفید است.)

۸- نسبت پاسخ یا واکنش: نسبت میزان حرکت و تغییر مکان وسیله کنترلی به میزان پاسخ و حرکت سیستم است و با C/R نشان داده می شود.

۹- مقاومت: یک واکنش اطلاعاتی است که باعث احساس راننده از عملکرد وسیله کنترلی می شود.

۱۰- فضای مرده: مقدار فضای خالی و بی مصرف مانند فضای خالی بین کنترل ها است .

لقی: حداکثر میزان حرکتی است که هر گاه وسیله کنترلی در آن دامنه حرکت کند، هیچ تغییری در سیستم کنترلی بوجود نمی آید(شبیه به خلاصی ماشه در تفنگ)

●میدان های دسترسی

اگر چه اندازه های بدن در حالت ساکن که از استخراج اطلاعات آنتروپومتری استاتیک به دست می آید برای طراحی ها بسیار ضروری و مفید هستند، ولی به علت این که هر شخص به غیر از مواقع خواب اکثرا در حال تحرک می باشد جوابگوی نیازهای اطلاعاتی یک طراحی مطلوب از محل کار و وسایل و تجهیزات و ابزار کار نمی باشند و بایستی اندازه های بدن در حال حرکت نیز در نظر گرفته شوند. اندازه های بدن در حال حرکت که از استخراج اطلاعات آنتروپومتری دینامیک بدست می آید، در طراحی فضاهای کاری در داخل خودرو نیز کاربرد زیادی دارند که مهم ترین آنها میدان های دسترسی دست ها و رسیدن پاها و میدان دید چشم انسان است.

توصیه می کنند استفاده از حلقه هایی که جهت تزیین فرمان به صورت آج خورده ساخته می شوند، و نیز از دندانه دار ساختن غربیلک فرمان پرهیز گردد؛ چون باعث مزاحمت در گرفتن غربیلک توسط راننده می شوند

●فرمان خودرو

فرمان خودرو که وسیله تغییر مسیر حرکت آن است، به لحاظ مدت زمان زیادی که راننده با آن کار می کند و همچنین حساسیت وظیفه کار کردی آن، از مهمترین کنترل ها در خودرو است. طراحی نامناسب فرمان باعث خستگی زودرس راننده می شود و در نتیجه موجب می گردد که احتمال بروز خطرات ناشی از رانندگی هم بالا رود. در طراحی فرمان خودرو، عواملی مانند شکل، جنس، قطر طوقه یا غربیلک، محل اتصال اجزاء، بخش هایی که روی آن نصب می شوند، امکان حرکت های تنظیمی ( در طول محور ) فرمان، قطر قطع غربیلک فرمان، شکل سطح مقطع و حالت رویه خارجی غربیلک، زاویه صفحه ای که فرمان در آن قرار می گیرد و ... مهم هستند.

توصیه می کنند استفاده از حلقه هایی که جهت تزیین فرمان به صورت آج خورده ساخته می شوند، و نیز از دندانه دار ساختن غربیلک فرمان پرهیز گردد؛ چون باعث مزاحمت در گرفتن غربیلک توسط راننده می شوند؛ در عوض غربیلک فرمان به گونه ای ساخته می شود که شکل سطح مقطع آن متناسب با انگشتان دست باشد تا انگشتان دو دست به صورت راحت روی قطر داخلی غربیلک قرار گیرند و تماس و اصطکاک لازم بین دست ها و غربیلک فرمان نیز تامین گردد.

●اهرم تعویض دنده در خودرو

در خودروهای سواری معمولی که سیستم جعبه دنده (Gear Box ) آنها اتوماتیک نیست، برای تعویض دنده به منظور افزایش یا کاهش قدرت موتور با توجه به سرعت های متغیر مورد نیاز در شرایط مختلف رانندگی و یا به منظور تغییر جهت راستای حرکت از جلو به عقب یا برعکس، از نیروی دست استفاده می شود. البته در خودروهای دنده اتوماتیک نیز به منظور تغییر دادن حالت (دنده عقب و پارکینگ و ... ) دسته دنده مورد نیاز است. برای مؤثر واقع شدن اهرم تعویض دنده در کاربرد، باید بین موقعیت های متناظر با حالات مختلف انتخاب، فضای مناسبی وجود داشته باشد تا راننده هنگام تعویض جایگاه محور، آن را احساس کند؛ بدین ترتیب راننده می تواند جایگاه جدید خود را از جایگاه مجاور و قبلی اش براساس احساس خود تمیز دهد.

●پدال ها در خودرو

پدال ها در خودرو کنترل هایی هستند که جهت افزایش و کاهش سرعت خودرو در طول مدت رانندگی در جاده ها، اتوبان ها، سر پیچ، چهارراه ها و ... به کار می روند. کار با پدال ها ماهیچه های عضلانی زیادی را درگیر می کند و صرف انرژی زیادی را موجب می شود؛ لذا باید تعداد آنها در حداقل نگه داشته شود و در طراحی و ساختشان نیز در نظر داشت که میزان نیرو و انرژی لازم برای کار کردن مناسب با آنها، با انسان تطابق داشته باشد.

●نمایشگرها

نمایشگرها در خودرو وسایلی برای رساندن اطلاعات به راننده جهت آگاهی دادن به او از وضعیت سیستم های خودرو هستند. به طور کلی نمی توان و نباید هم از راننده انتظار داشت که در تمام طول مدت رانندگی، آماده و گوش به زنگ تغییرات در سیستم های خودرو باشد. بنابراین نمایشگرها باید به گونه ای باشند که به سریع ترین، آسان ترین و مطمئن ترین شیوه ممکن اطلاعات را به راننده برسانند. ممکن است نمایشگرها به گونه ای باشند و یا اطلاعات به نحوی به راننده انتقال یابد که تغییر در همان لحظه ای که اتفاق می افتد از چشم شخص دور بماند؛ لذا طراحی و استقرار دهی تجهیزات نمایش دهنده در داخل خودرو باید به شکلی باشد که احتمال این که تغییرات از چشم شخص ( راننده ) دور بماند به حداقل رسانده شود.

مشخصات و مختصات نمایشگرها ( رنگ، اندازه، محل نصب، ارتباط با کنترل ها و ... ) از جمله نکات مهم در مبحث نمایشگرها هستند. در نمایشگرها باید رنگ هایی به کار روند که شرایط تشخیص مناسب و انتقال سریع و دقیق اطلاعات به راننده را بیشتر فراهم می آورند؛ لذا باید از رنگ های معنی دار و استاندارد استفاده شوند رنگ های استاندارد برای صنایع مختلف، خاصه صنایع هوایی را می توان به فرم ذیل طبقه بندی کرد :

سبز : برای حالت عادی

زرد : برای وضعیت اخطار

قرمز : برای وضعیت خطر  

مقاله ارگونومی در دندانپزشکی

دانلود مقاله ارگونومی در دندانپزشکی

ارگونومی در دندان پزشکی

کمتر فعالیتی را بتوان یافت که عاری از هر گونه عامل تهیه کننده ای باشد. از این رو حفظ صیانت نیروی انسانی به عنوان رسالتی مهم مطرح می گردد و در این بین بخش عمده ای از مواردی که سلامت جسمی و روحی کاربران را به خطر می اندازد مربوط به شرایط ارگونومی محیط های کار می باشد. در حقیقت (ergo) به معنی کار و (nomos) به معنی قوانین و اصول می باشد. ارگونومی از تطابق هرچه بیشتر شرایط محیط با اپراتور سخن می گوید به تعبیـری می توان ارگونومی را به ترتیب زیر تعریف نمود.
«علم اصلاح و بهینه سازی محیط، شاغل و تجهیزات به گونه ای که متناسب با محدودیت ها و قابلیت های انسان باشد. با توجه به اهداف و دامنه عملکرد ارگونومی، مهم ترین اهداف ارگونومی عبارتند از:
الف- ایمنی  بهداشت
ب- تولید – بهره وری
با توجه به اهداف مزبور بخشی از حیطه های عملکردی ارگونومی را می توان به شرح زیر دانست:
1-    بررسی میزان توانمندی شاغلین با توجه به نوع کار و انرژی مصرفی
2-    مطالعه ابعاد فیزیکی بدن (آنتروپومتری) و کاربرد این دسته از اطلاعات در طراحی ایستگاه های کار
3-    طراحی ارگونومیک ابزارهای دستی
4-    طراحی ایستگاه های کار نشسته، ایستاده یا توام و آنالیز سیستم انسان- ماشین
5-    بررسی روان شناختی از دیدگاه نحوه ارتباط بین افراد
6-    تعیین رژیم های کار و استراحت
7-    بررسی صدمات اسکلتی عضلانی مرتبط با کار و آنالیز وضعیت های بدنی
8-    بیومکانیک شغلی
9-    کاربرد بهینه رنگ و موسیقی در محیط های کار
Dental ergonomics  ،  مانند هر شغل نشسته شدیداً تحت تأثیر طراحی وسایل نشستن، وسایل کار و مهارت کاربر قرار دارد.

  متاسفانه آموزش های لازم و کافی در زمینه Dental ergonomics در طول دوره آموزش دانشگاهی به دانشجویان داده نمی شود که این مسئله می تواند منجر به سرمایه گذاری در خرید وسایل non-ergonamic ، تکنیک پوسچر ضعیف و نامناسب و عدم انجام ورزش های لازم که می تواند سلامتی دندان پزشک را به خطر بیندازد و منجر به مشکلات زیر شود:
1-دردهای مزمن پشت و شانه
2-tension neck syndrome
Trapezius myalgia 3-
 Rotator cuff impingement 4-
5-carpal tunnel syndrome
پوسچرهای نادرست و حرکات تکراری دائمی در طول زمان منجر به ابتلای دندان پزشکان به مشکلات اسکلتی و عضلانی می گردد. دندان پزشکان در زمره گروه با ابتلای بالا هستند که به علت قرار گرفتن در وضعیت های ثابت و طولانی مدت همراه با حرکات ترکیبی در گردن و تنه در حالات نشسته و ایستاده دچار اختلالات گردنی و ستون فقرات می شوند.

 نکات ضروری جهت پیشبرد سلامت اسکلتی – عضلانی
1-    Ergonomize your operatory اولین و مهم ترین مسئله، رفع مشکلات ارگونومی در موقع کار می باشد. قبل از خرید وسایل کار مانند یونیت و صندلی باید از دارا بودن قابلیت ارگونومی این وسایل مطمئن شوید. علاوه بر وسایل باید از سندروم درد گردن- شانه ، پشت و دست آگاه بوده و همچنین اطلاعات کافی در مورد پوسچر بیمار – نحوه چیدمان وسایل و نحوه کمک دستیار داشته باشد.
2-    Rignt health care professional اگر شما درد  مزمن بیش از 6 یا 8 هفته دارید حتما باید با یک متخصص مشورت کنید متخصص مربوطه باید در زمینه بافت نرم ، عدم تعادل عضلات و نقاط trigger point  اطلاعات خوبی داشته توصیه می شود به یکی از متخصصین رشته های زیر جهت درد های مزمن مراجعه شود:
Physical therapist با تست ها و بررسی های مختلف منشاء سندروم درد را مشخص کرده و روی برگشت حرکات وعمل نرمال عضلات و بدن کار می کند.
Certified Hand Therapist (CHT) در صورتی که فکر می کنید مشکل شما از دست، مچ یا بازو منشاء می گیرد.
  Certified Neuromuscular Therapist) CHT) با بررسی روی بافت نرم – انعطاف پذیری در مقابل کشش حرکات مفصل و مطالعه   neromusculor  یک (CNMT) معمولا یک فیزیوتراپ، پزشک کار یا ماساژ تراپیست می باشد.
معالجات آلترناتیو دیگری مانند تحریکات  intramuscular (IMS) ، پزشک کار ، طب سوزنی  craniosacral کایروپراکتیک نیز می تواند موثر باشد.
3-    Resolve trigen point – هرگونه  triger point یا نقاط دردناک باید قبل از شروع ورزش سنگین برطرف شوند. نقاط دردناک در دندانپزشکان به علل زیر فراوان دیده می شوند.
عدم تقارن بدن- پوسچرهای ضعیف ، نیروی بدنی ضعیف- حرکات تکراری- کم تحرکی- گرفتگی مداوم عضلات و استرس های فکری
4-    Develop good flexibility حرکات کششی در محل کار و خانه به برگشت حرکات کمک خواهد کرد. کشش زیاد عضلات همراه با نقاط درد  می تواند باعث پارگی ریز عضلات شود به خاطر همین موضوع حرکات کششی به بعد از برطرف شدن درد موکول می شود.

 نکات مهم جهت انجام حرکات کششی مطمئن
1-    کشش ملایم – بدون درد
2-    نگهداشتن در همان حالت برای دو یا سه سیکل تنفسی
3-    انجام روزانه
حرکات کششی محل کار و در طول روزکاری، استراتژی مهمی است برای جلوگیری از تروماهای ریز و عدم تعادل عضلات، حرکات کششی مخصوصاً بعد از کارهای طولانی وحتی بعد از کار در پوسچرهای خسته کننده مهم می باشد. بعضی از انواع یوگا نیز راه های عالی برای پیشرفت و نگهداری انعطاف پذیری عضلات در خارج از مطب می باشند
5-strengthen specific stabilizing muscles  مطالعات نشان داده که دندان پزشکانی که عضلات شانه و پشت قوی تری دارند کمتر به دردهای عضلانی – اسکلتی دچار می شوند.
6-Be patient چند هفته تا یک ماه صبر کنید تا بهبودی ظاهر شود. این مشکلی است که در مدت طولانی ایجاد شده و نباید انتظار داشت که سریعا برطرف شود. صبور بوده و به طور مرتب استراتژی جلوگیری از ابتلاء را در مطب و خارج از مطب رعایت کنید.
توصیه می شود در طول کار هر 15 تا 20 دقیقه بلند شوید و چند حرکت کششی انجام داده و دوباره به سرکار برگردید. از پوسچر های نامناسب استفاده نکنید و با ورزش از بروز مشکلات عضلانی – اسکلتی جلوگیری کرده و یا در صورت وجود آن رفع نمائید.

اصول کار با موس وطرحهاي نوين آن

موس يکي از کاربردي ترين ابزارهاي ورودي رايانه مي باشد  و امروزه کمتر کسي  است که در کار با رايانه  از آن استفاده نکند. با وجود اينکه اين دستگاه وارد کردن داده ها را بسيار ساده کرده است ولي متاسفانه به علت ايجاد پوسچرهاي تکراري و طولاني مدت امکان ايجاد صدمات ناشي از حرکات تکراري  RSIرا  فراهم مي کند . اين صدمات اغلب منجر به درد ، سوزش، ورم، ضعف عضلات، بي حسي، کرختي و کاهش مهارت در اندامهاي مرتبط مي شود. و براي پيشگيري از ايجاد چنين ناراحتي هايي دانستن مفاهيم پايه و اصول ارگونومي در مورد سطح مشترک بين رايانه و کاربر آن، علاوه بر اينکه مي تواند از بروز اينگونه صدمات جلوگيري کند ،بهره وري و لذت در کار با رايانه را نيز به حد اکثر خود مي رساند.بطور کلي در کار با موس رايانه بايد به نکات زير توجه شود تا امکان ايجاد صدمات  RSIبه حد اقل ممکن برسد :

1.   در دست گرفتن موس : موس را به آرامي در دست بگيريد و آن را در محدوده مورد نظر حرکت دهيد. محکم گرفتن موس تنش زيادي را به دست  وارد مي کند.

2.   حرکت موس با آرنج : براي حرکت دادن موس مفصل آرنج را محور قرار دهيد تا بدون خم شدن مچ دست امکان حرکت فراهم شود.

3.   محل قرارگيري موس : براي يافتن بهترين محل قرارگيري موس روي صندلي خود تکيه دهيد ، بازوها را در موقعيت راحت(Relax) آويزان قراردهيد ساعد خود را از مفصل آرنج خم کنيد سطح زير آرنج شما ارتفاع قرارگيري موس را تعيين مي کند و درحرکت ساعد در همين موقعيت محدوده حرکت موس را نشان مي دهد. به ياد داشته باشيد که اگر موس خارج از اين محدود ه قرارگيرد يابه هرعلتي مثل شلوغي ميز و... دور از صفحه کليد قرارگيرد ، دست کاربر براي دسترسي به موس در حالت کشش قرارمي گيرد که براي رفع اين مشکل يک جايگاه (Platform) براي موس درنظرگرفته مي شود.

4.   از تکيه دادن مچ به لبه ميز جلوگيري کنيد : بسياري از سياهرگ هاي ناحيه مچ سطحي هستند و هر فشاري به اين ناحيه ميتواند جريان خون را مختل کند و اين اختلال خطر ايجاد صدمات را افزايش مي دهد.

5.   از استراحتگاه مچ استفاده نکنيد : تحقيقات اخير نشان داده است که استراحتگاههاي مچ فشار داخل تونل کارپ را دو برابر افزايش مي دهند. زيرا غضروف تونل کارپ بسيار انعطاف پذير بوده و هرفشاري را مستقيما به داخل تونل هدايت مي کند.

6.   وضعيت مچ را در موقعيت خنثي حفظ کنيد : وجود استراحتگاهي نرم با سطح گرد شده و يا دسته صندلي براي استراحت آرنج موجب مي شود که حرکت موس با خم شدن وچرخش مچ دست صورت گيرد که نتيجه آن افزايش فشار داخلي تونل کارپ است .

7.   شکل موس : موسي را انتخاب کنيد که ساختار قرينه داشته و در حد امکان مسطح باشد، زيرا کف دست انسان خميدگي آناتوميکي خاصي دارد که از برخورد کف دست با سطوح مختلف جلوگيري مي کند. اندازه موس بايد با دست کاربرمتناسب باشد.

8.   از پوسچر هاي طولاني مدت جلوگيري کنيد : در هر ساعت 4 يا 5 بار شانه ها را بچرخانيد و دست و انگشتان خود را به آرامي تکان دهيد.

از آنجايي که نمي توان انتظار داشت کاربر تمامي موارد فوق را رعايت کند ،مهندسين موسسه Torbay Holdings که به نام  Quill نيز معروف است با به کارگيري اصول بيومکانيک براي به حد اقل رساندن صدمات ناشي از حرکات تکراري RSI  به طراحي يک موس ارگونوميک پرداخته است. اين موس اجازه مي دهد تا کاربر بدون در دست گرفتن موس آن را حرکت دهد و به همين علت آن را gripless mouse ناميده اند. هنگام کار با موس هاي معمولي کاربر بايد موس را در دست بگيرد و براي کليک کردن روي دکمه هاي موس نيزبه آنها ميزان معيني فشار وارد آورد. با وجود اينکه استرس و فشار وارد آمده براي کليک کردن بسيار کم به نظر مي رسد ولي در طولاني مدت براي بافتهاي نرم و اعصاب سوزش آور خواهد بود.

اين موسسه با درنظر گرفتن نحوه حرکت دست هنگام کار با موس توانسته است براي دست يک  استراحتگاه قايقي شکل  طراحي کند که علاوه بر افزايش زيبايي ظاهري موس،  امکان انجام عمليات با موس را بدون دردست گرفتن آن فراهم مي آورد. اين موس از ساير موسها بزرگتر و سبکتر است و اساس نوري دارد.  غير از تميز کردن سطح آن نيازي به هيچگونه نگهداري ديگري ندارد .

اين موس اجازه مي دهد انجام عمليات کاري با موس به گونه اي انجام گيرد که مچ دست موقعيت خنثي را حفظ کند . چرخش و خمش نداشته باشد

 همانطور که در شکل نشان داده شده است ، هنگام استفاده از اين موس دست کاربر در استراحتگاه طراحي شده قرار گرفته و بدين ترتيب انگشت وسط او روي دکمه پايين موس قرارمي گيرد و انگشت اشاره روي دکمه بالايي قرارمي گيرد .چرخ scroll نيزدر وسط دو دکمه ياد شده قرارگرفته و توسط هر دو انگشت قابل کنترل است. از آنجايي که محور دکمه هاي موس (بطور طولي) در وسط قرارگرفته است عمل کليک کردن به طول انگشت فرد بستگي ندارد.

 اکثر حرکات با اين موس با آرنج و شانه انجام مي گيرد استفاده از آن بسيار راحت تر است ولي تا قبل از عادت کردن کاربربه آن ممکن است به نظر برسد که دقت کمتري دارد.

با استفاده از اين موس دست درهنگام انجام عمليات با موس نيز در حالت استراحت قرارمي گيرد همچنين اين موس از برخورد دست با پد يا سطح زير موس جلوگيري مي کند و بدين ترتيب از ايجاد هرگونه ناراحتي پوستي ناشي از تماس با سطوح و کثيفي جلوگيري مي کند.

ارگونومی موس

موس یکی از کاربردی ترین ابزارهای ورودی رایانه می باشد و امروزه کمتر کسی است که در کار با رایانه از آن استفاده نکند. با وجود اینکه این دستگاه وارد کردن داده ها را بسیار ساده کرده است ولی متاسفانه به علت ایجاد پوسچرهای تکراری و طولانی مدت امکان ایجاد صدمات ناشی از حرکات تکراری RSI را فراهم می کند. این صدمات اغلب منجر به درد، سوزش، ورم، ضعف عضلات، بی حسی، کرختی و کاهش مهارت در اندام های مرتبط می شود. و برای پیش گیری از ایجاد چنین ناراحتی هایی دانستن مفاهیم پیایه و اصول ارگونومی در مورد سطح مشترک بین رایانه و کاربر آن، علاوه بر اینکه می تواند از بروز اینگونه صدمات جلوگیری کند، بهره وری و لذت در کار با رایانه را نیز به حد اکثر خود می رساند. به طور کلی در کار با موس رایانه باید به نکات زیر توجه شود تا امکان ایجاد صدمات RSI به حداقل ممکن برسد:

1- در دست گرفتن موس: موس را به آرامی در دست بگیرید و آن را در محدوده مورد نظر حرکت دهید. محکم گرفتن موس تنش زیادی را به دست وارد می کند.

2- حرکت موس با آرنج: برای حرکت دادن موس مفصل آرنج را محور قرار دهید تا بدون خم شدن مچ دست امکان حرکت فراهم شود.

3- محل قرارگیری موس: برای یافتن بهترین محل قرارگیری موس روی صندلی خود تکیه دهید، بازوها را در موقعیت راحت (Relax) آویزان قراردهید ساعد خود را از مفصل آرنج خم کنید سطح زیر آرنج شما ارتفاع قرارگیری موس را تعیین می کند و درحرکت ساعد در همین موقعیت محدوده حرکت موس را نشان می دهد. به یاد داشته باشید که اگر موس خارج از این محدوده قرارگیرد یا به هرعلتی مثل شلوغی میز و... دور از صفحه کلید قرار گیرد، دست کاربر برای دسترسی به موس در حالت کشش قرارمی گیرد که برای رفع این مشکل یک جایگاه (Platform) برای موس درنظرگرفته می شود.

4- از تکیه دادن مچ به لبه میز جلوگیری کنید: بسیاری از سیاهرگ های ناحیه مچ سطحی هستند و هر فشاری به این ناحیه می تواند جریان خون را مختل کند و این اختلال خطر ایجاد صدمات را افزایش می دهد.

5- از استراحت گاه مچ استفاده نکنید: تحقیقات اخیر نشان داده است که استراحت گاه های مچ فشار داخل تونل کارپ را دو برابر افزایش می دهند. زیرا غضروف تونل کارپ بسیار انعطاف پذیر بوده و هرفشاری را مستقیما به داخل تونل هدایت می کند.

6- وضعیت مچ را در موقعیت خنثی حفظ کنید: وجود استراحت گاهی نرم با سطح گرد شده و یا دسته صندلی برای استراحت آرنج موجب می شود که حرکت موس با خم شدن وچرخش مچ دست صورت گیرد که نتیجه آن افزایش فشار داخلی تونل کارپ است.

7- شکل موس: موسی را انتخاب کنید که ساختار قرینه داشته و در حد امکان مسطح باشد، زیرا کف دست انسان خمیدگی آناتومیکی خاصی دارد که از برخورد کف دست با سطوح مختلف جلوگیری می کند. اندازه موس باید با دست کاربر متناسب باشد.

8- از پوسچر های طولانی مدت جلوگیری کنید: در هر ساعت 4 یا 5 بار شانه ها را بچرخانید و دست و انگشتان خود را به آرامی تکان دهید.

فاصله تجهیزات مدارس با استانداردهای ارگونومی

کارشناسان میگویندکه بیش از 80 درصد دانش آموزان دختر ایرانی به علت فقر حرکتی به اختلالات ساختار قامتی مبتلا هستند و به طور متوسط هر دانش آموز ایرانی در مقطع دبیرستان با یک یا 2 معضل مربوط به ساختار قامتی از جمله گودی کمر، افتادگی شانه ها، پاهای پرانتزی شکل و انحنای غیرطبیعی ستون فقرات مواجه است
این آمار جدیدی نیست ولی زمانی اهمیت خود را بیشتر نشان میدهد که بدانیم بیشتر این اختلالات با تحصیل و محیط مدرسه دانش آموزان مرتبط است و رعایت نکردن استانداردها در مکانی که دانش آموزان بیشترین وقت خود را در آن سپری میکنند، در ایجاد این اختلالات نقش غیرقابل انکاری دارد.
دکتر سید منصور رایگانی، دانشیار طب فیزیکی و مدیر گروه طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در گفتوگو با همشهری، با اشاره به اینکه خیلی از دانش آموزان مستعد ابتلا به ناهنجاری های قامتی بوده و باید حتما شناسایی شوند، میگوید: متأسفانه در مدارس ما هنوز برنامه ویژه ای برای غربالگری این دانش آموزان در نظر گرفته نشده است در حالی که اختلالات قامتی بسیار متنوع هستند.توصیه این متخصص این است که قبل از شروع سنین مدرسه همه دانش آموزان از نظر ابتلا به این اختلالات شناسایی شوند.
نیمکت های مدارس استاندارد نیست
«هنوز مطالعه جامعی در مورد اینکه مدارس چقدر در بروز اختلالات قامتی مؤثرند انجام نشده ولی به طور کلی چیزی حدود 20 تا 25 درصد دانش آموزان به نحوی در اثر شرایط غیراستاندارد مبتلا به این اختلالات هستند».دانشیار طب فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به اینکه دردهای موضعی، اسپاسم و گرفتگی عضلات، اختلالات گردن و حتی اختلال سیستم های داخلی بدن، افتادگی شانه ها، گوژپشتی و گرد بودن ناحیه پشت از جمله اختلالات شایع بین دانش آموزان هستند، توضیح میدهد که به طور کلی همه مدارس باید در رابطه با استاندارد کردن محیط، منطبق با علم ارگونومی باشند.
« ارگونومی یعنی سازگار کردن بشر با وسایل کار و تطبیق دادن این وسایل برای راحت استفاده شدن توسط بشر.»
دکتر رایگانی با این توضیح به استاندارد نبودن تجهیزات مدارس نیز اشاره میکند و معتقد است: البته به تازگی و برای منطبق شدن با این علم اقداماتی در دست انجام است ولی هنوز وضعیت تجهیزات مدارس با استانداردهای ارگونومی فاصله زیادی دارد.
دانش آموزان امروز، بیماران آینده
«اختلالات ایجاد شده در دختران تا سن 16سالگی و در پسران تا سن 18سالگی دیگر قابل اصلاح شدن نیستند». این تأکید متخصصان طب فیزیکی درحالی است که اختلالات قامتی، در بیشتر موارد توسط مربیان مدارس و حتی والدین کاملا نادیده گرفته میشود و فرد را در آینده در معرض ناهنجاریهای جدیتری قرار میدهد.
دکتر نادر معروفی، دکترای تخصصی فیزیوتراپی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به اینکه عدم رعایت استانداردهای لازم چه از نظر زمان بودن در مدرسه و چه از نظر تجهیزات باعث شده طیف وسیعی از دانش آموزان امروز، بیمارانی باشند که در آینده به کلینیکهای فیزیوتراپی مراجعه میکنند، میگوید: به طور کلی دوران رشد و بلوغ اسکلتی مهمترین مرحله شکل گیری قوس های ستون فقرات است و تشکیل این قوس ها هم بستگی به وضعیت افراد از قبیل نشستن، خوابیدن و راه رفتن دارد.
این متخصص طب فیزیکی مطالعه زیاد در دانش آموزان که مجبورند ستون فقرات را مدت زیادی در یک حالت نگه دارند را نیز عامل مهمی در ایجاد ناهنجاری های ستون فقرات میداند و خاطرنشان میکند: این حالت در مدرسه نمود بیشتری پیدا میکند چون با توجه به اینکه کودک مجبور است 4 تا 6 ساعت از وقت خود را در مدرسه بگذراند، آن هم بیشتر در شرایط بی تحرکی و نشسته در یک کلاس یک ساعت و نیمه، پس فرصتی برای بازسازی ستون فقرات باقی نمیماند.
دکتر معروفی معتقد است که تکالیف حجیم دانش آموزان هم به این امر دامن میزند.وی میافزاید: سن رشد و توزیع متوسط قد اقتضا میکند وسایلی که در اختیار دانش آموزان قرار میگیرد، مطابق با وضعیت دانش آموز باشد و این در حالی است که متأسفانه در مدارس ما همه نیمکت ها به یک ارتفاع هستند و استانداردهای لازم از این نظر به هیچ وجه اجرا نمیشوند.
مربیان هم مقصرند
به عقیده کارشناسان، نقش مربیان مدارس هم در دامنزدن به این اختلالات انکار ناشدنی است.دکتر معروفی در این باره میگوید: متأسفانه مربیان ورزش تنها به دادن یک سری از ورزشهای کلیشهای به همه دانشآموزان بسنده میکنند، در حالیکه ما تأکید میکنیم در این زمینه همه دانش آموزان در تمام مدارس باید توسط فیزیوتراپ غربالگری شوند و برای آنها ورزش های خاص تجویز شود.
دکتر رایگانی نیز با تأکید بر اینکه مربیان ورزش و بهداشت باید در شناسایی اختلالات ساختاری و قامتی با هم رابطه تنگاتنگ داشته باشند و این امری است که تا به حال به آن توجه نشده، معتقد است: متأسفانه زنگ ورزش مدارس تنها محدود به یک زمان مشخص است که همین امر در به وجود آمدن ناهنجاری های قامتی تأثیر زیادی دارد، در حالی که بسته فعالیتهای ورزشی باید مناسب با وضعیت بدن هر دانش آموز توسط مربی تهیه شود و در اختیار او قرار گیرد.
به عقیده دکتر رایگانی، یک نکته را نباید فراموش کرد و آن این است که در بسیاری از موارد این خود دانش آموز است که به خاطر وضعیت نادرست نشستن، ایستادن و راه رفتن و همچنین عدم استقبال از ورزش مبتلا به ناهنجاریهای اسکلتی- عضلانی میشود.
وی خاطرنشان میکند: حتی اگر همه استانداردها چه در مدارس و چه از سوی خانواده رعایت شود، ولی به دانش آموزان از نظر رعایت وضعیت صحیح تحرک و سکون آموزش کافی داده نشود، نباید منتظر کم شدن آمار مبتلایان به ناهنجاری های قامتی بود.
چرا باید به انحرافات ستون فقرات توجه کنیم؟
به گفته کارشناسان، اهمیت انحرافات ستون فقرات به خصوص در دانش آموزان اولا به این دلیل است که درصورت بروز انحراف نیاز بیشتری به عملکرد عضلات
دوم اینکه اعمال نابجای فشار باعث فرسایش مهره ها و لیگامان ها شده و منجر به اختلال دیسک بین مهره ای میشود به طوری که چنین فردی احتمالا در آینده دچار تنگی کانال نخاع و اختلالات حسی- حرکتی نیز خواهد شد. سومین و مهمترین مسئله این است که اگر قفسه سینه دچار فشار شود،
حجم و فضای آن برای حمایت از قلب و ریه کمشده و همین باعث تغییر عملکردقلبی - تنفسی میشود به طوری که برونده قلبی تحت تأثیر قرار میگیرد؛ برای همین افرادی که انحرافات ستون فقرات دارند، ظرفیت انجام کوچکترین فعالیتی از جمله راه رفتن معمولی را ندارند.

بهبود طراحی مبلمان از دیدگاه ارگونومی

با توجه به این موضوع که افراد زمان قابل توجهی را در محیط های کاری و در منزل صرف استفاده از صندلی و مبلمان های مختلف می نمایند، لزوم طراحی صحیح این لوازم بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است.

در این راستا باید برای ویژگی های صندلی ها و مبلمانها اهمیت بیشتری قائل گشت و اصول ارگونومی را در طراحی آنها لحاظ کرد. این مقاله به تشریح فرایند بهبود طراحی مبلمان از دیدگاه ارگونومی و منافع حاصل از آن در جهت راحتی بیشتر استفاده کنندگان و ارتقای بهره وری می پرازد.

این فرایند شامل سه مرحله اصلی

 1) بررسی وضعیت موجود بلحاظ ارگونومیکی

2) ارائه و اجرای راهکار جهت بهبود و ارزیابی نتایج 

 3) تنظیم کتابچه مبنا به منظور طراحی ارگونومیک مبلمان جدید است.

 یکی از مهمترین ابزارها برای طراحی محصول در ارگونومی استفاده از مهندسی کَنسی می باشد که دارای رویکرد مشتری مداری است. بکارگیری اصول ارگونومی در طراحی مبلمان نتایجی همچون پیشگیری از اختلالات اسکلتی-عضلانی بین استفاده کنندگان، بهبود بهره وري کارکنان و آسايش افراد توسط تطبيق ویژگی های محصول براي شخص، بهترين استفاده از قابليت هاي كارکنان، کسب بیشتر رضایت مشتریان، جذب مشتری بیشتر و کسب درآمد بالاتر برای تولیدکنندگان به همراه خواهد داشت.                                                                                                                         

 مطلبی را که در بالا ملاحظه نمودید؛ چکیده ای بود از مقاله آقایان محمد خندان و سعید روشن ضمیر- دانشچویان کارشناسی ارشد دانشگاه علوم پزشکی و توانبخشی – که به بررسی بهبود طراحی مبلمان از دیدگاه ارگونومی می پردازد.

برای دیدن متن کامل مقاله کلیک کنید.

حفظ سلامت با رعايت اصول ارگونومي كامپيوتر

همه ما زمان زيادي از شبانه روز را در محيط هاي كاري مان مي گذارانيم. استفاده از كامپيوتر نيز بسيار مرسوم است و ما بخش عمده اي از فعاليت هايمان را به كمك اين ابزار جادويي انجام مي دهيم. به همين دليل ساده استفاده درست از اين ابزار و حفظ سلامتي در كاربري كامپيوتر ازاهميت قابل توجهي برخورداراست. نفس كار و فعاليت، با گذشت زمان، با فرسودگي فزاينده همراه است و اگر ما با استفاده نادرست از ابزارها به اين روند فرسودگي سرعت ببخشيم يا آن را تشديد كنيم، به طور قطع عمر كاري دردناك و ناسالمي خواهيم داشت.

لذا در باب نحوه طراحي محيط كار، علمي به نام ارگونومي ( Ergonomics ) كه آميزه اي از دو واژه اي يوناني ارگو Ergo  به معناي كار و نوموس Nomos  به معناي قانون است، به وجود آمده است. هدف اصلي ارگونومي طراحي است؛ طراحي به صورتي كه كار با انسان حداكثر تطابق را داشته باشد و در صورت عدم امكان آن تطبيق انسان با كار. استفاده از اين علم در محيط كار، از اختلالات اسكلتي - عضلاني در بين شاغلين( مانند كمردرد ،‌سندرم تونل كارپال يا درد شديد درمچ دست و ناحيه گردن، درد ناحيه زانو يا آرنج و مواردي از اين دست پيشگيري مي‌كند.
علاوه بر اين، كمك به پيشگيري از حوادث شغلي، افزايش ميزان رضايت مندي كاركنان، كمك به افزايش بهره وري در كاروافزايش توليد از ديگر پيامد هاي آن است.

اما كاربري اين علم در حوزه كامپيوتر داستان ديگري دارد.

توليد كنندگان تجهيزات و وسايل كامپيوتري سعي مي كنند، محصولات خود را مطابق با اصول ارگونومي طراحي و ‌توليد كنند. رعايت اصول ارگونومي سبب كاهش ضايعات چشم، سردرد، كمردرد و فشاردر نواحي مچ دست، شانه و گردن در اپراتورهاي كامپيوتر خواهد شد. از آنجا كه بيشتر كاربران كامپيوتردرمحيط‌هاي سربسته و فضاهاي كوچك كار مي كنند، وجود سيستم تهويه مطبوع ، نور كافي و مناسب، استفاده از ميز خصوصي كه داراي عرض و ارتفاع استاندارد باشد، استفاده از صندلي ارگونوميك با قابليت تنظيم ارتفاع، استفاده از زير پايي براي قرارگيري مناسب و راحت پاها، استفاده از copy holder  براي خم نكردن بيش از حد كمر و گردن  از موراد ابتدايي است كه درمحيط كاري مناسب براي كاربران بايد رعايت شود.

البته حتي با رعايت نكات مذكور نيزامكان بروز بيماري هاي خاص براي اپراتورها وجود دارد. كم‌تحركي هنگام كار با كامپيوتر، چشم دوختن طولاني مدت به صفحه مانيتور و انجام حركات يكنواخت و تكراري مچ دست، ممكن است سبب بروز انواع ناراحتي ها شود.

 براي پيشگيري از اين عوارض رعايت نكات ساده و مهم زير هنگام كار با كامپيوتر توصيه مي شود:

1- به تناوب در فاصله زماني هر 45دقيقه تا يك ساعت از جاي خود بلند شويد چند قدم راه برويد، با نرمش هاي ساده، گردن، بازو، مچ دست و پاها را حركت دهيد، به اين كار كه كلاً 3 تا 5 دقيقه درهر نوبت طول مي كشد، به چشم وقت تلف كردن نگاه نكنيد در طول زمان متوجه خواهيد شد كه دو فايده مهم دارد:

الف)‌ بازده كاري شما را بيشتر مي كند.

ب) از اضافه وزن شما جلوگيري مي كند.

2- صفحه مانيتور( صفحه نمايش ) را طوري تنظيم كنيد تا ستون فقرات شما به صورت مستقيم قرار گرفته و چشمان شما با قسمت بالايي صفحه نمايش در يك خط مستقيم قرار گيرند. اين وضعيت براي چشمان شما راحتي بيشتري به همراه خواهد داشت.

3- فاصله صفحه مانيتور تا چشمان شما بايد بين 50 تا  40سانتي متر باشد.

4- هر30دقيقه به اشيايي كه در فاصله حداقل 6 متري قرار دارند چند دقيقه چشم بدوزيد .

5- ارتفاع ميز كامپيوتر بايد بين 66 تا 71‌‌سانتي متر باشد.

6- در صورت امكان از زيرپايي استفاده كنيد و پاها را روي آن قرار دهيد. اين وسيله به راحت بودن وضعيت پاها كمك مي كند.

7- ميز كار را طوري قرار دهيد كه روشنايي لامپ هاي سقف در طرفين قرار گيرد و از قرار دادن ميز در محلي كه نور لامپ به طورمستقيم در برابر شما باشد خودداري كنيد. در استفاده از روشنايي طبيعي نيز نبايد صفحه مانيتور دربرابر پنجره قرار گيرد.

8- سطح صفحه كليد تقريباً بايد هم ارتفاع با دسته صندلي و آرنج باشد و مچ ها به طور عادي روي صفحه كليد ها قرار گيرد به طوري كه هنگام كار ساعدها تقريبا موازي با افق قرار گرفته و زاويه بين مچ دست و ساعد 5 تا 10‌درجه باشد. موقعيت ماوس ازنظرارتفاع و فاصله همانند صفحه كليد است .

9- روشنايي محل كار بايد مخلوطي از نور سفيد و زرد بوده ( ترجيحاً از لامپ مهتابي استفاده شود ( و شدت آن در حدود  لوكس باشد .

10-  براي اتاق كار، دماي - درجه سانتي گراد و رطوبت حدود  درصد مناسب است .

11- بهتر است با بازكردن درب و پنجره ها و يا تعبيه دستگاه تهويه مطبوع، هواي اتاق به طور مرتب تعويض شود.

ارگونومي صندلي

- ارتفاع صندلي بايد قابل تنظيم باشد، ارتفاع صندلي 41 تا 52 سانتي متر توصيه مي شود.

- سطح نشيمن گاه صندلي بايد داراي طول و عرض   40 تا 48سانتي متر باشد، براي افراد چاق صندلي هاي پهن‌تر توصيه مي شود .

- ضخامت تشك در حدود  تا  سانتي متر باشد و رويه آن از جنسي باشد كه اصطلاحاً بتواند تنفس كند و لبه جلو صندلي گرد و لبه بيروني آن نرم باشد .

- پشتي صندلي با تشك آن زاويه بين  تا  درجه داشته باشد .

- عرض پشتي صندلي بايد حداقل  تا  سامتي متر باشد. ارتفاع پشتي صندلي نيز بين  تا  سانتي متر توصيه مي شود. صندلي بايد در قسمت قرار گرفتن گودي كمر(ارتفاع  تا  سانتي متر از پايين) داراي يك قوس محدب و در قسمت پشت داراي يك قوس مقعر باشد .

- صندلي هاي مورد استفاده در كار با كامپيوتربهتراست دسته دار بوده و دسته آن با ارتفاع ميز كار مطابقت داشته باشد. همچنين داراي  چرخ بوده و چرخان نيزباشد. شيب كف صندلي  تا  درجه براي تمايل به جلو و  درجه تمايل به عقب را امكان پذير سازد. 

 ارگونومي مانيتور

Refresh Rate - (ميزان فركانس روشنايي) حداقل  هرتز باشد.

- شيب صفحه نمايش قابل تنظيم بوده و به ميزان  تا  درجه به سمت بالا باشد .

- اندازه كاراكترها به طول حداقل  ميلي متر باشد .

- كنتراست و نور قابل تنظيم باشد.

- فاصله از چشم  تا  سانتي متر باشد .

- سطح فوقاني مانتيور درسطح چشم يا كمي پايين ترازآن باشد .

- مانيتورتا حد امكان بدون بازتابش آزاردهنده و نور خيره كننده باشد .

چند نكته ديگر:

1-در صورتي كه درخشندگي صفحه مانيتور شما زياد است آن را تنظيم كنيد و در صورت لزوم از عينك ضد اشعه استفاده كنيد.

2- پلك بزنيد، بسياري از كاربران كامپيوتر حتي به اندازه كافي پلك نمي‌زنند، اين امرمنجر به خشك شدن چشم و مشكلات ديگري مي شود.

3- در صورتي كه زياد تايپ مي كنيد از نگهدارنده كاغذ استفاده كنيد.

4-  مچ شما نبايد در حالت خم قرار گيرد و در زمان استفاده از كي بورد، ماوس و ساير وسايل ورودي مچ بايد در امتداد ساعد باشد تا دچار عوارض مزمن در مچ دست نشويد.

5- بازو ها و آرنج ها زماني آرامش دارند كه نزديك بدن باشند.

در صورتي هم كه وسايل ارگونوميك در اختيار نداريد، مي توانيد علاوه بر نكاتي كه ذكر شد، از روش هاي زيربراي رفع مشكل خود استفاده كنيد:

-هنگام كار پشت خود را تا حد امكان صاف نگه داريد. از خم شدن روي صفحه كليد بپرهيزيد و سعي كنيد صفحه كليد را تا حد امكان بالا بياوريد تا مجبور نباشيد ساعات طولاني به پايين نگاه كنيد.

-مدام صاف نشستن را به خود ياد آوري كنيد. حتي ميتوانيد يك يادداشت روي صفحه مانيتوركامپيوتر خود نصب كنيد و هربار با ديدن آن طرز نشستن خود را تنظيم كنيد. با گذشت زمان بالاخره به صاف نشستن عادت خواهيد كرد.

-اگرهنگام كاردرساعات طولاني، به درد جدي در ناحيه گردن مبتلا مي شويد، شايد به جا به جا كردن صفحه نمايشگر نياز داشته باشيد.

- شما هم شايد تبليغاتي را با اين مضمون ديده باشيد كه كار كردن با كامپيوترهاي قابل حمل (laptop) و يا با قرار دادن صفحه كليد بر روي پا، چقدر آسان است. اما اين طورنگاه كردن به پايين مي تواند خسارات جبران ناپذيري بر گردن و ستون مهره ها وارد كند. اگر دچار مشكلاتي چون گرفتگي و خشكي گردن هستيد، از اين حالت قرار دادن كامپيوتر روي پا حتما بپرهيزيد.

ارگونومی در طراحی خودرو

اگر به محصولات و کالاهایی که در محیط زندگیتان وجود دارد خوب بنگرید، متوجه خواهید شد که بیشتر این محصولات در واقع برای کمک به انسان و راحت تر و سریع تر انجام دادن وظایف روزانه شان پدید آمده اند.

از آن جایی که در بیشتر این موارد، این انسان است که از این وسایل و ابزارها استفاده می کند بنابراین طراحان و مهندسین باید برای اطمینان یافتن از راحتی، ایمنی، کارایی و سلامت استفاده از این کالاها حتماً توانایی ها و محدودیت های فیزیکی و بدنی انسان را در طراحی و ساخت وسایل در نظر بگیرند

دانلود فایل

ارگونومی صندلی‌های اداری

در اینجا در ادامه بحث هفته گذشته در خصوص صندلی اداری و کاری باید نکات ذیل را اضافه کنیم، طراحی درست یا نادرست صندلی اداری رابطه مستقیمی با راحتی یا ناراحتی‌های کمر دارد.

احساس راحتی بیشتر باعث افزایش بازدهی کارمندان می‌شود. صندلی باید طوری طراحی شود که امکان تغییر وضعیت بدن را برای کاربر تسهیل کند. طراحی باید به صورتی باشد که چنان آسایش کاربر را فراهم آورد که کاربر برای رسیدن به راحتی مجبور نباشد دائما حرکت کند. نحوه توزیع فشاری که از صندلی بر بدن انسان وارد می‌شود، اهمیت بسیاری دارد. توزیع نادرست فشار ممکن است باعث تنگی عروق خونی شود و در نتیجه در بدن فرد بیشتر احساس ناراحتی ایجاد کند.

شکل طراحی صندلی باید عمل توزیع فشار برای افراد مختلف با فیزیک بدنی متفاوت را به درستی انجام دهد.
برای دستیابی به چنین طراحی مناسبی باید سازه‌های صندلی کوچک‌تر طراحی شوند. مواد سوسپانسیونی به جای تشک‌های اسفنجی کمک شایانی به توزیع مناسب فشار می‌کند.

توزیع فشار اهمیت بسیار زیادی برای سلامتی اسکلت انسان دارد. صندلی کار باید به گونه‌ای باشد که دمای سطحی بدن کاربر را تغییر ندهد تا کاربر آسایش دمایی داشته باشد.

دمای محیط کار انسان باید خنثی باشد تا باعث لرزیدن یا افزایش رطوبت سطحی پوست نشود.

روکش صندلی باید نفوذپذیر باشد تا بتواند تعادل دمایی ایجاد کند. در واقع صندلی‌ باید توانایی تنفس داشته باشد.

برای آنکه به مناسب بودن صندلی خود پی‌ببرید کف دست را روی صفحه کیبورد قرار دهید. بعد از این کار به حالت آرنج دست خود را نگاه کنید. آرنج دست شما باید تقریبا زاویه 90درجه با بدن شما داشته باشد. در غیر این صورت میزان ارتفاع صندلی را تنظیم کنید به طوری که زاویه آرنج شما 90 درجه بشود.

البته باید به این امر هم توجه کنید که ارتفاع صندلی شما هم نباید از ارتفاعی که در آن پاهای شما بر روی زمین یا زیرپایی که در زیر میز قرار می‌گیرند،بالاتر باشد.

همچنین از روی حالت شانه‌های خود وقتی در پشت میز نشسته‌اید هم می‌توان تشخیص داد که آیا میز با اندام شما متناسب است یا نه. اگر هنگام نشستن شانه‌های شما حالت معمولی به خود گرفتند میز متناسب است، در غیر این صورت باید به فکر میز دیگری باشید.

ارتفاع بیش از اندازه میز باعث خستگی شانه‌های شما و در درازمدت آسیب به کتف و شانه شما می‌شود. میز کوتاه هم باعث خمیدگی کمر شما و در درازمدت ایجاد قوس‌های معمول در ستون فقرات شما می‌شود و این روند در انتها به ایجاد خمیدگی که از آن به نام قوز یاد می‌کنند، می‌شود. در ضمن این امر باعث تغییر نقطه ثقل بدن شما از حالت عادی آن و وارد کردن فشار غیرمعمول به ستون فقرات شما و در نهایت ساییدگی مهره‌ها و عوارض بعد از آن می‌گردد.

ارگونومی مشارکتی

به نظر شما کارگران در اجرای ارگونومی چه نقشی دارند؟ آیا آنها هم می‌توانند دراجرای راهکارهایی که در بهبود محیط کار و کاهش آسیب‌هایشان موثر است، کاری کنند؟ کارشناسان معتقدند نوعی از ارگونومی، مشارکتی است. دکتر مجید معتمدزاده در این‌باره راهکارهای مشارکت در ارگونومی را مطرح می‌کند. ارگونومی مشارکتی، مشارکت فعال تمام سازمان در توسعه و اجرای دانش ارگونومی است که البته با حمایت کامل مدیریت انجام می‌شود تا شرایط محیط کار، کیفیت و بهره‌وری افزایش یابد. یکی از ویژگی‌های ارگونومی مشارکتی این است که کارکنان بتوانند ارگونومی را به عنوان یک دانش و تکنولوژی فراگیرند و از آن برای حل مشکلات محیط کار استفاده کنند. در سال‌های اخیر، گرایش قابل توجهی به سمت ارگونومی مشارکتی ایجاد شده که بخشی از آن به دلیل زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. جامعه و نیروی کار امروز روش‌های مدیریتی مربوط به 50 سال قبل را نمی‌پذیرد زیرا امروزه تاکید زیادی بر کیفیت و مشتری‌مداری وجود دارد و تحقق آن نیازمند مشارکت بیشتر نیروی کار است. در حال حاضر رویکرد ارگونومی مشارکتی، در سازمان به عنوان رویکردی موثر برای تحول سازمان‌ها، بهره‌وری و رضایتمندی کارکنان پذیرفته شده است. از آنجا که بهبود مداوم در سازمان بدون مشارکت همه نیروهای درگیر در سازمان امکانپذیر نیست و مدیریت به تنهایی توان و امکان ارزیابی تمام فعالیت‌ها را در سازمان ندارد، جلب مشارکت همه به منظور ایجاد بهبود در سازمان ضروری است و انجام این مهم باعث احساس مالکیت نسبت به کار، شکوفا شدن خلاقیت‌ها و ارائه پیشنهادات می‌شود. در ارگونومی مشارکتی با معرفی و آموزش دانش کاربردی ارگونومی به همه افراد، کارکنان با استفاده از این دیدگاه جدید و با عطف به تجربه‌های شغلی‌شان قادر می‌شوند پیشنهادات مناسب، عملی و ساده (بدون هزینه و کم‌هزینه) برای بهبود سازمان و شرایط محیط کار ارائه کنند. از ارکان اصلی پرداختن به ارگونومی مشارکتی در سازمان، آموزش است. آموزش ارگونومی به‌صورت کارگاهی است و در ابتدا از سطح مدیران ارشد سازمان گروهی که علاقه‌مندی بیشتری به موضوع دارند (حداکثر 15نفر) انتخاب و در یک کارگاه ارگونومی تخصصی ظرف چند هفته مبانی و اصول دانش ارگونومی توسط متخصصان ارگونومی به آنان آموزش داده می‌شود. این تیم، آموزش ارگونومی را در سطح سازمان با همراهی متخصصان ارگونومی انجام می‌دهد. هدف از تشکیل این تیم آموزش‌دهنده، بومی کردن دانش ارگونومی در سازمان است. یکی دیگر از ارکان ارگونومی مشارکتی، تشکیل گروه‌های کوچک کاری (تیم) و کار تیمی و همچنین استقرار سیستم پیشنهادات مبتنی بر آن است. استفاده صحیح از تکنیک‌های کار گروهی از قبیل نمودار پارتو، نمودار علت و معلول، توفان مغزی و... در کار تیمی ضروری است. بعد از اجرای موفقیت‌آمیز کارگاه‌های آموزشی ارگونومی و استقرار سیستم پیشنهادات مبتنی بر تیم‌های کاری انتظار می‌رود ‌با گذشت زمان برنامه ارگونومی مشارکتی که در ابتدا توسط متخصصان ارگونومی از خارج به سازمان وارد شده بود به‌تدریج به افراد داخل سازمان به طورکامل منتقل شود؛ برنامه‌ای که در نهایت قادر است از درون سازمان به حل مشکلات آن بپردازد. ارگونومی مشارکتی فرصتی را فراهم می‌کند که کارکنان دارای دانش و تجربه منحصر‌به‌فردی می‌شوند (عملکرد سیستم فراتر از مجموع عملکرد اجزای آن است) و بنابراین مشارکت آنان درک روشن‌تری از انواع مسائل موجود و راه‌حل‌های ارائه شده ‌ به‌دست می‌دهد. مشارکت دادن کارکنان در تجزیه و تحلیل، توسعه و اجرای تحول سازمانی (پروژه ارگونومی مشارکتی) زمینه‌ساز ایجاد احساس مالکیت بیشتر نسبت به کار و سازمان و تعهد بیشتر در اجرای تغییرات است و سخن آخر اینکه مشارکت کارکنان در تعریف صحیح از مسائل مربوط به کار و ارائه راه‌حل‌های مناسب امری ضروری است. کارکنانی که در سال‌های متمادی یک کار را انجام می‌دهند اغلب ایده‌های عالی و راه‌حل‌های عملی و ساده‌ای ارائه می‌کنند که غالبا بدون هزینه یا با هزینه کم می‌توان این تغییرات را برای بهترکردن سیستم انجام داد. آنها منابعی را ارائه می‌دهند که می‌توان به‌طور کامل از آنها استفاده کرد. به‌علاوه، وقتی خود در ارائه پیشنهادی سهیم باشند براحتی هر تغییری را پذیرا خواهند شد. پس‌ از تشکیل‌ گروه‌ ارگونومی ‌در سازمان‌، باید اهداف‌ آن‌ تهیه‌ و تنظیم‌ شود. اهداف‌ این‌ گروه‌ باید به‌طور رسمی‌ تدوین‌ و به‌ کارگران‌ و سرپرستان‌ ابلاغ‌ شود. یکی‌ از اهداف‌ اولیه‌ چنین‌ برنامه‌ای‌ ارتقای ‌فرهنگ‌ و آگاهی‌ ارگونومی‌ در سطح ‌سازمان‌ است‌. گروه‌ ارگونومی‌ باید رابطه‌ خود را با تولید حفظ کرده و موضوعات‌ و مسائل‌ آن‌ را بررسی ‌کند. یکی‌ از رموز موفقیت‌ برنامه ‌ارگونومی‌، حمایت‌ و همراهی‌ برنامه ‌توسط کارگران‌ و سرپرستان‌ است‌. در برنامه‌ ارگونومی‌، همه ‌مداخلات‌ باید مستندسازی‌ شود. ثبت‌ مداخلات‌ پایه‌ای‌ برای‌ تجزیه ‌و تحلیل‌ شرایط قبل‌ و بعد از مداخله‌ و همچنین‌ سابقه‌ای‌ از فعالیت‌های‌ ارگونومی‌، می‌تواند مورد استفاده‌ مدیریت‌، گروه‌های‌ ارگونومی‌ دیگر بخش‌های‌ سازمان ‌یا گروه‌های‌ علاقه‌مند خارج‌ از سازمان‌ قرار گیرد.

طراحی سازمان

مدیریت کارکنان در سازمان، مستمراً پرسش هایی را پیش می آورد نظیر اینکه "هر کسی چه کار می کند؟"، فعالیت ها چگونه باید گروه بندی شوند؟ "لازم است چه نوع خطوط و ابزار ارتباطی ایجاد شود؟"، "چگونه باید به افراد کمک کرد تا نقش های خود و نقش های همکاران خویش را در ارتباط با اهداف سازمان درک کنند؟"، آیا هر کاری که می کنیم، باید بکنیم تا انجام شود و کاری که نمی کنیم، نباید بکنیم تا انجام نشود؟" و "آیا ما لایه های مدیریت متعددی در سازمان نداریم که نیازی به آنها نیست؟"

اینها پرسش هایی هستند که با مدیریت افراد در هم تنیده شده است و لازم است متولیان منابع انسانی به آنها توجه کنند تا کسب وکار خود را در استفاده بهینه از کارکنان خود یاری دهند. به علت درک متخصصان منابع انسانی از عوامل تأثیرگذار بر رفتار سازمانی و به این علت که در جایگاهی هستند که دیدی کل نگر از چگونگی سازماندهی کسب وکار دارند، مشارکت آنها در فرایند طراحی یا بازطراحی سازمان (به گونه ای که در ادامه خواهد آمد) ضروری است؛ ویژگی های اشاره شده برای متخصصان منابع انسانی، ویژگی هایی هستند که دستیابی به آنها برای دیگر واحدهای وظیفه ای، دشوار است.

● فرایند سازمانی

فرایند سازمانی را می توان به مثابه طراحی، توسعه و نگهداری یک سیستم از فعالیت های هماهنگ شده تعریف کرد که در آن، افراد و گروه ها، همکارانه و تحت هدایت رهبری، برای رسیدن به اهداف درک شده و پذیرفته شده از سوی جمع کار می کنند. کلمه کلیدی در این تعریف، "سیستم" است. سازمان ها سیستم هایی هستند که چون از محیط خود تأثیر می پذیرند، ساختاری دارند که شامل هر دو جزء رسمی و غیررسمی می شود.

فرایند سازماندهی ممکن است شامل طراحی یا بازطراحی کلان ساختار کلی باشد، اما غالباً به سازماندهی کارکردها و فعالیت های مشخص محدود می شود. این سازماندهی به گونه ای صورت می گیرد که ارتباطات میان کارکردها و فعالیت ها، مدیریت شوند.

سازماندهی، فعالیتی ایستا نیست. تغییرات همواره در کسب وکار، در محیطی که کسب وکار در آن فعالیت می کند و در افرادی که در کسب وکار فعالیت می کنند، رخ می دهد. چیزی به نام سازماندهی ایده آل وجود ندارد. بیشترین کاری که می توان کرد، بهینه کردن فرایندهای درگیر است و باید به یاد داشت که هر آنچه از ساختار حاصل می شود، به مقتضای شرایط محیطی سازمان خواهد بود و یکی از مقاصد سازماندهی، دستیابی به "بهترین تناسب" میان ساختار و این شرایط است.

نکته مهمی که باید به خاطر داشت، این است که سازمان ها از افرادی که کم یا زیاد با یکدیگر کار می کنند، تشکیل شده اند. به ناگزیر و بویژه در سطوح مدیریتی ممکن است لازم باشد سازمان برای متناسب شدن با نقاط قوت مشخص و ویژگی های افراد در دسترس خود، تعدیل شود. در نتیجه، ممکن است ساختار سازمانی با وضعیت ایده آل تطابق نداشته باشد؛ اما احتمال اینکه چنین ساختاری کار کند (موفق باشد) بیشتر از ساختاری است که از عنصر انسانی خود چشم پوشیده باشد. همواره مطلوب است که ساختاری ایده آل در ذهن داشته باشیم، اما به همان اندازه مطلوب است که به منظور براورده سازی شرایط خاص و به علت آگاهی از مسائل بالقوه ای که ممکن است رخ دهند، آماده تغییر آن باشیم. این موضوع ممکن است نکته ای بدیهی به نظر برسد، اما مکرراً از سوی مشاوران مدیریت و کسانی که از رویکردی اصولی برای سازماندهی استفاده می کنند، از آن غفلت می شود و نتایجی فجیع به بار می آورد.

● هدف گیری

با در نظر گرفتن لزوم اتخاذ رویکردی تجربی واقتضایی برای سازماندهی، مقصود از طراحی سازمانی را می توان بهینه کردن ترتیبات برای هدایت فعالیت های کسب وکار تعریف کرد. برای انجام این کار، تا جایی که شرایط اجازه می دهد، لازم است:

مقصود اصلی سازماندهی یا در واقع نکات استراتژیکی که آنچه سازمان انجام می دهد و چگونگی انجام آن را معین می کند، بروشنی بیان شود.

فعالیت های کلیدی مورد نیاز برای دستیابی به آن مقصود، به دقت تعریف شود.

فعالیت های کلیدی به گونه ای که از دوباره کاری غیرضروری پرهیز شود، به صورت منطقی گروه بندی شوند.

برای یکپارچه سازی فعالیت ها و دستیابی به تلاش همگانی و کار تیمی با هدف دستیابی به مقصود مشترک، زمینه سازی شود.

به منظور انطباق سریع ترتیبات سازمانی با شرایط مختلف و چالش ها، انعطاف لازم در سیستم ایجاد شود.

انتقال سریع اطلاعات در سازمان میسر شود.

نقش و کارکرد هر واحد سازمانی به گونه ای تعریف شود که همه افراد مرتبط با آن واحد از نقشی که برای دستیابی به مقاصد کلی سازمان بازی می کنند، آگاه باشند.

نقش ها، مسئولیت ها و اختیارات فردی روشن شوند.

مشاغل به منظور بهترین استفاده از مهارت ها و ظرفیت های شاغلان و پشتیبانی آنان با بیشترین سطح انگیزش درونی۱، طراحی شود.

فعالیت های توسعه سازمانی با هدف اطمینان یافتن از این موضوع که فرایندهای گوناگون در سازمان به گونه ای عمل می کنند که به اثربخشی سازمانی منتهی شود، طرح ریزی و اجرا شود.

تیم ها و گروه های پروژه، در صورت لزوم و به منظور عهده دار شدن مسئولیت فعالیت های پردازش، توسعه حرفه ای یا اداری و یا هدایت پروژه ها راه اندازی شود.

● تجدیدنظر در سازماندهی

تجدید نظر در سازماندهی با طی مراحل زیر، انجام می شود:

۱) یک تجزیه و تحلیل، از ترتیبات فعلی و عواملی که ممکن است سازمان را در شرایط فعلی و در آینده تحت تأثیر قرار دهد.

۲) یک آسیب شناسی از آنچه لازم است انجام شود تا روش سازماندهی و فعالیت سازمان بهبود یابد.

۳) یک طرح چندمرحله ای حاصل از آسیب شناسی برای تجدیدنظر در ساختار. این طرح ممکن است شامل ملاحظات بلندمدت تری درباره ساختار و نوع مدیران و کارکنانی باشد که لازم است در آن ساختار فعالیت کنند.

۴) اجرای طرح.

● تجزیه و تحلیل سازمان

نقطه آغاز تجدیدنظر در سازماندهی، انجام تجزیه و تحلیلی از شرایط، ساختار و فرایندهای موجود سازمان و ارزیابی مسائل استراتژیکی است که ممکن است در آینده بر آن تأثیرگذارد. این گام، موارد زیر را در برمی گیرد:

محیط بیرونی. عوامل اقتصادی، بازار و رقابت که ممکن است بر سازمان تأثیر بگذارند. در این بخش، تجزیه و تحلیل طرح های مربوط به توسعه بازار محصول مهم خواهند بود.

محیط درونی. مأموریت، ارزش ها، فرهنگ، سبک مدیریت، فناوری و فرایندهای سازمان که بر کارکرد سازمان تأثیر می گذارند و باید به گونه ای سازماندهی شوند که آن کارکردها را به انجام رسانند. توسعه های فناورانه در حوزه هایی نظیر تولید سلولی ممکن است به اندازه معرفی فرایندهای جدیدی مانند تولید بهنگام (JIT) یا توسعه یک سیستم رایانه ای کاملاً جدید، مهم باشد.

مسائل و اهداف استراتژیک. به عنوان زمینه ای برای بررسی لازم است مسائل استراتژیکی که سازمان و اهداف آن با آنها روبه رو است، مشخص شوند. این موضوع ممکن است تحت عناوینی همچون: رشد، رقابت، موقعیت و جایگاه در بازار لحاظ شود. مسائل مربوط به در دسترس بودن منابع انسانی، مالی و فیزیکی مورد نیاز باید مدنظر قرار گیرند.

فعالیت ها. تحلیل فعالیت، تعیین می کند که برای اینکه سازمان در محیط خود به اهدافش دست یابد، چه کاری انجام شده و چه کاری نیاز است انجام شود. تحلیل باید این مسائل را پوشش دهد: چه کارهایی انجام شده و چه کارهایی انجام نشده است. چه کسی و کجا آن را انجام می دهد و چقدر از آن انجام شده است. پاسخ به این پرسش های کلیدی ضروری است: "آیا همه فعالیت های لازم به صورتی مناسب فراهم شده است؟"، "آیا فعالیت های غیرضروری یا در واقع آن دسته از فعالیت هایی که هرگز نیازی به انجام آنها نیست یا آن نوع فعالیت هایی که می تواند بسیار اقتصادی تر و اثربخش تر توسط پیمانکاران بیرونی انجام شوند، وجود دارد؟"

ساختار. تحلیل ساختار دربردارنده این موضوعات است: فعالیت هایی که با یکدیگر در یک گروه قرار گرفته اند؛ تعداد سطوح سلسله مراتب سازمانی؛ گستره توزیع اختیارات به بخش ها و واحدهای استراتژیک کسب وکار (SBUs) و رابطه میان واحدها و کارکردهای مختلف (با توجه ویژه به روشی که افراد با یکدیگر ارتباط برقرار و همکاری می کنند). در تحلیل ساختار لازم است به مسائلی نظیر منطق روش گروه بندی و تفکیک فعالیت ها، حیطه کنترل مدیران (تعداد کارکردهای مجزا یا افرادی که هر مدیر مستقیماً مسئولیت آنها را برعهده دارد)، هرگونه دوباره کاری میان کارکردها یا شکافی که منجر به غفلت از فعالیت هایی مشخص شده است، و وجود بخش ها، واحدها یا سطوح مدیریت غیرضروری توجه شود.

● آسیب شناسی سازمان

آسیب شناسی باید برمبنای تحلیل و توافق با کسانی صورت گیرد که به ماهیت مقاصد سازمان اهمیت می دهند. ترتیبات کنونی را می توان با این مقاصد و نیز الزامات آینده مقایسه کرد تا مشخص شود که آیا این ترتیبات می توانند آن مقاصد و الزامات را براورده کنند و یا اینکه از براورده سازی آنها ناتوان هستند.

بیان دوباره این موضوع ارزشمند است که استانداردی مطلق برای قضاوت در مورد ساختار سازمانی وجود ندارد. در واقع [تنها] یک راه درست برای سازماندهی و اصول مطلقی که چگونگی سازماندهی را معین کند، وجود ندارد. تب لایه زدایی سازمان ها که بسیار و حتی تا اندازه ای نامعقول ستایش شده است، واحدها و افراد را بدون ارائه هیچ راهنمای روشنی در مورد اینکه آنها در چه موقعیتی با ساختار متناسب شوند و چگونه باید با دیگر واحدها و افراد کار کنند، سرگردان می کند و علاوه بر آن، وظیفه مدیریت در هماهنگ کردن فعالیت ها را نیز دشوار ساخته است.

● خطوط راهنمای سازماندهی

قواعد یا اصولی برای سازماندهی وجود ندارد، اما خطوط راهنمای مشخصی وجود دارد که به یاد داشتن آنها در مطالعه سازمان ارزشمند است. این خطوط راهنما عبارتند از:

تخصیص کار. کاری که لازم است انجام شود، باید تعریف شود و به کارکردها، واحدها، بخش ها، تیم های کاری، گروه های پروژه و پست های فردی تخصیص یابد.

با لحاظ کردن نیاز به مدیریت فرایندهایی که تعدادی از واحدهای کاری یا تیم های مختلف را به مشارکت می طلبد، لازم است که فعالیت های مرتبط با هم، در یک گروه قرار گیرد؛ هرچند تمرکز، بیش از سلسله مراتب باید روی فرایند باشد.

تفکیک و یکپارچه سازی۲. به همان اندازه که تفکیک میان فعالیت های مختلفی که لازم است انجام شوند ضروری است، لازم است اطمینان حاصل شود که این فعالیت ها یکپارچه نیز شده اند. به نحوی که تمامی افراد سازمان برای دستیابی به اهدافی مشابه فعالیت می کنند.

کار تیمی. مشاغل و نقش ها باید به گونه ای تعریف و توصیف شوند که کار تیمی تسهیل و بر اهمیت آن تاکید شود. لازم است به حوزه هایی که در آنها همکاری ضروری است، اهمیت داده شود. سازمان با عبور از مرزهای واحدی یا کارکردی، طراحی می شود و فعالیت می کند و لذا هرجا که امکان پذیر است، باید تیم های خودگردان راه اندازی و بیشترین حد مسئولیت به آنها ارائه شود تا بتوانند کار خود را که شامل برنامه ریزی، بودجه ریزی و کنترل کیفیت است، به انجام رسانند.

کار شبکه ای۳ باید از حس افراد برای برقراری ارتباط باز و غیررسمی با یکدیگر در شرایطی که نیاز به آن است، حمایت کند. تایید شده است که این فرایندهای غیررسمی می توانند بسیار بهره ورتر از فرایندهای صلب و "کار در مسیر مشخصی" باشد که در نمودار سازمانی تنظیم شده است.

انطعاف پذیری. ساختار سازمانی به منظور پاسخگویی سریع به تغییر، چالش و عدم اطمینان باید به اندازه کافی انعطاف پذیر باشد. انعطاف پذیری با ایجاد گروه های [کاری] اصلی و در عین حال، بهره گیری از نیروهای پاره وقت، موقتی و پیمانکاری برای تقاضاهای مازاد، افزایش می یابد. در سطح مدیریت ارشد، از رویکردی دانشگاهی به فعالیت تیمی استفاده می شود. به بیانی دیگر در این سطح، افراد مشترکاً مسئولیت می پذیرند و از آنان انتظار می رود که با همکاران خود در حوزه هایی فراتر از کارکرد یا مهارت اصلی خود کار کنند.

وضوح نقش. افراد باید از نقش خود به عنوان یک فرد و عضوی از تیم آگاه باشند. آنان باید بدانند که مسئول انجام چه وظایفی هستند و این مجال برای آنان فراهم شود که از توانایی های خود برای دستیابی به اهدافی که نسبت به آن توافق کرده اند و متعهد شده اند، بهره بگیرند.

تمرکززدایی. تفویض اختیار برای تصمیم گیری، تا آنجا که ممکن است، ضروری است. مراکز هزینه باید به گونه ای بنا شوند که به عنوان واحدهای استراتژیک کسب و کار (SBUs) و نزدیک به بازارهای خود عمل کنند و تا حد قابل توجهی استقلال داشته باشند. یک کسب و کار بازارمحور یا چندمحصولی ضروری است که یک سازمان فدرال ایجاد کند که هر یک از اجزای آن فدرال (ائتلاف)، در عین حال که به وسیله استراتژی کلی کسب وکار با یکدیگر مرتبط هستند، هر یک کار خود را اداره کنند.

لایه زدایی. سازمان ها باید با حذف سطوح زائد مدیریت و سرپرستی، مسطح شوند. این امر به افزایش انعطاف پذیری، تسهیل چابکی ارتباطات، افزایش پاسخگویی، توانمندسازی کارکنان برای گرفتن مسئولیت های بیشتر فردی و گروهی و کاهش هزینه ها می انجامد.

طراحی سازمان به طرح ریزی سازمان منتهی می شود.

● طرح ریزی سازمان

طرح ریزی سازمان، فرایند تبدیل تجزیه و تحلیل ها به طراحی است. طرح ریزی، تعیین کننده ساختار، نقش ها، نیاز به منابع انسانی و خطوطی است که در امتداد آن، تغییرات باید اجرایی شوند. بهترین طراحی وجود ندارد بلکه همواره انتخابی بین گزینه ها صورت می گیرد. تحلیل های منطقی به ارزیابی گزینه ها کمک خواهند کرد، هرچند قانون موقعیت۴ ماری پارکر فالت۵ (۱۹۲۴) [نهایتاً] غالب خواهد شد. گزینه نهایی به مقتضای شرایط حال و آینده سازمان برگزیده می شود. طراحی قویاً تحت تاثیر ملاحظات انسانی و شخصی است تمایلات مدیریت ارشد، قوت ها و ضعف های مدیریت، دسترسی به افراد برای تجهیز سازمان جدید و نیاز به توجه به احساسات افرادی که در معرض تغییر قرار می گیرند. گاهی ممکن است لازم باشد که منطق سرد، بدون توجه به این ملاحظات به کار گرفته شود. در چنین شرایطی، باید آگاهانه عمل کرد و در زمان طرح ریزی اجرای سازماندهای جدید، پیامدهای حاصل از آن باید تقبل و مجوزهای لازم برای آن صادر شود.

ممکن است در کوتاه مدت، گروه بندی منطقی مجدد از فعالیت ها میسر نباشد. علت این مسئله، می تواند مسائلی شبیه به این باشند: هیچ فرد باتجربه ای برای مدیریت فعالیت های جدید در دسترس نیست. یا مستقر کردن افراد توانمند در موقعیت های جدید بسختی امکان پذیر است و این جابجایی ممکن است به روحیه آنها، آسیب جدی وارد کند و اثربخشی کلی سازماندهی جدید را کاهش دهد.

بدترین خطا که طراحان سازماندهی می توانند مرتکب شوند آن است که ایدئولوژی خود را به سازمان تحمیل کنند. وظیفه آنها این است که در دانش خود دقیق باشند، نسبت به تحلیل های خود از موقعیت، حساس و در رویکرد خود نسبت به ارزیابی گزینه ها عمیق باشند.

با فرض اینکه سازمان طرح ریزی شده و ساختار، روابط و نقش ها تعریف شده اند، لازم است چگونگی پیاده سازی ساختار جدید مشخص شود. توصیه می شود که مرحله پیاده سازی در چند فاز انجام شود، بویژه اگر لازم است افراد جدیدی یافته و به آنها آموزش داده شود.

● مسئولیت طراحی سازمان

طراحی سازمان را می توان توسط مدیریت صف و با کمک اعضای کارکرد واحد منابع انسانی (که به عنوان مشاوران داخلی عمل می کنند) یا با کمک مشاوران بیرونی انجام داد. مدیریت منابع انسانی همواره باید درگیر این فرایند باشد، چرا که طراحی سازمان اساساً فرایندی است درباره افراد و کاری که آنها انجام می دهند. مزیت استفاده از مشاوران بیرونی آن است که نگاهی مستقل و بی طرف دارند و می توانند فارغ از فشارهای درون سازمانی، سیاست ها و محدودیت ها کار کنند و با خود تجاربی از مسائلی که در دیگر سازمان ها با آنها روبه رو بوده اند را بیاورند. گاهی، متأسفانه، تغییرات عمده تنها با مداخله بیرونی [استفاده از مشاور بیرونی] حاصل می شود.

اما خطر مشاوران این است که به صورت تئوریک سازماندهی های ایده آلی را توصیه کنند که خودشان درک کافی از مسائلی که ممکن است آن ساختار برای افراد درون آن سازمان ایجاد کند ندارند. آنها مانند مدیران صف و مدیران منابع انسانی نیستند که مجبورند با راه حل های خود زندگی کنند [کنایه از اینکه مشاوران، نتیجه تصمیمات خود را نمی بینند] . اگر مشاوران بیرونی به کار گرفته شوند، ضروری است که افرادی از سرتاسر سازمان را به مشارکت طلبید تا آنها اطمینان یابند  که می توانند طرح های پیشنهادی را بسادگی پیاده کنند.

طراحی کتابخانه ها

تامین فضای کاری در کتابخانه های دانشگاهی به تعداد دانشجویان و توزیع افراد در هر رشته بستگی دارد، مکانهای خاصی هم برای افراد معلول (استفاده کنندگان از صندلی پرخدار، و کسانی که از ناحیه چشم آسیب دیده اند) و برای فعالیتهای خاص (مطالعه ی میکروفیلم و تجهیزات گسترش یافته ، کامپیوترهای شخصی و پایانه ها، بکار بردن CD-ROM ، ... وجود دارد، ( به راهنماییهای مربوط توجه نمایید) همچنین مکانهایی هم برای مطالعات فردی (اتاقکها، کیوسکها، اتاقهای کار انفرادی) مورد نیاز است، محلهای کار باید ترجیحاً در قسمتهای روشن ساخته شوند، فضای مورد نیاز برای یک محل ساده ی مطالعه / کار ۵/۲ و برای کامپیوتر شخصی با محل کار شخصی مقدار ۰/۴ می باشد.
حفظ امنیت در بخشهای مربوط به استفاده کنندگان کتابخانه بسیار ضروری است. اقدامات احتیاطی در برابر خطر حریق باید مطابق با آیین نامه ها و مقررات ساختمانهای دولتی و محلی باشد.
نصب سیستم امنیتی در کتابخانه از سرقت جلوگیری کرده و زمانی که زنگ خطر به صدا در می آید، خروجیهای اضطراری توسط قفلهای امنیتی برقی و اتوماتیک بدون نظارت انسان بسته می شوند. استفاده از درهای اضطراری ایمن خودکار به همراه آژیرخای صوتی – تصوریری زیاد موثر نیست.
به دلیل بار گذاری زیاد طبقات و وضعیت دمایی ثابت و بهتر، قسمت بایگانی ترجیحاً در زیر زمین قرار می گیرد.
به خاطر نیاز فوق العاده به کنترل وضعیت دمایی، حمل و نقل و امور کارکنان، و انعطاف پذیری، /تغییر پذیری محدود، چیدن کتابها بر روی هم مثل یک برج، مناسب نیست. بهترین روش، تعیین مکانهای مرتبط و تا حد امکان بزرگ و بدون اختلاف سطح است. تقسیم بندی میان مخازن ثابت و سیستمهای فشرده ی ) متحرک، به شبکه ی ساختاری ستونها بستگی دارد.
نگهداری مجموعه ها و مواد خاص (مثل اسلاید های عکاسی ، فیلم و وسایل صوتی و ابزار اطلاع رسانی به علاوه کارتها، نقشه ها و آثار گرافیکی ) نیاز به دمای ویژه درونی دارند. محطی داخلی باید با تمام بخشهای کتابخانه تناسب داشته باشد یعنی در سرتاسر کتابخانه مساوی و یکسان نباشد.
در قسمتهای اداری هم نباید دفتری با پلان باز وجود داشته باشد،با این وجود کنترل کامل مخازن در محیط ضروری است زیرا ساختار ساختمان نمی تواند به تنهایی شرایط مناسبی را فراهم نماید.
کتابها باید به صورت افقی بر روی چرخهای دستی یا روی تسمه نقاله جابجا شوند (در این حالت باید مراقب آستانه ها بود. در تغییرات حاصله بر روی سطح باید از پله ای شیب دار کمتر با مساوی ۰۶/۰ با آسانسورهای تخت استفاده کرد.) برای حمل و نقل کتابها به صورت عمودی باید آنها را در آسانسور یا تسمه نقاله (مسیر و سطح شیبدار مایل باید به دقت طراحی شود، در این حالت هزینه های نگهداری بسیار کمتر می باشند.)
توسط یک سیستم حمل و نقل کانتینری (قابل برنامه ریزی از لحاظ مکانیکی، ترکیبی از کشش های افقی و آسانسورهای پله برقی قائم) یا از طریق سیستم حمل و نقل کانتینری اتوماتیک (مسیرها به دلخواه، به صورت افقی یا عمودی، کاملاً اتوماتیک، و تحت کنترل کامپیوتر انتخاب می شوند. در این حالت بهره برداری با هزینه های بالا و بدون صرف هزینه های جاری بالا می باشد) جابجا نمود.
امکانات داخل بخش کنترل شده باید شامل قسمتهای زیر باشد اطلاعات تالار مطالعه کتابنامه، پایانه های قابل استفاده ی کاتولوگ، ثبت نام و بر گرداندن کتابهایی که فقط داخل تالار مطالعه می توان از آنها استفاده کرد، وسایل و امکانات فتوکپی (در اتاقهای جداگانه) قفسه های باز به روی عموم، محلهای کار و در صورت لزوم منابع و مخزنهای باز به روی دیگران.
امکانات خارج از قسمت تحت نظارت باید شامل بخشهای زیر باشد: رخت کن با قفسه های کیف دستی و کت، توالت، سک غذا خوری، یک بخش مطالعه ی روزنامه (مطبوعات)، اتاقی برای نمایشگاه ، اتاقهای سخنرانی و کنفرانس (تا حد امکان برای استفاده در خارج از ساعات کار کتابخانه) بخش اطلاعات (سوالات اصلی و مهم)، فهرست های برگه ای و میکرومنشی، ترمینالهای قابل استفاده ی کاتولوگ، یک قسمت برای باز گرداندن کتاب و بخشی برای جمع آوری کتابهای سفارشی / رزرو شده.
● کتابخانه ها
کتابخانه های عمومی، آثار علمی عمومی و دیگر ابزار اطلاع رسانی را عرضه می کنند که به طور مستقیم در قفسه های باز در دسترس هستند.
وجود مجموعه های منظم و جستجوی موضوعی کتب به صورت چاپی و سایر امکانات، محدود به کتابخانه های عمومی بزرگتر می باشند. کتابخانه های عمومی هیچگونه وظایف آکادمیک یا اهداف بایگانی هم در آنها وجود ندارد. چنین کتابخانه هایی به راحتی در دسترس عموم بوده و توسط کودکان، نوجوانان و بزرگسالان استفاده می شوند.
سطح علمی و. انتخاب کتابها و ارائه خدمات در کتابخانه های عمومی مطابق با نیازهای مراجعین است. کتابخانه به عنوان یک مرکز برقراری ارتباط برای تمام گروههای جامعه بوده و علاوه بر استفاده از روشهای نسبی فراهم کردن کتاب ، می تواند دارای بخشهای مطالعه ی مروری، بخش پرسشها و پیشنهادات شهروندان، یک غذاخوری امکانات گوش دادن به موسیقی، اتاقهای تفریحی و جلسات، و صندلیهای مطالعه برای گروهها و افراد دیگر باشد.
امکانات دیگر از قبیل وجود کتابخانه ی موسیقی، کتابخانه برای امانت دادن آثار هنری و سرویش متحرک برای امانت دادن، هم لازم می باشد. علاوه بر کتاب و روزنامه، ارائه ماهنامه ها و هفته نامه ها، بروشورها، بازی یا وسایل اطلاع رسانی جدید (ویدئو- نرم افراز – کامپیوتر شخصی) برای استفاده در کتابخانه یا امانت گرفتن وجود دارد.
طراحی اتاق باید به گونه ای باشد که کودکان، بزرگسالان و جوانان را به خور جلب کند تا وقت خود را در فضاهای مجزا با پلان باز که مطالعات در آنجا انجام می شود بگذراند. مساحت زیر بنا به میزان اندازه مجموعه بستگی دارد.
برای هر ۱۰۰۰۰ واحد ابزار اطلاع رسانی باید زمینی به مساحت ۳۰۰ متر مربع و قابل استفاده در مجموع در نظر گرفت. هدف از این کار فراهم کردن حداقل ابزار اطلاع رسانی به ازاء هر فرد می باشد. معمولاً در طراحی کتابخانه ، باید به استفاده از بخشهای عمومی و باز قابل توسعه و چند منظوره به شکل مربع که به صورت افقی سازماندهی شده اند و دارای ورودی جذاب و زیبایی هستند توجه کرد. مکانهای مورد استفاده برای بزرگسالان می تواند دارای ۵ یا ۶ قفسه (حداکثر دسترسی، ۸۰/۱ متر) و محلهای مخصوص کودکان ۴ قفسه با ارتفاع دسترسی حدود ۲/۱ متر باشد.
طول راهروهای قفسه ها نباید بیش از ۳ متر بوده و باید محلهایی برای نمایش و قرار دادن کتابها داشته باشند. جابجایی کتابها باید با چرخهای دستی مخصوص به طول * عرض * ارتفاع: ۵۰۰*۹۹۰ * ۹۲۰ صورت گیرد. آسانسور حمل وسایل باید در قسمت ورودی ارائه خدمات بوده و کتابخانه های بزرگتر باید دارای وسایلی برای حمل کتابها باشند.

طراحی بیمارستان

معماری بیمارستان

.در حالی که بیمارستان‌ها در گذشته آگاهانه جهت مصارف پزشکی، جراحی طراحی می‌‌شدند امروزه می‌توان شاهد تغییر جهت به سوی انسانگرایی در امکانات بیمارستانی بود. بیمارستانهای امروزی بیشتر به هتل شبیه هستند. وجود فضای اقامتی دارای اهمیت بیشتری نسبت به طرح‌های سرد بهداشتی در بیمارستانهای گذشته است. مدت زمان بستری و اقامت بیمار به طور پیوسته کوتاهتر می‌شود و علاقه به اتاق‌های یک تختی یا دو تختی (در خصوص بیمارهای
خصوصی) بیشتر شده است

قسمت بندی و تعین محدوده

یک بیمارستان عمومی به بخشهای مراقبت، معاینه و درمان، انبار و محل نگهداری موقت زباله، اداری و فن آوری تقسیم می‌شود. قسمت‌های اقامتی و احتمالا بخش‌های آموزشی و پژوهشی و همچنین بخشهای حمایتی برای عملیاتهای خدماتی نیز در یک بیمارستان عمومی وجود دارند

انواع بیمارستانها

بیمارستانها را می‌شود به گروههای زیر تقسیم کرد: کوچکترین (تا 50تخت)، کوچک (تا150 تخت)استاندارد(تا600 تخت) و بزرگ. حمایت کنندگان مالی بیمارستانها ممکن است دولت، بنیادهای نیکوکاری یا خصوصی یا ترکیبی از اینها باشند. بیمارستانها را می‌توان از جهت نوع فعالیت به بیمارستانهای عمومی، تخصصی و دانشگاهی تقسیم کرد.

بیمارستانهای دانشگاهی

بیمارستانهای دانشگاهی با بیشترین ظرفیت خدماتی را می‌توان برابر با دانشکده‌های پزشکی و بیمارستانهای عمومی بزرگ دانست. آنها امکانات تشخیص و درمانی گسترده‌ای دارند و به طور اصولی پژوهش و آموزش را به پیش می‌‌برند.سالنهای سخنرانی و اتاقهای تشریح بایستی طوری گنجانده شوند که فعالیت بیمارستان توسط ناظرین مختل نشوند. بخشها باید بزرگ باشند تا هم ملاقات کنندگان و هم ناظران را در خود جای دهند. امکانات و نیازهای ویژه بیمارستانهای پزشکی ایجاب می‌کند اتاقها به صورت ویژه‌ای طراحی شوند.

موقعیت:
محل پروژه باید دارای فضای کافی برای بخشهای اقامتی مستقل و دپارتمانهای مختلف بیمارستان باشد. بایستی در منطقه آرام باشد و در آینده نیز احتمال ساخت و ساز در اطراف آن وجود نداشته باشد مگر اینکه توسط محلهای مجاور تفکیک و مستثنی شده باشد. تجهیزات نبایستی بر اثر مه گرفتگی، باد شدید، گردوغبار، دود، بو وحشرات آسیب ببیند. زمین نباید آلوده باشد و برای گسترش فضا، زمینهای آزاد اطراف نیز در نظر گرفته شوند

جهت:
بهترین جهت برای اتاق درمان و جراحی بین شمال غربی و شمال شرقی است. نمای بخش پرستاری در جهت جنوب به جنوب شرقی مناسب است آفتاب صبحگاهی دلپذیر، گرمای کم، مزاحمت کم نور آفتاب (احتیاج به تاریک کردن اتاق نیست)، هوای ملایم در عصر ها، اتاقهایی که رو به شرق و غرب هستند به نسبت دارای آفتاب گیری بیشتر هستند اگر چه از آفتاب زمستانی بهره کمتری می‌‌برند. جهت بخشهای بیمارستان که دارای اقامت متوسط کوتاهی هستند مهم نیست برخی مقررات انظباطی تخصصی حکم می‌کنند که بیماران در معرض نور مستقیم خورشید قرار نگیرند که اتاقهای رو به شمال برای آنها مناسب است

تصویر:

یک بیمارستان قرار است گسترش یابد، طراحی آن شامل چهار فاز سازندگی می‌شوند یک محیط بسته بزرگ که شامل یک پارک ساخته خواهد شد که پنجره‌ها بتوانند رو به آن باز شوند بدون آنکه صدا مزاحمت ایجاد کند

اشکال ساختمانی درمانگاه بیماران سرپایی:

محل درمان بیماران سر پایی دارای اهمیت ویژه‌ای است. جداسازی مسیر بیماران سرپایی و بیماران بستری شونده باید در اوائل برنامه ریزی مد نظر قرار گیرد.با این حال راه دسترسی به دپارتمانهای پرتو ایکس و جراحی بایستی نزدیک باشد. امور مربوط به بیماران سرپایی هر روز مهمتر می‌شوند. بنابراین به اتاق‌های انتظار بزرگتر و اتاقهای درمان بیشتری نیاز است

راهروها:

راهروها باید برای بیشترین جریان گردشی طراحی شوند. در کل، راهروهای دسترسی بایستی حداقل دارای 50/1 متر پهنا داشته باشند. راهروهایی که بیماران را با تخت متحرک جابجا می‌کنند باید حداقل دارای پهنای موثر 25/2 متر باشند. سقف معلق در راهروها می‌توانند تا 40/2 متر ارتفاع داشته باشند. پنجره‌های نورگیر و هواگیر نبایستی بیش از 25 متر از یکدیگر فاصله داشته باشند. پهنای مفدار راهروها نباید توسط برآمدگیهای دیوار، ستونها و عناصر دیگر ساختمان مختل و محدود شود. در را هروهای بخش باید با توجه به مقررات داخلی در برای خروج دود سیگار تعبیه شود

درها:

در طراحی درها بهداشت باید در نظر گرفته شود. لایه سطحی در بایستی دارای مقاومت بلند مدت در برابر نظافت مداوم توسط تمیزکننده‌ها و میکروب کشها باشد و بایستی طوری طراحی شود که مانع انتقال صدا، بوهای نا مطبوع و جریان هوا باشند. درها نیز بایستی دارای همان استاندارد عایق بندی در برابر صدا باشد که دیوارهای اطراف از آن برخوردارند. چوب دو روکشه در باید حداقل توانایی کاهش صدا تا25 دسی بل را داشته باشد. ارتفاع دقیق دربها به نوع و عمل آنها بستگی دارد

درهای معمولی m 20/2 -10/2
دروازه‌های عبور وسایل نقلیه m 50/2
ورودی انتقالات m 80/2- 70/2
حداقل ارتفاع در جاده‌های ورودی m 50/3


پله ها:
به خاطر دلایل سلامتی، پله‌ها بایستی طوری طراحی شوند که در مواقع لزوم ظرفیت تمام گردش عمومی را داشته باشند البته مقررات ساختمان سازی ملی نیز بایددر نظر گرفته شوند. پلکانها باید در هر دو طرف نرده داشته باشند و بدون بر آمدگی پیشبن باشند(بدون لبه برآمده) پله‌های پیچ دار (حلزونی) نمی‌توانند در مقررات مربوط به پله‌ها گنجانده شوند.پهنای موثر عرض پله‌ها و پاگردها باید حداقل دارای 50/1 متر باشند واز50/2 متر تجاوز نکنند. درها نباید پهنای مفید پاگردها را اشغال ومحدود کنند و با توجه به مقررات بیمارستان، درهای رو به راه پله باید به طرف خروجی باز شوند. می‌توان پله‌هایی با ارتفاع 170 میلی متر داشت و حداقل عمق پاگذار ان 280 میلی متر باشد , بهتر است نسبت ارتفاع به عمق پاگذار 150 تا 300 میلی متر باشد.

آسانسور ها:

آسانسورها انسانها، دارو ها، ملحفه‌ها و تختهای بیمارستانی را بین طبقات جابجا می‌کنند و به خاطر مسائل بهداشتی و زیبایی بهتر است آسانسورهای جداگانه‌ای را برای هر کدام این اهداف در نظر گرفت. در ساختمانهایی که مراقبت، معاینه و درمان در طبقات بالایی انجام می‌‌گیرند حداقل دو آسانسور برای انتقال تخت لازم است. اتاقک آسانسور باید به اندازه‌ای باشد که جا برای یک تخت ودو همراه وجود داشته باشد. سطوح داخلی کابین باید صاف، قابل شستشو و به راحتی قابل ضد عفونی باشد. کف آن نباید سر باشد چاه آسانسور باید ضد آتش باشد. برای هر صد تخت یک آسانسور چند منظوره باید تعبیه شود و تعداد این آسانسورها در بیمارستانهای کوچکتر حداقل دو دستگاه باید باشد، بعلاوه حداقل بایستی دو آسانسور کوچکتر برای تجهیزات قابل حمل، کارکنان وملاقات کنندگان وجود داشته باشد

ابعاد دقیق آسانسور: m 20/1 × 90
ابعاد دقیق چاه آسانسور: m 50/1 × 25/1

مسیریابی

برای جلوگیری از انتقال میکروب بر اثر تماس، فعالیتهای مختلف جداگانه‌ای می‌‌بایست صورت گیرد. سیستم تک راهرویی که در آن بیماران جراحی شده و بیماران آماده جراحی، کارکنان آماده جراحی و کارکنان پس از انجام عمل و حمل وسایل تمیز و کثیف از یک راهرو استفاده می‌کنند دیگر استاندارد نیست. بهتر است سامانه دو راهروی داشته باشیم که در آن بیماران و کارکنان یا بیماران و وسایل غیر تمیز از یکدیگر جدا باشند. هنوز بهترین نوع این موارد مشخص نشده است و بنابراین به صورت جداگانه در نظر گرفته می‌شوند. یک راهبرد موثر، جدا کردن جریان بیماران از محل کار مورد استفاده کارکنان گروه جراحی است

اتاقهای جراحی اصلی

تعدادی اتاق ملزومات و کار در مجاورت مستقیم اتاق جراحی هستند. اتاق جراحی باید به گونه‌ای طراحی شود تا هر چه بیشتر به شکل مربع شباهت داشته باشد تا کار در هر جهت از تخت جراحی به راحتی انجام گیرد.
اندازه مناسب می‌تواند 50/6 × 50/6 متر با ارتفاع 3 متر و اضافه ارتفاع 70/0 متر برای تهویه و خدمات دیگر باشد,
اتاقهای جراحی بهتر است یکسان باشد تا حداکثر انعطاف پذیری را داشته باشند و عملها روی میز قابل حملی صورت گیرد که بر روی پایه‌ای ثابت در وسط اتاق سوار شده باشد. نور طبیعی از نظر روانشناختی دارای امتیاز خاصی است که جلوگیری از آن تقریبا غیر ممکن می‌‌نماید. واگر هم امکان آن وجود داشته باشد باید سیستمی وجود داشته باشدکه به طور کامل جلوی نفوذ این نور را بگیرد(برای مثال عملهای جراحی چشم در فضای خیلی تاریک انجام می‌گیرد) امروزه اتصالات خدماتی و وسایل فنی معمولا از طریق تجهیزات بیهوشی معلق تأمین می‌شود. در غیر این صورت ،اتصالات خطوط خلاء، اکسید نیتروس و برق اضطراری بایستی حداقل 20/1 متر بالاتر از سطح کف اتاق قرار گیرند. جدا کردن بخشهایی که در حد بالای میکروب زدایی شده اند(استریل) و وسایل استریل نیز به آنجا ارسال می‌شود بسیار مهم است. تقسیم اتاق عمل به دو قسمت عفونی و غیر عفونی یک بحث پزشکی است اما عمل هوشیارانه و منطقی است. کف اتاق و سطح دیوارها باید بسیار صاف و قابل شستشو باشند از نصف برآمدگیهای تزئینی و سازه‌ای باید جلوگیری کرد.

اتاق بیهوشی

اندازه اتاق بیهوشی باید تقریبا 80/3×80/3 متر باشد و درهای آن نیز کشویی و برقی باشد و به اتاق عمل باز شوند(پهنای 40/1 متر)این درها باید دارای دریچه و شیشه‌ای باشند تا بتوان با اتاق جراحی ارتباط تصویری داشت. اتاق بایستی مجهز به یخچال ،سینک آب ،لوله دستشویی و آبکشی، کابینت جهت نگهداری لوله هلی جراحی ،اتصالات تجهیزات بیهوشی. برق اضطراری باشد.

اتاق ترخیص بیهوشی:

این اتاق به اتاق بیهوشی شباهت دارد در ورودی به راهروی کاری باید لولایی و بدون چفت با عرض 25/1 متر باشد

اتاق شستشو:

تقسیم اتاق شستشو به بهداشتی ومعمولی ایده ال است اما از نقطه نظر بهداشت یک اتاق تکی کافی است. حداقل پهنای اتاق باید80/1 متر باشد. برای هر اتاق جراحی بایستی سه دست و صورت شویی (سینک) که آب را به اطراف نمی‌پاشد وجود داشته باشدکه از طریق پدالهای پایی کنترل شوند .بایستی دارای دریچه دید باشند و اگر هم برقی هستند بایستی با پدالهای پایی باز شوند. اگر صرفه جویی در الویت دارد می‌توان از درهای لولایی چرخش استفاده کرد

اتاق اشیاء استریل:

اندازه این اتاق دارای انعطاف پذیری بیشتری است اما بایستی به اندازه کافی فضای قفسه و کابینت وجود داشته باشد و بتوان به طور مستقیم از اتاق عمل به آن دسترسی داشت. به ازای هر اتاق عمل اشیاء استریل به مساحت تقریبی ده متر مربع نیاز است


اتاق تجهیزات:

اگر چه دسترسی مستقیم به اتاق عمل ارجح است این کار همیشه ممکن نیست اگر دسترسی مستقیم امکان‌پذیر نباشد اتاق تجهیزات بایستی تا حد امکان نزدیک اتاق عمل باشد تا مدت انتظار کمتر شود. اتاقی به اندازه 20متر مربع باید در نظر گرفته شود

اتاق زیر مجموعه استریل:

این اتاق را می‌توان مستقیم یا غیر مستقیم به بخش استریل اتاق عمل مرتبط کرد. این اتاق شامل یک بخش بهداشتی برای اشیاء استریل شده و یک بخش معمولی برای اشتباه غیر استریل است. تجهیزات آن بایستی شامل
سینک, سطح انبار ,سطح کار و استریل کننده‌های بخار باشد. وصل کردن یک اتاق زیر مجموعه استریل (ساب استریل) به چندین اتاق عمل می‌تواند مشکلات بهداشتی بوجود آورد که این کار نباید صورت گیرد. توجه داشته باشید که ابزار جراحی در واحد استریلیزه مرکزی آماده می‌شوند که خارج از محوطه جراحی قرار دارد

اتاق گچ گیری:

به خاطر مسائل بهداشتی، این اتاق نباید در محوطه جراحی باشد بلکه در محوطه بیماران سرپایی بایستی قرار گیرد در واقع اورژانس بیمار بایستی از لابی‌های مختلف عبور کند تا به اتاق عمل برسد. تجهیزات شرایط پس از عمل فناوری اتاق بهداشت و تهویه هوا: سیستم تهویه هوا جزئی حیاتی از فناوری اتاق بهداشت است نمونه معمولی آن از جابجایی کم،لزرش با سرعت ثابت حرکت هوا (m /s 45/0)استفاده می‌کند که تمام میکروبها و ذرات رها شده را به خارج می‌‌راند. یک سیستم دمنده جهت دار هوا نیز برای به حداقل رساندن لرزش هوا و یکنواختی آن هوا را به داخل اتاق عمل می‌‌دمد. بنابراین می‌توان به مقدار زیاد از ترکیب هوای آلوده و هوای تازه ( هوای اتاق بهداشت )جلو گیری
کرد. برای حفظ بهداشت و تمیزی تجهیزات جراحی به مسافتی به ابعاد تقریبی 00/3×00/3 متر نیاز است. همچنین سیستم تهویه هوا پیش از آماده کردن مقدار هوا مورد نیاز، از طریق تصویه، رقیق و فشرده کردن هوا سطح اجرام زنده هوایی را می‌‌کاهد. برای مثال برای اطمینان از آلودگی زدایی هوا بین اتاقهای عمل به15تا20 بار تعویض هوا در ساعت نیاز برای ایجاد منطقه‌ای در اتاق عمل که تا حد امکان فاقد جرم/ذره باشد از ورودیاست. کنترل نشده هوا از طریق اتاقهای مجاور به داخل اتاق عمل بایستی جلوگیری کرد.این کار را می‌شود از طریق هوا بندی اتاق عمل (تمام درزها در طی ساخت بایستی پر شوند) و با تغییر فشار انجام داد (یعنی بالاترین فشار که در اتاق عمل است به تدریج در اتاق بیهوشی کمتر ودر اتاقهای دیگر به حداقل می‌‌رسد تا با بوجود آمدن تفاوت فشار هوا از اتاق عمل به اتاقهایی که به مراقبت کمتر احتیاج دارند حرکت کند) بنابراین پنجره‌های اتاق عمل بایستی دارای دریچه‌های مشبک تهویه هوا با قابلیت هوابندی کامل باشند

فعالیتهای جنبی:

اتاقهای فعالیت‌های جنبی ضروری نیست که در نزدیکترین مجاورت اتاقهای عمل قرار گیرند. این اتاقها بوسیله راهرویی که مورد استفاه بیمار نباشد جدا شوند

اتاق پرستارها:

ابعاد این اتاقها بستگی به بزرگی دپارتمان جراحی بیمارستان دارد. باید فرض شود که در هر تیم جراحی هشت عضو دارد(پزشکها،پرستارهای اتاق عمل، پرستارهای بیهوشی) اگر واحد جراحی دارای بیش از دو اتاق عمل باشند مناسب است که سیگاریها را از غیر سبگاریها جدا کرد. این اتاق راحتی باید دارای تعداد صندلی کافی , کابینت و یک سینک باشد.

محل کار پرستارها

این اتاقها می‌‌بایستی دارای موقعیت مرکزی باشند و دارای شیشه‌های بلند تا راهروی کاری از آن طریق دیده شود. علاوه بر میز تحریر آنها باید دارای کمد و کابینت و دیوارهای بلند برای نصب برنامه‌ها باشند

اتاق گزارشات
این اتاقها که نیاز آنها مطلق نیست نباید بیش از 5 متر مربع باشنددر این اتاقها جراحان پس از عمل گزارش آن را تهیه می‌کنند

داروخانه

یک داروخانه به مساحت 20 متر مربع می‌تواند انواع مواد بیهوشی , داروهای جراحی و مواد دیگر را در خود جای دهد بخصوص که دارای قفسه‌های گردشی باشد.

اتاق نظافت:

مساحت 5 متر مربع برای چنین اتاقی کافی است این اتاقها بایستی به اتاق عمل نزدیک باشند زیرا پس از عمل
میکروب زدایی (ضد عفونی) و تمیز کردن ابزار صورت می‌گیرد

جایگاه تختهای تمیز:
در نزدیکی محدوده لابی بیماران بایستی فضای کافی جهت قرار دادن تختهای تمیز شده و آماده وجود داشته باشد. مقدار مورد نیاز عبارتست از یک تخت تمیز اضافی برای هر میز جراحی.

آبریزگاه

به خاطر مسائل بهداشتی مستراح‌ها بایستی خارج از محدوده جراحی و فقط در سرسرای (لابی) بیماران قرار گیرد

ملزومات اتاق بازگشت هوشیاری:

اتاق بازگشت هوشیاری باید بتواند چندین بیمار عمل شده از اتاقها ی جراحی مختلف را در خود جا دهد. تعداد تختهای محاسبه شده باید5/1 برابر تعداد اتاقهای عمل باشند. اتاق مجاورآن اتاق شستشو با چند سینک است. پرستاری می‌‌بایستی دارای یک جایگاه نظارتی باشد که از آن بتواند بر همه بیمارها تسلط داشته باشد. طراحی اتاق باید طوری باشد که نور طبیعی بتواند وارد آن شود تا بیمارها بتوانند خود را با ساعات شبانه روز تطبیق دهند

رعایت نکات ایمنی در جراحی
اتاق جراحی باید از طریق درهای کشویی برقی به اتاقهای بیهوشی، ترخیص شستشو واشیاء استریل ارتباط داشته باشند. این درها بایستی در خارج از اتاق عمل نصب شوند تا فضای اتاق را اشغال نکنند. به خاطر مسائل بهداشتی، سیستم باز کردن درها باید با پدال های پایی کنترل شود در اتاق فعالیتهای جنبی درهای محوری (بدون جفت) با پهنای یک متر تا 1.25 متر کافی است این نکته بایستی در نظر گرفته شود که اتاقهای اصلی بیهوشی دارای ترکیبی انفجار کننده از گازها هستند (بخارها، اکسیژن، اکسید نیتروژن) این گازها ممکن است به محدوده جراحی اتاقهای آماده کردن بیمار و گچ گیری رخنه کنند برای مقابله با جمع شدن گازهای بیهوشی در اتاق اتصالات الکتریکی و الکتروپزشکی بایستی حداقل در ارتفاع 1.20 متر از سطح کف اتاق قرار گیرند. به وسیله کف رسانای اتاقها را با هم برابر کنید. رطوبت هوا را بین 60% تا 65% حفظ کنید. اتاقهایی که جهت نگهداری مواد بیهوشی به کار می‌‌روند بایستی ضد آتش باشند و به اتاقهای عمل، زایمان و بیهوشی راه نداشته باشند

روشنایی

روشنایی در اتاق عمل بایستی قابل تنظیم باشد تا با توجه به موقعیت برش جراحی، نور را بازاویه‌های مختلف بتاباند. متداول‌ترین سیستم روشنایی چراغهای جراحی سقفی متحرک هستند این سیستم متشکل از یک روشنایی اصلی است که دارای حرکت چرخشی و زاویه‌هایی است و یک لامپ جنبی که بر روی یک بازوی ثانوی روشنایی اصلی از تعداد زیادی سوار است. لامپ کوچک ساخته شده است تا از ایجاد سایه‌های خیلی تاریک جلوگیری شود. امروزه اتاقهای عمل تخم مرغی شکل با روشنایی داخل سقفی نیز گاهی ساخته شوند مقررات روشنایی بیمازستانها شدت اسم روشنایی برای اتاقهای عمل را 1000(لوکس) و اتاق های جنبی عمل را 500 معرفی می کنند.


استریل‌سازی مرکزی

این مکان جایی است که تمام ابزار بیمارستان را آماده می‌کند. بیشتر این وسایل توسط دپارتمان جراحی (40%) و مراقبتهای ویژه، جراحی و داخلی (هر کدام 15%) استفاده می‌شود. به همین دلیل اتاق استریل‌سازی و مرکزی بایستی در نزدیکی این حوزه‌های تخصصی قرار گیرد توصیه می‌شود که مکانهای استریل‌سازی در جاههایی که دارای رفت‌وآمد کم (انسان و مواد) است قرار گیرند. تعداد استریل‌سازها بستگی به بزرگی بیمارستان و دپارتمانهای جراحی دارد و ممکن هست مساحت تقریبی 120-40 متر مربع را اشغال کنند

بخش مراقبتهای ویژه

وظیفه بخش مراقبتهای ویژه (ای سی یو)جلوگیری از اختلالات خطرناک فعالیتهای حیاتی بدن است: برای مثال ،اختلالات تنفسی و قلب وعروق ،عفونتها،دردشدید و از کار افتادگی اعضا (کبد ,کلیه) خدمات بخش مراقبتهای فشرده کنترل ودرمان وهمچنین مراقبت از بیمار است. در بیمارستانهای عادی که فاقد تخصص پزشکی خاصی هستند مرسوم است که مراقبتهای ویژه را به دوبخش جراحی وپزشکی داخلی تقسیم بندی کنند

ترتیب:

دپارتمان مراقبتهای ویژه بایستی یک بخش جداگانه باشد که فقط (بخاطر مسائل بهداشتی)از طریق لابی‌ها قابل دسترس باشد. توجه داشته باشید که براساس قوانین بیمارستان ،هر بخش مراقبتهای ویژه ،بایستی دارای بخش آتش نشانی جداگانه باشد. به غیر از سرسرای کارکنان و بیماران ،ملاقات کنندگان فقط بایستی از طریق سرسرای ملاقات کنندگان (اتاق انتظار) به این واحد دسترسی داشته باشد. درمرکز یک واحد مراقبتهای ویژه بایستی یک جایگاه کاری باز پرستاری قرار داشته باشد که به همه اتاق‌ها مشرف باشد .اتاق بازگشت هوشی بخش جراحی معمولا در قسمت مراقبتهای ویژه قرار دارد تا بیماران تحت مراقبت همان کارکنان قرار گیرند (توجیه اقتصادی) تعداد بیماران هر بخش مراقبتهای ویژه می‌‌بایستی بین شش تا ده باشد تا از انباشته شدن حجم کارکنان پزشکی و پرستاری جلوگیری شود وبهترین خدمت به بیماران ارائه شود. برای هرواحد (که دارای شش تا ده تخت است) میبایستی جایگا ه وظیفه پرستاران، جایگاه استریل (داروها و آماده سازی خون) یک اتاق مواد ویک اتاق تجهیزات در نظر گرفته شود. فضای لازمه تختها را می‌توان در ترتیب باز، بسته یا ترکیبی از ان دو قرار دارد. در ترتیب باز فضای کف اتاق بایستی بسیار زیاد باشد. تمام تختها بایستبی در معرض دید و نظارت جایگاه پرستارها باشند و دیوارهای (پارتیشن هایی) سبک ومتحرک، بیماران را از یکدیگر جدا می‌کند. این دیوارها بایستی دارای سبکی و ارتفاع آنها نصف سقف اتاق باشد. در ترتیب بسته اتاق‌ها ی جداگانه‌ای برای بیماران در نظر گرفته می‌شود که باز هم می‌‌بایستی تحت نظارت جایگاه مرکزی پرستارها باشند. از نقطه نظر بهداشتی و و روانشناختی ترجیح داده می‌شود زیرا بیماران در این مرحله بسیار آسیب‌پذیر هستند. یک را ه حل میانی که بسیار متداول است قرار دادن دو یا سه تخت در اتاقهای جداگانه است. ایده ال‌ترین طرح نقشه ستره‌ای است که در آن اتاق بیمار از جایگاه پرستاران در مرکز منشعب می‌شود.اما به خاطر محدودیت فضا روشهای سنتی متداولتر است. وظایف جانبی: برای وظایف جانبی بخشهای زیر بایستی در نظر گرفته شود. اتاق عمل برای جراحی‌های جزئی(m 30-25) فضای آزمایشگاهی ،آشپزخانه ،ساب است(20m) اتاق مواد بهداشتی، اتاق معمولی، اتاق بهداشت، اتاق مهمانها،اتاق پزشک وظیفه، اتاق مدارک و در صورت امکان یک اتاق مشاوره و امکانات بهداشتی (با هماهنگی بخش بهداشت) بخش جراحی از نظر امکانات پزشکی می‌‌بایستی خود کفا و مستقل باشد.در کنار تمام تخت‌ها بایستی لوله، اکسیژن ،هوای فشرده وپمپ خلاء وجود داشته باشدو علاوه بر پریز های برق متداول، پریزهای کم ولتاژ (برای سیستم فراخوانی پرستاران)و پریزهای پر فشار (مثلا برای تجهیزات پرتو ایکس) نیز بایستی تعبیه شود. بخش جراحی ویژه باید نزدیک و تا آنجا که می‌شود همسطح با دپارتمانهای جراحی و بخش پزشکی داخلی ویژه باشد. این بخش همچنین بایستی به پذیرش ومرکز خدمات عملیات اورژانس نیز نزدیک باشد. می‌‌بایستی با بخشهای بیماران سر پایی و جراحی مرتبط باشد همچنین توصیه می‌شود راههای دسترسی به آزمایشگاه کلینکی و بانک خون کوتاه باشد .

بخش‌های مراقبت
بخش‌های مراقبت بیماران بایستی در فضای بسته باشد و ترافیک انسانی‌ آن با طرح ریزی درست راهها به حداقل برسد. بخشها بایستی دارای پنجره‌هایی جهت ورود نور طبیعی باشد اما بخش‌های درمان ،اتاق پرستارها، داروخانه و غیره را می‌توان با چراغ روشن کرد

دپارتمانهای مراقبت
دپارتمان‌های مراقبت هر کدام به تخصصی ویژه تقسیم می‌شوند و اینها نیز دارای زیر مجموعه‌های خود می‌‌باشند. برای ایجاد مراقبت و نظارت کافی تعداد تختها هر بخش نبایستی بیش از 16 تا 24 عدد باشد به خاطر استفاده صحیح از کارکنان معمولا دو جایگاه کاری در کنار هم قرار داده و به بخش بزرگی از ناحیه خدماتی پرستاران متصل می‌کنند (برای مراقبت حدود 30 تا34 بیمار). ترتیب اتاقها به وضعیت، نوع و درجه حاد بودن بیماری بستگی دارد. نواحی پرستاری زیر نیز بایستی متمایز باشند: پرستاری عادی، مراقبت ویژه و فشرده تعداد تختها برای هر گروه مراقبتی در بخش مراقبت ویژه و فشرده کمتر است (بین 6 تا 12 تخت بسته به بزرگی بیمارستان)اتاق‌ها بایستی به گونه‌ای قرار گیرد که در کناره‌های تخت (دو طرف و قسمتهای تحتانی) فضای کافی برای حرکت و دسترسی وجود داشته باشد. تعداد کابینت‌ها و کمدها برای وسایل شخصی بیمار بایستی کافی باشد. (همچنین فضای کافی برای وسایل و تجهیزات مراقبتی مانند سینی متحرک و کمد وجود داشته باشد).

اصول طراحی اسباب بازی

اسباب بازی در زندگی کودکان نقش مهم و مؤثری دارد. اسباب بازی برای کودکان نوعی غذای روانی است و می توان گفت که یکی از نیازهای مهم آنان به حساب می آید و جزئی از زندگی آنان را تشکیل می دهد.

چنانچه اسباب بازی های کودکان با دقت و بر طبق اصول روان شناسی و هدف های آموزشی انتخاب شوند، در زندگی اجتماعی و روانی و در رشد فکری و تربیتی آنان بسیار مؤثر خواهد بود.

اسباب بازی باید ویژگی های خاصی داشته باشد که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

1- اسباب بازی باید همواره مناسب سن، علاقه ها و درخور توانایی های ذهنی و رشدی کودک باشد. به طوری که کودک آن را با میل بپذیرد و در حین بازی از آن، واقعا لذت ببرد.
2- اسباب بازی باید وسیله رشد کودک باشد، او را به حرکت و تفکر و اراده به مبارزه و تلاش فراخواند. اسباب بازی های مفید آنهایی است که کودک می تواند قطعا آنها را از هم جدا کند و در هر جداسازی با مسئله جدیدتری مواجه شود و حدس بزند که بعدا چه اتفاقی خواهد افتاد.
3- اسباب بازی باید انگیزه و محرک مناسب به همراه داشته باشد و بتواند کودک را جلب کند. اگر بازی با اسباب بازی توإم با موفقیت باشد، کودک به ادامه بازی ترغیب می گردد. مثلا، وقتی کودک قطعات رنگی را بر اساس رنگ خاصی هماهنگ می کند یا پازلی را حل می کند، احساس موفقیت می کند و این موفقیت در حکم پاداشی است که وی دریافت می کند.
4- اسباب بازی باید به پرورش حواس کودک و به ویژه ایجاد و گسترش هماهنگی بین حرکات چشم و حرکات ظریف دست کمک کند.
5- اسباب بازی خوب، تصورات کودک را گسترش می دهد و کنجکاوی و تجسس را در او پرورش می دهد.
6- از ویژگی های دیگر اسباب بازی مناسب این است که مهارت های بدنی را در کنار مهارت های ذهنی پرورش می دهد.
7- اسباب بازی هایی که در اختیار کودکان قرار می گیرد، مطمئن و بی خطر باشد و موارد زیر در آنها رعایت شده باشد:
• اسباب بازی های چوبی و فلزی، صاف و بدون تراشه باشند که لمس کردن آنها باعث خراشیدگی و بریدگی پوست کودک نشود.
• جنس اسباب بازی ها از مواد شکننده مانند چینی یا شیشه نباشد.
• اسباب بازی های کودکان کمتر از 2 سال که همه چیز را به دهان می برند قابل شستشو باشد.
• لایی اسباب بازی های پرشده ضد عفونی و بهداشتی باشد.
• اسباب بازی های کودکان کمتر از 2 سال آن قدر بزرگ باشد که کودک نتواند آها را به دهان ببرد.
• نخ اسباب بازی های کشیدنی باید چنان ذخیم و نرم باشد که دست کودک بر اثر کشیدن آنها نبرد.
8- از اسباب بازی هایی که برای خود کودک یا دیگران خطر ایجاد می کند، مانند اسباب بازی هایی که با برق شهر کار می کنند، تفنگ های ساچمه ای و تیر و کمان، اجتناب شود.
9- اسباب بازی باید به گونه ای باشد که برای کودکان شادی و نشاط فراهم آورد.

سلامت کمر و ستون فقرات در حمل دستی بار

دانلود فایل

مجموعه ابزارهای ارزیابی ارگونومی

برگه کاری شناسایی ریسک فاکتورهای MSI

برگه کاری ارزیابی ریسک فاکتورهای MSI

محاسبه ریسک بلند کردن بار

محاسبات مربوط به کشیدن ، هل دادن یا حمل بار

استرس های تماسی

دمای پایین

هل دادن، کشیدن و حمل بار

ابزراهای ارزیابی ارگونومی (دینامومتر - گونیمتر)

RULA - Rapid Upper Limb Assessment

REBA - Rapid Entire Body Assessment

NIOSH - Lifting Equation

OWAS - Ovako Working Posture Assessment System

Liberty Mutual Manual Materials Handling Tables

Job Strain Index

ارگونومی ابزارهای دستی

برای دانلود اینجا کلیک کنید

ارگونومی جوشکاری

جوشکاری شغلی است که می تواند باعث کار در پوسچرهای نامطلوب و حمل تجهیزات سنگین گردد. در حین جوشکاری معمولاًَ فشار زیادی روی بازو و شانه ها وارد می گردد.

فرآیند جوشکاری دارای خطرهای اختلالات اسکلتی عضلانی نظیر پوسچرهای نامطلوب، بلند کردن تجهیزات و مواد سنگین و پوسچر نامناسب مچ و ... می باشد. در ایالت واشنگتن رگ به رگ شدن اعضا بیش از یک سوم غرامتهای کارگری را در میان جوشکاران درسالهای 2000-1994 تشکیل داده است. آسیب به پشت، گردن و شانه همراه با بازو و دست بیش از نیمی از صدمات جوشکاران واشنگتن را تشکیل می دادند. طبق آمارهای اعلام شده درصد صدمات وارده به اعضاء مختلف به صورت زیر بوده است::

1- پشت/گردن/ شانه 28%

2- دست / بازو 26%

3- پا 20%

4- گوش 11%

5- سایر قسمتها 15%

از پیامدهای ناشی از نامناسب بودن وضعیت کاری می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

· غیبت از کار به دلیل صدمه یا بیماری و انتقال جوشکاری به کارهای دیگر

· هزینه های مربوط به جایگزینی جوشکاران (جوشکاران افراد ماهری در کار خویش هستند و به کار گماردن افراد دیگر نیازمند آموزش در زمینة جوشکاری می باشد)

· کاهش بهره وری و کیفیت

خطرهای اسکلتی عضلانی رایج در عملیات جوشکاری:

· پوسچرهای نامطلوب و استاتیک : به دلیل اینکه وضعیت های کاری در جوشکاری متفاوت است پوسچرهای کاری مختلفی ایجاد می شود

· بلند کردن و حمل اشیاء سنگین : گاهی اوقات لازم است که جوشکار اشیاء سنگین، تجهیزات سنگین جوشکاری را انتقال دهد.

· تکرار یک سری از عملیات

· نیرو: عملیات جوشکاری نیازمند اعمال نیرو (نظیر نیروی لازم جهت گرفتن ابزار (گان) جوشکاری باشد)

آنچه که باید در مورد این خطرها در نظر داشت مدت زمان مواجهه، تکرار و شدت مواجهه می باشد.برخی از پوسچرهایی که در عملیات جوشکاری فرد به خود می گیرند.

دانلود پی دی اف ارگونومی جوشکاری

اثرات صدا روي سلامتي، راه هاي کنترل صدا

سر و صداهاي فراتر از 85 دسي بل بطور بالقوه خطرناك ميباشند. بنابراين چمن زنها، كنسرت هاي راك، شليك گلوله، ترقه ها، هد فن ها، موتور سيكلت ها، تراكتور، همزن ها و مخلوط كن ها، غذا سازها واسباب بازيهاي پر سر و صدا همگي بيش از ۹۰  دسي بل سر و صدا توليد ميكنند و براي سلامت شنوايي مضر ميباشند.

آستانه درد گوش در ۱۲۰-۱۳۰ دسي بل ميباشد، اما آسيب به اعصاب شنوايي از ۸۵ دسي بل آغاز ميگردد.

 محدوديت هاي مجاز شدت سروصدا:

-براي خواب راحت حداكثر سروصدا ۳۰-۳۵ دسي بل باشد.

-حداكثر سروصداي خارج محل مسكوني ۶۰-۶۵ دسي بل باشد.

-حداكثر مجازقرارگيري در معرض سروصدا، ۸۵ دسي بل و ۸ ساعت در روز ميباشد.

-براي گوش حفاظت نشده زمان درمعرض قرار گيري مجاز، با هر ۵ دسي بل افزايش سطح سر و صداي متوسط (۸۵ دسي بل)، به نصف كاهش مي يابد. يعني حداكثر ۸ ساعت براي ۹۰ دسي بل، حداكثر ۴ ساعت براي ۹۵ دسي بل، حداكثر ۲ ساعت براي ۱۰۰ دسي بل و حداكثر ۱۵ دقيقه براي ۱۱۵ دسي بل در ۲۴ ساعت.

-هرگونه سروصداي بالاي ۱۴۰ دسي بل غير مجاز است.

-براي حفاظت ازگوش مقابل سر وصداهاي بالاي ۱۰۵ دسي بل بايستي هم ازپلاك گوش و هم از گوشي (همراه با م) استفاده كرد.

 حفاظ هاي گوش:

- پلاك گوش(earplug):داخل كانال گوش قرار ميگيرند.

-گوشي(earmuff):گوش خارجي را كاملا ميپوشانند.

نكته: پلاك گوش و گوشي به ميزان ۱۵-۳۰ دسي بل از شدت سروصدا مي كاهند.

نكته:قراردادن پنبه در گوش تنها ۵-۷ دسي بل از شدت سر و صدا ميكاهد.

 تعاريف سر و صدا(noise):

- هرگونه صداي ناخواسته و آزار دهنده سر و صدا ناميده ميگردد.

 - امواج صوتي با ارتعاشات نامنظم و فاقد زير و بم مشخص.

- سيگنالهايي كه در رديابي و يا كيفيت سيگنال ديگر تداخل ايجاد ميكنند.

 - سيگنالهاي صوتي كه بروي سلامت روان و جسم فرد تاثير منفي بجاي ميگذارند.

 -سروصدا يك مسئله ذهني است. افراد تعاريف متفاوتي از سروصدا دارند. گوش كردن به موسيقي راك براي برخي مفرح و براي برخي افراد آزاردهنده است. هر فرد نيز سطح تحمل متفاوتي نسبت به سروصدا دارد.

 منابع توليد سروصدا:

-حمل و نقل: هواپيما (فرودگاه)، خودروها، موتورسيكلت ها،راه آهن،مترو.

-ماشين آلات:ماشين آلات راه سازي، ساختمان سازي و صنعتي.

-سرگرمي: دستگاه هاي پخش قابل حمل،ا ستريوهاي پخش، راديو، تلويزيون، ادوات موسيقي، كنسرت ها، رزشگاه ها.

-لوازم خانگي و اداري: سيستم تهويه مطبوع، كولر، جاروبرقي، سشوار، پنكه، دستگاه تايپ، چاپگرها.

-حيوانات خانگي: سگ و گربه.

-ابزارهاي برقي: اره برقي، دريل، فرز.

 اثرات سوء سر و صدا بروي سلامتي:

-شنوايي: درمعرض مداوم سر و صدا قرار گرفتن باعث از دست رفتن قدرت شنوايي ميگردد. از دست رفتن قدرت شنوايي به تدريج صورت گرفته و فاقد درد ميباشد، اما متاسفانه اثرات آن دائمي و غير قابل برگشت است، چراكه سلولهاي مويي حلزون گوش قابليت بازسازي مجدد ندارند. كري و كاهش قدرت شنوايي برخلاف تصور عموم به علت افزايش سن و پيري نبوده، بلكه قرارگيري در معرض سر و صداهاي ناهنجار علت اصلي آن ميباشد. كاهش قدرت شنوايي، كري، زنگ و وزوز گوش از عوارض سروصداي بلند است.

-قلب و عروق:چنانچه فردي بطور مداوم طي ۸ ساعت در معرض سر و صداي بالاي ۷۰ دسي بل قرار گيرد، فشار خون وي تا ۵-۱۰ ميل مترجيوه افزايش مي يابد.افزايش فشار خون، انقباض عروق (به علت استرس و افزايش سطح آدرنالين خون)، افزايش خطر ابتلا به امراض قلبي-عروقي ازعوارض سر و صدا ميباشند.

- استرس، اضطراب، سردرد، خستگي، زخم معده، سرگيجه، اختلال نعوذ در مردان (به علت انقباض عروق)، انقباضات عضلاني، اختلال در سيستم گوارش، افزايش كلسترول و تعداد گلبولهاي سفيد خون، افزايش سرعت تنفس، دل درد، تغيير در عملكرد طبيعي غدد درونريز، سوزش سردل (ترش كردن) از ديگر عوارض سروصدا ميباشند.

- تحريك رفتارهاي ضد اجتماعي، خشونت طلبي، افزايش نرخ حوادث كار، مختل شدن رشد شناختي در كودكان، كاهش فراخناي حافظه، اختلالات رواني، تحريك پذيري، پرخاشگري، كاهش تمركز، كاهش بازده كاري از ديگرعوارض سر و صدا ميباشند.

-بارداري و سلامت جنين:سر و صدا باعث تولد نوزادان زودرس،كم وزن و داراي نقص عضو ميگردد.جنين قادر به شنيدن صداها وهمچنين پاسخ به آنها ميباشد. زنان باردار نبايستي ۱۵-۶۰ روز پس از لقاح و بارداري در معرض سروصدا قرار گيرند. چراكه در اين بازه زماني ارگانهاي اصلي داخلي و سيستم اعصاب مركزي جنين در حال شكل گيري ميباشند. با انقباض عروق مادر، اكسيژن و مواد غذايي كمتري به جنين ميرسد. همچنين سر و صداي زياد باعث كاهش برخي هورمونهاي مادر، كه بر رشد جنين تاثير گذار است، ميگردد.

-آزاردهندگي: محتواي سروصدا، تداخل در فعاليت (مثل خواب) و عدم توانايي در كنترل منبع صداي نابهنجار در آزار دهندگي سر و صدا تاثير دارند.

- تاثير بر حيوانات: تغيير در رفتارهاي تغذيه اي، توليد مثلي و مهاجرت حيوانات. كاهش زيستگاههاي قابل استفاده و نهايتا انقراض برخي گونه ها. مانند مرگ برخي والهاي منقاردار به علت صداي رديابهاي صوتي نظامي كه بيش از ۳۰۰  دسي بل شدت و بلندي دارند. آسيب به اعصاب شنوايي و خونريزي از گوش نيز در برخي حيوانات مشاهده ميگردد.

- تشديد اثرات داروها، الكل، منو اكسيد كربن و تسريع روند پيري.

- كاهش كيفيت و كميت خواب (حتي پس از قطع سروصدا(

- وارد آمدن فشار و التهاب حنجره به علت فرياد كشيدن در محيط هاي پر سروصدا.

- ثابت گرديده كه افراد در محيط هاي پر سر و صدا كمتر به كمك ديگران مي شتابند.(كاهش حس انسان دوستي)علايم هشداردهنده سر و صداي بلند:

- شما بايستي صداي خود را بيشتر از حد معمول بالا ببريد و يا فرياد بكشيد تا ديگران قادر به شنيدن صداي شما باشند.

 - شما قادر به شنيدن صداي فردي كه در فاصله يك متري از شما ايستاده نمي باشيد.

-شما پس از قرار گرفتن در معرض سر و صدا، در گوش خود احساس درد و يا صداي زنگ مي كنيد.

-شما چندين ساعت پس از قرار گرفتن در معرض سروصدا در شنيدن اصوات دچار مشكل مي شويد.

 

راهكارهاي كاهش سر و صدا در كارخانجات:

-انتقال واحدهاي صنعتي به خارج شهرها.

-استفاده از كابين هاي آكوستيك (محصور ساختن ماشين آلات پر سر و صدا).

-استفاده از لرزه گيرها براي كاهش ارتعاشات ماشين آلات.

-استفاده از پلاك گوش و گوشي توسط كارگران.

راهكارهاي كاهش سروصدا در اطراف منازل مسكوني:

-استفاده از پنجره هاي قطور و يا دو جداره.

-طراحي اصولي ساختار بيروني بنا.

-استفاده از مصالح پيش ساخته آكوستيك در ديوارها و سقفها.

-كاشت درخت و بوته ها در مقابل ساختمان بمنظور جذب انرژي صوتي.

-بنا كردن ساختمان بدور از منبع آلودگي صوتي.

-طراحي اتاق خواب و اتاق نشيمن بطوري كه در فضاهاي ساكت تر و دورتر از منبع سر و صدا قرار گيرند.

 

شيوه هاي كنترل سر و صدا:

-كاهش سروصدا: سد كردن مسير عبور امواج صوت با استفاده از فاكتورهاي فاصله و قرار دادن اشياء حايل در مسير صوت.

* فاصله(distance):تراكم انرژي امواج صوتي با پراكندگي و انتشار صدا ،كاهش مي يابد.بنابراين افزايش فاصله ميان منبع سروصدا و شنونده باعث كاهش شدت صوت ميگردد.شدت صوت با مجذور فاصله شنونده از منبع صوت نسبت عكس دارد.

-جذب سر و صدا: تبديل و تغيير شكل امواج صوت با مهار پژواك،انعكاس صدا وتشديد صدا(رزنانس(

* ميرايي(damping): در اين روش ارتعاشات صوتي به انرژي گرمايي تبديل ميگردند. عبور امواج از چندين لايه از مواد با چگالي متفاوت باعث ميرايي صوت ميگردد. مثل استفاده از ميرا كننده ها يي همچون  فوم. فلز سرب نيز باعث ميرايي سر و صدا ميگردد. 

اثر صدا بر عملکرد

اثرات صدا بر عملکرد وظیفه موضوع مطالعات آزمایشگاهی و میدانی گسترده بوده است. واضح است وقتی وظیفه ای نیازمند سیگنالهای شنیداری است صدا در شدتی که مانع شنیدن هشدار یا درک آن شود عملکرد را تحت تاثیر قرار خواهد داد. یک صدای نا آشنا و شدید نیز باعث آشفتگی و تداخل بیشتر در انجام کارها خواهد شد.

بروز برخی حوادث می تواند شاخصی از اثرات صدا بر عملکرد باشد. زیرا در صدای بالا افراد خطاهای بیشتری انجام می دهند و احتمال بروز حوادث بیشتر است.  

فعالیتهای روانی که مستلزم کار زیاد حافظه کار ی هستند از قبیل توجه به چند پدیده در سیستمهای پیچیده بشدت نسبت به صدا حساس بوده و عملکرد آنها آسیب می بیند.

در حالیکه استعداد پذیری افراد نسبت به صدا متفاوت است بطور کلی بر اساس مطالعات صدای بالا اثر قطعی بر عملکرد دارد. برای مثال Weston و آدامز(1932) بهره وری صنعتی را در  کارگرانی که در معرض صدا بودند اندازه گیری کردند بر اساس نتایج بهره وری در کارگرانی که  از گوشی حفاظتی استفاده می کردند 12% بیشتر بود. 

اثر صدا بر عملکرد جسمی

عملکرد شغلی نیز می تواند در اثر صدا آسیب ببیند .صدا اثر خود را به دو صورت مستقیم یا غیر مستقیم از طریق ناراحتی یا نارضایتی شغلی به جا می گذارد (آبل 1990)گر چه بسیاری از مطالعات اولیه نشان دادند که کارگران صنعتی میتوانند کار خود را بدون تاثیر صدا انجام دهند اما مطالعات اخیر نتایج دیگری را نشان داده است. برای مثال Bragdon(1973) نشان داد که صدا بویژه وقتی غیر منتظره و ناآشنا باشد بشدت عملکرد شغلی را آسیب می زند. علاوه بر این مواجهه با صدای بالای 90 دسی بل بر اساس گزارش این محقق  باعث افزایش میزان خطاها شده و هشداری برای وقایع و حوادث غیر منتظره خواهد بود.Broadbent همچنین ، بیان می کند که وظایف حسی نیز در اثر صدا آسیب می بیند.

اثر صدا بر عملکرد شغلی یکی از موضوعات بحث انگیز در میان پژوهشگران بوده است(برودبنت 1978، پولتون، کرایتر 1958) یکی از مشکلات موجود در مطالعه اثر صدا بر عملکرد شغلی، گوناگونی وظایف و صداها ست. صدا می تواند منقطع و یا پیوسته بوده ،موسیقی یا صدای سفید باشد. وظایف ممکن است به صورت دستی- مهارتی(اعمال خودکار) ، فکری باشد. مطالعات انجام گرفته تمامی شرایط موجود از نظر نوع وظیفه و نوع صدا را در بر نمی گیرند بطور کلی در هر یک دامنه محدودی از شرایط ممکن بررسی شده اند.

نظریات موجود در رابطه با اثرات صدا بر عملکرد

نظریه مرکب: این نظریه توسط گلاس و سینگر(1972) بیان شده شامل چهار عامل به قرار زیر است:

1-اثر پوششی(Masking)

2- ایجاد حواس پرتی

3- افزایش تحریک یا انگیختگی

4- انتقال

در زمانی که صدا برای اولین بار پخش می شود سطح انگیختگی افزایش می یابد. افزایش سطح تحریک هم باعث بهبود عملکرد شده و هم فرد را به مبارزه با اثرات تخریبی پوششی صدا و حواس پرتی ترغیب می کند. اما پس از مدتی سطح تحریک به کمتر از حد طبیعی کاهش می یابد. از این مرحله به بدن عملکرد دچار افت می شود .در این مرحله است که به موازات کاهش تحریک اثرات تخریبی پوششی و حواس پرتی صدا عملکرد را دچار نقصان می کند.

انتقال می تواند از محیط بی سر وصدا به محیط پر سر و صدا باشد(انتقال منفی) و یا از شرایط صدا به سکوت (انتقال مثبت) . این انتقال خواه بلافاصله و خواه چند روز پس از مواجهه رخ دهد تاثیراتی بر عملکرد دارد که میتواند بهبود یا تضعیف عملکرد  باشد.

نظریه برودبنت و پولتوننظریه این دو محقق در مورد اثرات صدا بر عملکرد شغلی متفاوت است .هر دو به قانون یرکز-دادسون استناد کرده اند که ارتباط استرس و عملکرد را بصورت شکل U وارونه بیان می کند.

پولتون معتقدا است:

1-      صدا موجب مختل شدن گفتگوهایی می شود که در درون فرد جریان دارد. افراد نمی توانند آنچه را که فکر می کنند بشنوند.

2-      صدا موجب حواس پرتی می شود.

3-      صدا در مراحل اولیه مواجهه موجب افزایش مفید تحریک فیزیولوژیک شده اما این حالت با گذشت زمان کاهش می یابد.برودبنت عقیده دارد:

1-      اثرات مخرب صدا به دلیل تحریک بیش از حد است و نه به دلیل تداخل با گفتگوهای درونی و پوشش آن.

2-      در ترازهای بالا قدرت توجه و درک فرد به شکل مخروط است(به دلیل تحریک بیش از اندازه).یعنی فرد قادر به تمرکز روی همه اطلاعات نیست و تنها بر بخش مهم توجه می کند در نتیجه خطاهایی روی می دهد. افزایش تحریک می تواند سبب بهبود عملکرد یا کاهش آن شود. سطحی از تحریک که اپراتور در آن بهترین عملکرد شغلی را نشان می دهد سطح تحریک بهینه نامیده می شود .افزایش تحریک از این مقدار باعث کاهش عملکرد می شود. در مقابل اگر سطح تحریک بسیار پایین آید افراد برای حفظ هوشیاری و بیداری خود دچار مشکل می شوند و بدین ترتیب احتمالاً عملکرد شغلی در اثر نبود تحریک یا انگیختگی لازم  کاهش می یابد.

اثر صدا بر عملکرد روانی

عملکرد روانی در محیط های پر سروصدا یک مشکل همیشگی در محیط های کاری و زندگی بشمار می رود. در بین آزمونهای عملکرد وظایف محاسباتی برای برآورد پردازش روانی افراد بکار می رود. نتایج مطالعات درباره اثرات صدا بر عملکرد این وظایف همواره ثابت و یکسان نبوده در نتیجه توجه به عوامل فردی که به پردازش اطلاعات اثر می کنند مورد توجه قرار گرفته است. در بین عوامل فردی تیپ های شخصیتی و حساسیت ذهنی به صدا بیشتر مطرح شده است.

پردازش اطلاعات جنبه های مختلفی از عملکرد شناختی مشخص شده که تحت تاثیر صدا قرار می گیرند. آبل(1990) چندین مطالعه را که چنین اثراتی را نشان می دادند بررسی کرد. و نشان دادند که بازخوانی اطلاعات بطور قطعی تحت تاثیر صدای زمینه قرار می گیرد گر چه این اثر بطور ثابت از طرف دیگران تکرار نشده است(برودبنت 1979).سایر مطالعات بررسی شده توسط آبل نشان داد که هوشیاری و توجه نیز در اثر صدا آسیب می بیند و این اثر درمطالعات واندیک، سومان ودریس[1] (1987) هم بدست آمد. علاوه بر این حتی اگر یک فرد در سر و صدا وظیفه شناختی اش را بخوبی انجام دهد هزینه های دیگری از جمله کاهش ظرفیت روانی یا فیزیولوژیکی در واکنش به درخواست های اضافی و افزایش خستگی پس از اتمام کار وجود خواهد داشت(میلر 1979).بیشتر مطالعات بحث اثرات مختل کنندگی صدای زمینه را بر جنبه های مختلف عملکرد شناختی بررسی کرده اند. پدیده ای به نام اثر گفتگوی نامربوط(ISE) وجود دارد که در آن افرادی که وظیفه ای را انجام می دهند در معرض صدای زمینه (مکالمه) قرار می گیرند که ضرورتا به زبان فرد نیست. عملکرد افراد حتی زمانیکه خواسته شد به مکالمه گوش ندهند کاهش یافت. توجه به این نکته در ادارات بسیار حائز اهمیت است.

یکی از شاخص های اصلی و تعیین کننده عملکرد انسان سیستم  پردازش اطلاعات انسان است. در  تعاملات  انسان – سیستم فرد باید اطلاعات را درک کند، پردازش کند و بر اساس آن اطلاعات تصمیم گیری کند که منجر به پاسخ و اقدام عملی میشود.

یکی از مدلهای معروف که سیستم  پردازش اطلاعات انسان را بخوبی نشان می دهد مدل ویکنز است .(Wickens,1992)این مدل کلیه فرآیندها یا مراحل ذهنی از زمان شروع یک محرک در محیط تا زمان پاسخ فرد را شرح میدهد. در این مدل علائم محرک نخست از طریق حافظه حسی کوتاه مدت دریافت می شود. سپس معنی و مفهوم این محرکها ی فیزیکی مشخص می شود(ادراک) سپس تصمیم گیری صورت می گیرد که با استفاده از حافظه کوتاه ،بلند مدت و توجه صورت می گیرد.

تاثیر استرس بر وظایف پردازش اطلاعات بطور گسترده ای مورد مطالعه قرار گرفته است(Smith 1990,Loeb 1986) گلاس(1970)در بررسی اثرات صدا بر عملکرد به این نتیجه رسیدند که احتمالاً اثر صدا بر عملکرد بواسطه تاثیر آن بر قابلیتهای پردازش اطلاعات فرد و تمایل فرد به استفاده از فرایندی است که به نحوی سبب افزایش این قابلیت ها میشود بوجود می آید(17)نتیجه بیشتر مطالعات تحقیقی در این زمینه این بوده که استرس(چه محیطی و روانی)میتواند اثر قطعی بر کارایی عملکرد داشته باشد(Smith 1990).این اثرات هم بصورت شاخص های عملکردی (زمان واکنش و دقت) وهم شاخص های فیزیولوژیک(فشارخون، تغییرات ضربان قلب) گزارش شده است. بطور دقیق تر مواجهه با استرس یک اثر منفی بر فرآیندهای حافظه و توجه دارد(Fox,Bukhout,karmer 1990) این اثر استرس از مطالعات میدانی متفاوت گزارش شده است.در مطالعات آزمایشگاهی اثر استرس بر حافظه، استرس روانی توسط بار ذهنی یا روانی  و نیز صدا یا سایر عوامل اعمال می شود. صدا اغلب بعنوان یک استرس زای محیطی شناخته می شود.(Veldman,1992 , Smith,1990, Daee & Wilding,1977;Loeb,1986) آشفتگی های حافظه در اثر صدا در بحث یادگیری و حافظه نشان داده شده است که بدلیل مشکلات بر توجه متمرکز شده است. علاوه بر این بازخوانی اطلاعات نیز در صدا مشکل بوده است .با این حال  پردازش اطلاعات تحت استرس القاء شده میتواند سریعتر اما با دقت کمتر انجام شود(Hockey & Hamilton 1983)) وجود صدا در طول وظایف هوشیاری یا توجه مداوم منجر به آلارمهای نادرست بیشتری شده است.Jones,Smith & Broadbent 1979))  صدا باعث بروز آشفتگی های شناختی و حافظه ضعیف در  کودکانی که در محیطهای پر سرو صدا زندگی می کنند در مقایسه با کودکان محیطهای ساکت شده است(Cohen, Evans,Krantz & Stakals 1980). صدا ارتباط آموزشی در کلاس را مختل می کند  تا آنجا که روش آموزشی استفاده شده در مدارس نزدیک فرودگاه اغلب تحت عنوان آموزش "وقفه موشک" معروف شده است. کوهن و واینشتاین(1981)چندین مطالعه را بررسی کردند که پس از کنترل عوامل اجتماعی و اقتصادی مشخص شد که عملکرد آموزشی کودکان در مدارس ساکت بهتر از مدارس کودکان پر سر و صداست. کوهن و واینشتاین  همچنین در تحقیقی نشان دادند که مهارتهایی از قبیل تمیز شنیداری و قدرت روخوانی در کودکانی که در محیط پر سروصدا زندگی می کنند حتی اگر مدرسه آنها در محیط پر سروصدا نباشد آسیب می بیند. Beentjes و همکارانش(1996) پرسشنامه ای را در مورد عادات مطالعه در بین کودکان مدارس تکمیل کردند و به این نتیجه رسیدند که بیش از 90% کودکان تکالیف خود را در حین گوش دادن به موسیقی و 50 درصد در حین تماشا کردن تلویزیون انجام می دهند. تعداد زیادی از افراد اعتقاد دارند که استفاده از رسانه زمینه بر عملکرد تکالیف تاثیر سوء دارد.

آرمسترانگ و سوپروی(1997)بیان کردند که تلویزیون بشدت بر  یادگیری و تمرکز تاثیر دارد زیرا اساسا تلویزیون تنها موسیقی بدون کلام نیست. اصوات صوتی در مکالمه گفته می شود که  پردازش  صوتی را که در درک مطلب و  یادگیری اطلاعات کلامی موثر است  مختل می کند. این محققان در مطالعه خود بر روی 83 دانشجو در مورد بازخوانی صوتی(اعداد و ارقام) و تجسم فضایی حافظه کاری در محیط های ساکت و هنگام روشن ودن تلویزیون بررسی کردند. در هنگام روشن بودن تلویزیون حافظه صوتی آسیب دید اما عملکرد تجسم تغییری نشان نداد. کوهن و همکاران(1980) به اثرات صدای هواپیما بر دانش آموزان نزدیک فرودگاه توجه کردند آنها نه تنها به عملکرد علمی بلکه به استراتژیهای توجهی، مداومت در حل مسئله و عملکرد شناختی در طول یک سال توجه کردند آنها به این نتیجه رسیدند  که افرادیکه با صدا مواجهه بودند مقاومت کمتری در برابر آشفتگی های شنیداری داشتند و مداومت کمتری در حل مسئله در مقایسه با دانش آموزان مدارس بی سرو صدا داشتند.

Turnball (1997) عادات مطالعه دانشجویان و حساسیت آنها به صدا را ارزیابی کردند. کلیه افراد یک آزمون درک مطلب تحت شرایط سکوت و پر سروصدا را انجام دادند و بر خلاف انتظار آنها دانشجویانی که یک وضعیتی را ترجیح داده بودند عملکرد بهتری در آن وضعیت نداشتند. در حقیقت کلیه شرکت کنندگان در شرایط مواجهه با صدا کمی بهتر بودند . دو متغیر مهم در اینجا وجود دارد:

سابقه مطالعه با صداDaousis  و  Mckolive(1986)نشان دادند که عادت  به مطالعه مهم است. در افرادیکه همواره با موسیقی مطالعه می کنند یا در شرایط سکوت ، الگوی عملکرد متفاوتی وجود دارد.

شخصیت: درونگرایی و برونگرایی در حساسیت فرد به صدا موثر است. چندین مطالعه نشان داده که افراد برون گرا مطالعه در محیط پر سرو صدا یا موسیقی  را ترجیح می دهند در حالیکه افراد درونگرا بر عکس محیط بی سرو صدا را ترجیح می دهند. سرو صدا سطح تحریک ضعیف برونگرایان را افزایش می دهد تا به سطح مطلوب برسد رد حالیکه برای درونگرایانی که بشدت تحریک می شوند افت عملکرد روی می دهد.

در تاثیر صدا بر عملکرد شدت و نوع صدا خیلی مهم است بیشتر مطالعات آزمایشگاهی از صدای سفید پیوسته استفاده کرده اند .در مطالعات میدانی صدای محیطی(که خیلی متغیر است) بیشتر بررسی شده است. اسمیت شواهدی می آورد در تاثیر صدای معنی دار در مقایسه با صدای سفید بر  پردازش شناختی بویژه وظیفه مستلزم  پردازش معنایی یا استدلال است.

در مورد تفاوتهای فردی از نظر حساسیت یا اثرپذیری اعمال شناختی از استرس بویژه صدا کار چندانی صورت نگرفته است(Smith ,1990, Loeb 1980).

جدا از برخی مطالعات در ارتباط با عوامل شخصیتی در اثر ات صدا ما اطلاعات کمی درباره تفاوتهای فردی در استعدادپذیری به این اثرات داریم با این وجود این مسئله مهم است.ellermeier و zimmer(1997) در مطالعه ای یادآوری 72 نفر  از مجموعه ای از اعداد 9 رقمی که بطور بصری ارائه می شدند را بررسی کردند. در طول نمایش اعداد افراد یا با مکالمه بلند به زبان خارجی ، صدای صورتی یا سکوت مواجه بودند. سپس آزمایش یک ماه بعد تکرار شد. در بین معیارهای شناختی،افراد باید میزان تاثیر هر یک از شرایط بر عملکرد آنها قبل و بعد از پایان مطالعه داشته باشند. آنها همچنین پرسشنامه ای در مورد حساسیت فردی به صدا تکمیل کردند . با اینکه عملکرد در شرایط مواجه با صدای آرام و صورتی تفاوتی نداشت اما میزان خطاها بالا بود. علاوه بر این در حالیکه در همه گروهها عملکرد با تمرین بهبود یافت اما عملکرد در مواجهه با مکالمه در مقایسه با دو گروه دیگر بیشتر مختل شد. در نهایت افراد حساس خطاهای بیشتری داشتند و زنان قضاوت دقیق تری درباره حساسیت خود به صدا داشتند و بیشتر تحت تاثیر قرار گرفتند.

Jones(1994)فرضیه " تغییر وضعیت " را به تشریح این پدیده مطرح کرد. این فرضیه بیان می کند که جزء اصلی( ISE) تغییر وضعیت از مطلب شنیداری نامربوط است .  کوهن این نظریه را مطرح کرد که صدا یک بار یا فشاری بر توانائیهای شناختی فرد تحمیل می کند . Dornic(1986) بیان کرد که استرس(صدا)باعث افزایش تفاوتهای فردی پنهانی در کارایی پردازش اطلاعات می شود. بهر حال تفاوتهای نگرشی(نگرش مثبت یا منفی نسبت به عامل استرس) یا تفاوت در برخی ابعاد شخصیتی می تواند بعنوان یک فاکتور مهم در حساسیت به صدا مطرح باشد

 بنظر می رسد درونگرایی و برونگرایی در حساسیت به صدا بعنوان یک عامل اسنرس زا در عملکرد نقش داشته باشد.Eysenck  (1974) با اندازه گیری تحریک یا انگیختگی که توسط پرسشنامه اندازه گیری شده بود نشان داد که بازیابی از حافظه در افراد برونگرا تسهیل اما در افراد درونگرا آسیب می بیند. تفسیر نتایج این تحقیق این بود که سطح تحریک متفاوت است و افراد درونگرا سطح تحریک بالاتری دارند. اسمیت(1990)بیان میکند که صدا با کراحل ورود و خروج پردازش اطلاعات تداخل می کند و اثر کمی بر حافظه کاری دارد.

در مطالعه دیگر N-Brand  وهمکاران در سال 1994 به نقش تاثیر صدا بر پردازش اطلاعات در دو گروه افراد انعطاف پذیر و انعطاف ناپذیر پرداخته است(6)در این مطالعه 52 نفر زن و مرد بطور تصادفی در دو گروه 27 و 25 نفری برای شرایط صدا و سکوت انتخاب شدند. پس از تعیین انعطاف پذیری و ناپذیری آنها به چهار گروه بشرح زیر تفکیک شدند: 1-      گروه انعطاف پذیر 2-     گروه انعطاف ناپذیر

3-     گروه کنترل انعطاف ناپذیر

4-     گروه کنترل انعطاف پذیرسه وظیفه پردازش اطلاعات به افراد واگذار شد. اثر کلی صدا در مقایسه با شرایط سکوت قابل ملاحظه نبود اما با در نظر گرفتن فاکتور انعطاف پذیری، افراد انعطاف ناپذیر در شرایط سر و صدا سریعتر ولی با دقت کم کار می کردند. اما  افراد انعطاف پذیر در شرایط سکوت سریعتر و با دقت  بیشتر کار می کردند .نتیجه گیری کلی از این مطالعه این بود که صدا بر عملکرد پردازش اطلاعات برخی افراد تاثیر سوء قطعی اما بر برخی دیگر ممکن است مفید باشد.

 برودبنت 1979و جونز 1983 بیان داشتند که عملکرد در وظایف پردازش انی از قبیل STroop اغلب تحت تاثیر صدا قرار می گیرد. اما نوع تاثیر بوسیله متغیرهای دیگر تعیین می شود. Johana Bengtsson در مطالعه ای تاثیر صدای با فرکانس پایین(Hz 200-20) بر عملکرد و راحتی افراد را بررسی کردند . این صداها در محیط های کار از سیستمهای تهویه ،گرمایش و کامپیوترها و کمپرسورها حاصل می شوند. نتایج نشان داد که صدای با فرکانس پایین عملکرد را در وظایفی که نیازمند پردازش شناختی بیشتری هستند آسیب می زند. افراد حساس به این نوع صدا یا صدا عمومی عملکرد پایین و ناراحتی بیشتری را نشان دادند. مواجهه با صدای با فرکانس پایین باعث بالا رفتن سطح کورتیزول در افراد حساس شد. اثرات تحت تاثیر بارکاری و حساسیت فرد بود. افت مشاهده شده در عملکرد به تاثیر بر یادگیری و کاهش توجه نسبت داده شد.

 در کل از مطالعات آزمایشگاهی جامع در زمینه اثرات صدا بر عملکرد روانی میتوان نتایج زیر را استخراج کرد:

 ·         وظایف یکنواخت، ساده و روزمره از قبیل وظایف هوشیاری و زمان واکنش انتخابی در اثر صدای زیر 95 dB مختل می شود.·         در مورد وظایف پیچیده که مبتنی بر پردازش مطلب در حافظه کاری است اثرات صدا از ترازهای 70 تا 80 دسی بل قابل اثبات است. این اثرات شامل باریک شدن تمرکز توجهی است  که معمولا بصورت تمایل فرد به استراتژیهای خیلی ساده و ابتدائی دیده می شود.·         در بروز اثرات مختل کنندگی صدای زمینه نوع صدا مهمتر از تراز آن است. بطور کلی صدای با باند وسیع و پیوسته با تراز متوسط هیچ اثر منفی بر عملکرد ندارد و حتی ممکن است اثر مثبت بر عملکرد  و رفاه داشته باشد چون آن تا حدی صداهای مزاحم ،مکالمات همکاران و زنگ تلفن را از بین می برد.(Loewen and suedfeld 1992)از طرف دیگر صدای متغیر از قبیل گفتگو، موسیقی یا صدای تایپ باعث افت عملکرد حتی در ترازهای پایین می شود(Smith).   حافظه کوتاه مدت کلامی که بعنوان زیر مجموعه ای از حافظه کاری که برای ذخیره اطلاعات گفتاری می باشد اثبات شده که بیشتر تحت تاثیر اثرا سوء صدا قرار می گیرد. مطالعات بسیاری اثرات مختل کننده و شدید صدای منقطع را بر وظایفی که متکی براین سیستم قرار می گیرد. مطالعات بسیاری اثرات مختل کننده و شدید صدای منقطع را  بر وظایفی که متکی بر این سیستم هستند تائید می کند.(Klatte,hellbruck 1993,Klatte,Kilcher,hellbruck 1995 , jones 1995

 

بشر از ابتدای پیدایش همواره در صدد افزایش قدرت بدنی خویش است و پیوسته کوشش می کند تا بر مهارتهای جسمانی خود بیفزاید ، لذا از ورزش به عنوان یک پدیده بیولوژیک استفاده می کند . در سالهای اخیر ، رقابتهای ورزشی و مسابقات قهرمانی گسترش فزاینده ای یافته است ، از سوی دیگر ، ورزشکاران با کمک تکنیکهای علمی ورزشی از قدرت ، استقامت وتوان بهتری بر خوردار شده اند .

خوی مبارزه گری و قهرمان طلبی در صحنه بازیها ومیادین مسابقات ورزشی به گونه ای است که گاه منجر به ضایعات و آسیبهای ورزشی اجتناب ناپذیر می شود بدین جهت ورزشکاران باید تحت آموزش لازم برای کسب قدرت انعطاف پذیری عضلات قرار بگیرد . وبرای اطمینان کافی خود را گرم نموده و حرکات کششی قبل از فعالیت داشته باشد .

در زیر آسیبهای رایج در ورزش تنیس به همراه روش پیشگیری و کمکهای اولیه در صورت بروز آنها در چهار سرفصل ارائه میگردد.

۱- مشکل درد آرنج

۲- مشکل درد کمر

۳- مشکل درد مفصل زانو

۴- مشکل درد مچ پا
 
۱- مشکل درد آرنج
 
 در ورزش تنیس یک مشکل رایج ناراحتی آرنج است . ولی مشکل بزرگی نیست ، تقریبا نیمی از بازیکن های آماتور ۳۰ سا ل به بالا مشکل آرنج دارند :درد در زدن بک هند ،سرویس ، بلند کردن بسته یا حتی گرفتن یک قوطی نوشابه مشاهده می شود .برای اغلب بازیکنهای باشگاهی مشکل به صورت درد بیرون آرنج پیش می آید. در مورد بازیکنهای حرفه ای وآنها که سرویس قدرتی می زنند مشکل درد در داخل آرنج است .
معمو لا بیشترین مشکلات درد آرنج ناشی از بی توجهی به اولین دردهایی است که بدن از طریق آنها هشدار می دهد. اغلب پزشک ها علت اصلی مشکل درد آرنج را به بک هند نسبت می دهند . بیشتربازیکنهای تازه کار می خواهند از قدرت دستشان در بک هند استفاده کنند بجای اینکه از چرخش شانه و کمر استفاده کنند . علت دیگر مشکل می تواند تقه زدن به توپ باشد بجای اینکه با استفاده از تمام بدن با سوئینگ کامل توپ بزنند . ضعف مچ وشانه هم می تواند عامل فشار بر آرنج باشد.
آیا مشکل درد آرنج ناشی از نوع بازی شما ست؟
کسانی که با دو دست بک هند می زنند کمتر دچار مشکل آرنج می شوند . چرا ؟ چون ضربات یک دستی نیروی چرخش بیشتری بر بازو وشانه وارد می کند .آرنج یک مفصل است که در دو جهت حرکت می کند .شانه شما یک مفصل چرخشی است که به همه طرف حرکت دارد ، بهتر است که از شانه تان سوئینگ کنید و وزن تمام بدن را به ضربه منتقل کنید .به سمت توپ بروید و آنرا زودتر بزنید . یک آرنج رو به جلو در بک هند یکی از عوامل درد گرفتن تاندن آرنج است .برای کاهش انتقال ضربه به آرنج زه های راکت را شل تر نصب کنید، ( کمی کمتر از حد مورد توصیه سازنده راکت ) راکتی بگیرید که ارتعاش کمتری به بدن منتقل کند . بدنه بلند راکت ممکن است دسترسی به توپ را آسا نتر کند ولی بازوی اهرم بزرگتری هم هست که فشار بیشتری بر آرنج می آورد ولی صفحه ی بزرگتر انتخاب خوبی است ، حتی با کناره های آن هم به توپ ضربه بزنیدارتعاش کمتری به دست منتقل می کند . یکی دو جلسه با مربی حرفه ای دارای مجوز داشته باشید تا بتواند تشخیص دهد آیا نکته خا صی در بازی شما هست که صدمه ای به آرنج شما وارد کند .
اگر به اولین دردهای آرنج بی توجهی کنید به تدریج وضع آرنج بد وبدتر می شود و ممکن است در آینده مجبور باشید با تنیس خدا حا فظی کنید .

تمرینات کششی 
یک دست را مستقیم به جلو دراز کنید ، با دست دیگر سر انگشتان دست دراز شده را به آرامی رو به عقب بکشید .۲۰ -۳۰ ثانیه نگاه دارید .هر کدام ۳ دفعه تکرار 

یک دست را مستقیم به جلو دراز کنید ، با دست دیگر مچ دست را به بالا کشیده و بعد رو به پائین خم کنید .هر با ر ۲۰- ۳۰ پانیه نگاه دارید .هرکدام ۳ دفعه تکرار 

تمرینات قدرتی
 روی صندلی بنشینید، ساعد دست را روی ران قرار دهید یک دمبل سبک ۱کیلوئی در دست بگیرید و آنرا به طرف بالا تا آنجا که می توانید بکشید، ۳ثانیه نگاه دارید (کف دست رو به بالا ) همین حرکت با کف دست رو به پائین انجام دهید 

نشسته ساعد روی ران ، سر دمبل را در دست بگیرید و آنرا عمودی نگاه دارید ، حالا آنرا به چپ بچرخانید بعد از ۳ثانیه آنرا به طرف راست بچرخانید . همین حرکات را با دست دیگر انجام دهید .

   
 
درمواجهه با اولین درد آرنج ، فعالیت و بازی تنیس را قطع کنید . روزی چند بار یخ و هر دفعه ۲۰ دقیقه روی آرنج قرار دهید. 

کمک های اولیه درد آرنج :

مشکل	دلیل	چه کار کنیم؟
آیا روی آرنج به زمین افتاده اید؟آیا دست و آرنج ورم کرده یا کبود است ؟	پا رگی ماهیچه ، شکستگی استخوان	به پزشک مراجعه کنید
آیا یک نقطه آرنج درد می کند؟	تاندن یا شکستگی موئی استخوان	به پزشک مراجعه کنید
آیا درد به ساعد دست می دود و شب بیدارتان می کند ؟	ورم تاندن	به پزشک مراجعه کنید
آیا وقتی توپ می زنید مخصوصا در بک هند درد دارید؟	شروع ورم تاندن	نرمش کششی وقدرتی کنید و ارزیابی پزشک را بخواهید
وقت دست دادن ، گرفتن راکت ،بلند  کردن قوطی نوشابه و وقتی کف دست رو به پائین است درد دارید ؟	تاندن آرنج	بازی نکنید ، یخ بگذارید و  به پزشک مراجعه کنید

۲- مشکل درد کمر

حدود ۴۰در صد مردان حرفه ای در تنیس از درد کمر رنج می برند ۸۰ در صد مردان دوره ای از زندگیشان دچار کمر درد می شوند.
. صرف نظر از آمادگی جسمانی ، نیروی چرخشی بک هند دراز کردن دست در فور هند و سرویس می تواند بر روی ماهیچه ها، اعصاب و استخوان کمر فشار وارد کند ودیر یا زود ناراحتی در یک جایی بروز می کند .در تنیس نیرو از ناحیه پا تولیدمیشود اما کمر نقش اساسی در انتقا ل این نیرو به دستها دارد . محور اصلی بدن کمر است و ضعف در آن یک مشکل جدی است .برای داشتن کمر قوی لازم است تعادلی در میان ماهیچه های شکم وکمر بر قرار باشد .در بیشتر موارد ما هیچه های شکم بازیکن های تنیس از ماهیچه های کمرشان قویترند ، زیرا در هر ضربه از ماهیچه های شکم استفاده می کنند . می توان قبل از آغاز کمر درد جلوی آنرا گرفت .

با در نظر گرفتن موارد زیر می توانید از وارد شدن صدمات به بدن خود جلو گیری کنید
۱- قبل از وارد شدن به زمین تنیس برنامه آما دگی جسمانی داشته باشید . قبل از شروع تمرینات جدی ورزشی به مدت چند هفته تمرینات قدرتی وکششی داشته باشید .
۲- مستقیم از اتو مبیل به زمین تنیس قبل از گرم کردن وارد نشوید . بدون گرم کردن ماهیچه ها اگر آنها رابرای رسیدن به توپ کش دهید خیلی موثر تر از یک ضربه (آپرکات )شمارا بزمین خواهند انداخت . حد اقل ۵ الی ۱۰ دقیقه صرف دو ملایم با حرکات کششی قبل از بازی کنید .
۳- اگر کمرتان ضعف دارد در حالت (open stance) نایستید . بلکه به سمت توپ گام بر داشته وبا چرخش شانه ضربه بزنید که فشار کمتری به کمرتان بیاورد
۴- اگر امکان دارد از زمینهای نرم تر مثل رس استفاده کنید . زمینهای سخت فشار بیشتری بر ماهیچه ها و استخوان ها وارد می کنند .
۵- در برخی از ضربات تنیس احتمال آسیب کمر بیشتر است ، سرویس یکی از آنها است ، انداختن توپ به بالا وچرخیدن بر روی ستون فقرات فشار وارد می کند . قبل از وارد شدن صدمه به ساختار استخوانی بدنتان از یک حرفه ای سرویس بیا موزید .

تمرینات کششی

روی زمین بنشینید پای چپ را دراز کنید و پای راست را بلند کرده وپشت زانوی چپ قرار دهید ، آرنج دست چپ را روی زانوی راست بگذارید و بالا تنه وسر رابه طرف راست بگردانید .۲۰ الی ۳۰ ثانیه در این حالت بمانید ، بعد دست وپا را عوض کنید . ۳ بار تکرار کنید

 روی زمین بنشینید پا ها را مستقیم دراز کنید ، در حالیکه کمر را راست نگاه داشته به طرف جلو خم شوید و سعی کنید با دستانتان ،انگشتان پا را لمس کنید .۲۰ الی ۳۰ثانیه در این حالت بمانید و۳ بار تکرار کنید

تمرینات قدرتی

بر روی شکم بخوابید به آرامی هر دو پا را از زمین بلند کنیدولی زانو را خم نکید ۱۰ الی ۱۵ بار در دو مرحله

بر روی پشتتان بخوابید پای راست راجمع کنید ولی کف پا روی زمین باشد پای چپ را بلند کرده و مچ آن پا را روی زانوی راست قرار دهید . دست راست را پشت سر گذاشته کف دست چپ روی زمین باشد ، آرنج دست راست را بسمت زانو ی چپ حرکت دهید .۱۰ الی ۱۵بار تکرار کنید وبعد دست وپا را عوض کنید

بر روی شکم بخوابید دستتانتان را در امتداد بدن به جلو دراز کنید و همزمان دست راست وپای چپ را بلند کنید .۱۰ الی ۱۵ بار تکرار وبعد ذست وپا را عوض کنید

کمک های اولیه درد کمر

مشکل	دلیل	چه کار کنیم؟
درد عمومی وخستگی در کمر بعد از پیاده روی وحرکت بیشتر می شود؟	فشار کهنه بر ماهیچه ها	حرکات کششی ، استراحت ،یخ بگذارید اگر درد ۷ الی ۱۰ روز ادامه داشت به پزشک مراجعه کنید
وقت خم شدن احساس درد شدیدمیکنید؟	کشیدگی شدید ماهیچه ها	به پشت بخوابیدو پا ها راروی صندلی بگذارید(ران وشکم ۹۰ درجه) یخ بگذارید اگر درد ادامه داشت بعد از ۵ روز به پزشک مراجعه کنید
وقت ردن سرویس وضربات بالای سر درد شدید یا احساس گرفتگی داریدودر یکطرف کمر صدا می شنوید؟	دررفتن مفصل	استراحت ، یخ ، حرکات کششی آرام برای کمر اگر درد بعد از ۵ روز ادامه داشت به پزشک مراجعه کنید
از کمر درد بسوی یکی ازپاها می رود ونشستن مخصوصا در یکطرف باسن مشکل است ؟	سیاتیک ویا دیسک	فورا به پزشک مراجعه کنید

۳- مشکل درد مفصل زانو

اگر به علائم هشدار دهنده توجه کنیم دلیلی ندارد که صدمه وارد شده حتما با جراحی جبران شود . از هر ورزشکاری بپرسید ،بیشترین نگرانی اش در مورد صدمه به کدام قسمت بدن است احتمالا می گوید زانو ، که از همه مفاصل بیشتر در معرض صدمه است .
هر سال حدود چند میلیون نفر در دنیا صدمه زانو می بینند، حدود ۵۰ در صد مربوط به ورزش تنیس ، فوتبال و اسکی سه ورزشی با بیشترین صدمات زانو اند . زیرا در ورزش تنیس حرکات گوناگون ، تغیر جهت ، چرخش بدن وتوقف ناگهانی رایج اند . بخصوص سرویس فشار زیادی بر زانو می آورد . زانو بدلیل ساختار ظریف اش در معرض صدمات قرار دارد . تصور کنید توپ پینگ پونگی بدیوار چسبیده ، توپ بوسیله چند نوار لاستیکی در جایش قرار دارد ، کاسه زانو از مفصل حفا ظت می کند ولی به آن ثبات و قدرت نمی دهد . پیچیدگی دیگر زانو : ۲ تا از بزرگترین استخوانها ی بدن را بهم وصل می کند .
ساختمان زانو به بافت (ligament ) بستگی دارد که استخوان ساق را به استخوان ران وصل می کند ، و (cartilage) بافتهای نرم و انعطاف پذیر که مفصل را می پوشانند . ولی این ساختاری کامل است (ligament) ها در زمان طولانی خوب می شوند و (cartilage) هم به طور طبیعی دو باره رشد نمی کنند .
نکته مثبت اینکه ۹۰ درصد اوقات با جراحی و تمرینات فیزیکی می توان زانوی صدمه دیده را شفا داد . اغلب صدمات زانو ناشی از تنیس نیازی به جراحی ندارند .اغلب صدمات را می توان از طریق حرکات پای صحیح پیش گیری کرد .امروزه برای کسانی که دچار پارگی در مفصل زانو اند حرکات فیزیکی قبل از جراحی توصیه می شود ، زیرا حتی اگر جراحی لازم شود ،در این صورت مدت کمتری فرد به وضع عادی باز می گردد. بنابر این بهترین کار پیش گیری است ، اگر زانوی شما درد می کند و کمی تورم دارد . استراحت کنید ، یخ بگذارید ، کمپرس کنید وزانو را در محل بلند قرار دهید .
ترکیب این اقدامات باعث کاهش صدمه به بافت ها و تسریع زمان بهبود می شود .
اگر هفته ای یکبار تنیس بازی می کنید می توانید ماهیچه هایتان را از طریق پیاده روی تند وتمرین با وزنه تقویت کنید . باید یک روز در میان یا ترجیحا هر روز همه گروههای اصلی ماهیچه هایتان ، حرکات کششی انجام دهید تا مفصل هایتان انعطاف پذیر باشد .
سه تمرین کششی که به سلامت زانو کمک می کند هر کدام ۲۰ الی ۳۰ ثانیه و۲ تا ۳ بار تکرار در هر طرف بدن انجام شود .
 

تمرینات کششی و چرخش کمر

به پشت دراز بکشید پاها دراز باشد ، زانوی راست را بلند کرده وساق پا را ۹۰ درجه قرار دهید .پای راست رابه طرف پای چپ بگردانید تا ازروی آن بگذرد و به آرامی زانوی چپ را به طرف زمین در آن سوی بدن حرکت دهید .سعی کنید شانه ها و کمر صاف روی زمین بماندبه پشت دراز بکشید مچ پای راست را روی زانوی چپ قرار دهید ، با هر دو دست ران پای چپ را گرفته و به آرامی به طرف سینه بکشیددر حالت نشسته پای راست را خم کرده و کف آنرا به ران چپ تکیه دهید . با کمر راست نگاه داشته شده به جلو خم شده و سعی کنید انگشتان پای چپ را لمس کنید ، همین حرکت را با پای دیگر تکرا کنید

تمرین قدرتی

پله : حدود ۸ الی ۱۲ بار روی پله یا سکو رفته و باز گردید، برای شدت بیشتر یک دمبل ۱ کیلوئی در دستانتان بگیریدبایستید وپاها را به اندازه عرض شانه ها باز کنید ، در حالیکه دو دست را در جلوی بدن دراز کرده به آرامی روی زانو هایتان به جلو خم شوید تا رانها موازی زمین قرار گیرد ، وزن بدن باید در عقب روی پاشنه پا باشد . با انقباض ماهیچه ها ی ران وباسن به حالت ایستاده باز گردیدبایستید وپاها را به اندازه عرض شانه ها باز کنید ، یک گام بزرگ به جلو بردارید زانوها یتان را خم کنید تا ران پای چپ موازی وران پای راست عمود بر زمین قرار گیرد ،همین حرکت رابا پای دیگر تکرار کنید

کمک های اولیه درد مفصل زانو

مشکل	دلیل	چه کار کنیم؟
درد زیر کاسه زانو ، درد هنگام سرویس ،پرش، ایستادن ناگهانی بیشتر می شود ،بعد از بازی ورم می کند	مشکل تاندن که کاسه زانورا به استخوان ساق وصل می کند ، بدلیل تکرارحرکت بوجود می آید.	استراحت ،یخ ،کمپرس ،زانو جای بلند داروی ضد تورم مصرف کنید .چند هفته بازی نکنید پیاذه روی ، شنا و حرکات کششی انجام دهید
درد از جلوی کاسه زانو پخش می شود، نشستن زیا د وبالا رفتن از پله درد شدید تر می شود	از سائیدن تکراری سطح زیرین کاسه زانوبر استخوان ران ایجاد می شود.	تنیس و هر فعالیت ورزشی را یکی دو هفته تعطیل کنید داروی ضذ تورم مصرف کنید با پزشک مشورت کنید
درد شدید ناشی از حرکت چرخشی همراه با بی ثباتی وتورم ،درد بسرعت بر طرف می شود، درد در حرکت بعدی تکرار می شود ، در داخل زانو احساس خشکی می کنید؟	احتمالا یک ligament زانو کش آمده، پار شده ویا آسیب دیده، این اتصال داخل مفصل زانو استخوان ران به ساق است	استراحت،یخ ، کمپرس ، زانو جای بلند اگر در زانو درد دارید به پزشک مراجعه کنید معمو لا جراحی می طلبد وبعد تمرینات فشرده ( بستگی به میزان صدمه دارد)
بعد از یک چرخش شدید زانو احساس درد و بیرون زدن ،نمی توانید مفصل را حرکت دهید،فورا ورم می کند ، بدون کمک نمی توانید راه بروید ؟	پارگی یک ligament دیگرکه استخوان ران را به ساق وصل می کند	استراحت ، یخ ، کمپرس ، زانو جای بلند به پزشک مراجعه کنید این صذمه معمولا جراحی می طلبد وبعد تمرینات فشرده برای چند ماه تنیس را تعطیل کنید

۴- مشکل درد مچ پا

بازیکن تنیس بسرعت عرض زمین را می دود ، توپ را زده و ناگهان ترمز می کند . سپس بسرعت به سمت دیگر زمین می دود که دو باره توپ را بزند ، تعجب دارد که گاهی مچ پا دچارصدمه می شود ؟ تقریبا در هر ضربه تنیس بعد از دویدن ، ایستادن ناگهانی هست که نیروی چرخشی را به مچ پاها منتقل می کند ودو باره این عمل تکرار می شود . یکی از بیشترین صدمات بدنی در تنیس مربوط به مچ پا است .
یک چرخش در جهت غلط باعث درد مچ پا می شود وچنانچه پا ، زانو ومچ در یک راستا نباشند وقتی پا روی زمین قرار گرفته در طی زمان قطعا سائیدگی ناجور تاندن پیش می آید،خوشبختانه مچ پا یک مفصل محکمی است هم کار فرود آمدن به زمین را ممکن می کند و هم عامل ثبات است . در مچ پا دو استخوان ساق پا بهم وصل می شوند . این دو استخوان با ligament ها و تاندن بهم وصل اند.
احساس درد
سه بافت اتصال ligament درمچ پا محل آسیب هستند . وقتی بدنبال توپ می دوید هر گام غلط می تواند مفصل مچ را زیادی در یک جهت فشار دهد و کشش زیادی بافتهای اتصال دهنده رایج ترین مشکل تنیس است . سه گروه صدمه وجود دارد وآنهم بستگی به میزان صدمه دارد ۱- دردناک ۲- بسیار دردناک ۳- فوق العاده دردناک
اغلب آسیبها متوجه کنار یا بیرون مچ هستند ولی گاهی درون مچ آسیب می بیند که درمانش مشکلتر است . چنانچه مچ پایتان باد کرده است باید عکس اشعه x بگیریدتا پزشک مطمئن شود شکستگی وجود ندارد . حتی یک کشیدگی مچ چنانچه درمان نشود مچ پا رابرای همیشه بی ثبات خواهد کرد . معمول ترین مداوا استراحت ،یخ ، کمپرس و زانودر جای بلند است . خیلی ها توجه نمی کنند که چقدر زمان برای مداوا لازم است .
صدمه درجه ۱ دو الی سه هفته صدمه درجه ۲ یک الی دو ماه صدمه درجه ۳ سه الی شش ماه
بازیکنی که زودتر از موعد به زمین تنیس باز گردد، دچار تورم تاندن دردناک می شود ورم می تواند ناشی از پاره گیهای ریز تاندن باشد .
آسیب دیگر معمول در تنیس تاندن آشیل است که از پشت ساق پا تا مچ ادامه دارد، از آنجا که پاشنه آشیل بی انعطاف است در طی زمان وضع آن بدتر می شود ، آثارآن درد بعد از بازی و ورم پشت مچ پا است . در صورت پاره گی تنها راه چاره جراحی است . بندرت لایه هایی از استخوان مچ پا کنده می شود ، آثار آن دردملایم در منطقه است ومعمولا با جراحی این ذرات بر داشته می شوند .

برای محا فظت از بافتهای مچ پا حرکات کششی و قدرتی لازم هستند

تمرینات کششی

کشش پاشنه :رو بدیواربایستید در حالیکه یک پا جلو ودیگری عقب است . پای جلو را از زانو خم کنید وپای عقب در حالیکه کف پا روی زمین قرارداردبا هر دو دست به دیوار فشار آوریدتا احساس کشیدگی درتاندن پاشنه آشیل پای عقبی داشته باشید، ۱۲ثانیه نگاه دارید و بعد با پای دیگر همین حرکت را درسه مرحله تکرار کنید

کشش در حالت چمبا تمه :در چهار چوب در به حالت چمبا تمه بنشینید تا آنجا که می توانید پائین بروید در حالیکه دستتان به چهار چوب در تکیه دارند ، پایتان باید به اندازه عرض شانه ها فاصله داشته باشد و قدری رو به بیرون باشند وزن شما روی هر دو پا باشد ، ۱دقیقه تمرین کنید

دستتانتان را به پشت صندلی یا میز تکیه دهید . روی یک پا بایستید به آرامی روی پاشنه پا بلند شوید ۳ الی ۵ ثانیه نگاه دارید وبه آرامی پایتان را بر زمین بگذارید .۱۰ الی ۱۵ بار روی هر پا تکرار کنید

 کمک های اولیه درد مچ پا

مشکل	دلیل	چه کار کنیم؟
آیا مچ پا ورم دارد ؟	کشیدگی غیر عمده	دو هفته روزی دوبار هر دفعه ۱۰ الی۲۰دقیقه یخ بگذارید
آیا وقت دویدن وکشش تاندن پشت پا درد میکند ؟	تاندن آشیل	سه هفته روزی دو بار هر دفعه ۱۰ الی ۱۵ دقیقه یخ بگذارید
آیا محکم روی مچ پا فرود آمدید ،صدائی از مچ پا یتان شنیده اید ،ورم کرده وکبود شده است ؟	کشیدگی شدید مچ پا	به پزشک مراجعه کنید
آیا به مدت چند ماه مداوم مچ پا یتان درد داشته و ورم کرده و در چرخش مچ درد شدید احساس می کنید ؟	قطعات ریز استخوان مچ پا جدا شده اند	به پزشک مراجعه کنید
آیا پشت پاشنه پا لکه کبود دارید ، احساس فرو رفتن میخ درمچ پا یتان هست ؟	پاره گی تاندن آشیل	به پزشک مراجعه کنید

پایان نامه های بیومکانیک و طب ورزشی

۱- بررسی رابطه سرعت اولیه پرتاب توپ در شوتهای سه گام، جفت و ثابت هندبال با اندازه های آنتروپومتریکی  

۲- بررسی نابهنجاری های ستون فقرات دانش آموزان پسر مقطع راهنمایی شهرستان ساری  

۳- بررسی ناهنجاری های ستون فقرات دانش آموزان پسر مقطع ابتدایی شهر بجنورد با استفاده از آمادگی های بدنی  

۴- تاثیر حمل کوله پشتی بر راه رفتن و وضعیت قامت نوجوانان  

۴- توصیف عملکرد شناگران نخبه نوجوان با بکارگیری لباس های مخصوص شنا  

۵- مقایسه تاثیر دو روش تمرین (ذهنی، بدنی) بر دامنه حرکتی مفصل زانوی بیماران مبتلا به آرتریت  

تاريخچه روانشناسي صنعتي و سازماني

از آغاز شکل‌گیری و استقلال علم روان‌شناسی مدت زمان زیادی نمی گذرد، چیزی حدود 125 سال یا کمی بیشتر. تاریخ آغاز روان‌شناسی صنعتی و سازمانی از آن هم کوتاهتر است. روان‌شناسی صنعتی و سازمانی تحت تأثیر و با ترکیب دو رویداد، که پیش از سال 1900 به وقوع پیوستند، شکل گرفت. یکی از این رویدادها، "ماهیت عملی" یا "واقعیت‌گرای" بعضی از تحقیقات پایه‌ای روان‌شناسی در غرب بوده است. در آن دوران، بیشتر روان‌شناسان غربی از "تفکر علمی" پشتیبانی می‌کردند و به‌طور عمد از مطالعه پدیده‌هایی که خارج از مرزهای کاملا پژوهشی بودند، پرهیز می‌کردند. در آن دوران، یکی از روان‌شناسان علاقمند به شناخت ماهیت عملی تحقیقات، که "برایان" نام داشت، به جای دفاع از مطالعه در زمینه مشکلات کارگاه‌های صنعتی، پیشنهاد می‌کند که در زمینه مهارت‌های واقعی متصدیان مشاغل گوناگون در سازمان‌ها، مطالعات علمی انجام گیرد. برایان، معتقد می‌شود که براساس یافته‌های حاصل از این نوع تحقیقات، می‌توان روان‌شناسی عملی را شکل داد. هرچند در غرب، برایان را به عنوان پدر روان‌شناسی صنعتی و سازمانی معرفی نکرده‌اند؛ اما معتقدند که او منادی یا پیشرو این رشته از روان‌شناسی کاربردی بوده است. رویداد دیگری که باعث شد در آغاز کاربردهای گوناگون روان‌شناسی در صنعت، تحت عنوان روان‌شناسی صنعتی و بعدا تحت عنوان روان‌شناسی صنعتی و سازمانی(در آمریکا) و روان‌شناسی کار(در اروپا) شکل بگیرد، تمایل مهندسان صنعتی برای بهبود کارآیی ابزار و وسایل کار بوده است. در اصل، مهندسان صنعتی به ابعاد اقتصادی تولید کالاها توجه داشتند و به همین دلیل تلاش می‌کردند بهره‌وری کارگران، افزایش یابد. بدین‌طریق، دو عامل مهم یعنی؛ علاقه به ابعاد کاربردی روان‌شناسی و توجه نسبت به افزایش کارآیی صنعتی، مهمترین دلایل پیدایش، ابتدا روان‌شناسی صنعتی و سپس روان‌شناسی صنعتی و سازمانی در آمریکا، بوده است. در سال 1910، روان‌شناسی صنعتی به عنوان یکی از رشته‌های تخصصی رسمی علم روان‌شناسی درآمد. در غرب، سه نفر به عنوان مؤسس و پدر روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، شناخته شده‌اند. این سه نفر مستقل از یکدیگر کار می‌کردند و فعالیت‌های پژوهشی آنان نیز کمتر با هم مشابهت یا همپوشی داشته است.

والتر دیل اکات

  در سال 1901، والتر دیل اسکات یکی از استادان روان‌شناسی دانشگاه نورث وسترن برای گروهی از متخصصان تبلیغات سخنرانی کرد. در این سخنرانی وی پیشنهاد کرد که از اصول روان‌شناسی در حوزه تبلیغات استفاده شود. چند سال بعد اسکات نظریه روان‌شناسی تبلیغات و روش‌های کاربرد آن را در دنیای تجارت گسترش داد. در واقع او گفت به جای این که فقط یک محصول را نمایش دهیم و امیدوار باشیم که مشتری‌ها بفهمند که به آن احتیاج دارند، آگهی‌دهندگان محصول می‌توانند به شکل جسورانه‌ای مشتری‌ها را تحت تأثیر قرار دهند و به آنها تلقین کنند که آن محصول را بخرند. در دوران جنگ جهانی اول نیز اسکات در جذب و انتخاب افراد برای انجام دادن وظایف خاص، از ابزار و وسایل سنجش، بهره گرفت.

  

فردریک تیلور

  حرفه تیلور در رشته مهندسی بوده است. هرچند دوران تحصیل رسمی او کوتاه بود اما به دلیل تجربه و خودآموزی در رشته مهندسی، موفقیت‌های بزرگی را کسب می‌کند. تیلور، ارزش طراحی مجدد شرایط کاری را جهت دستیابی به بازدهی بالاتر برای شرکت و دستمزد بیشتر برای کارگران، تشخیص می‌دهد. او به درستی فرض کرد که هرگاه کارکنان کارشان را با کارآیی بیشتری انجام دهند، سود شرکت بیشتر می‌شود و دستمزد کارکنان نیز بیشتر خواهد شد. او چهار اصل را معرفی می‌کند که عبارتند از: طراحی علمی روش‌های کار در جهت افزایش کارآیی، انتخاب بهترین کارگران و آموزش روش‌های جدید به آنان، ایجاد روحیه تعاون و همکاری بین مدیران و کارگران و تقسیم مسئولیت طراحی و اجرای کار بین مدیریت و کارگران. 

هوگو مونستربرگ 

  مونستربرگ، یک روان‌شناس آلمانی بود. وی روان‌شناس برجسته‌ای بود که اصرار داشت در صنعت از روش‌های مورد استفاده در روان‌شناسی برای شناخت و اندازه‌گیری تفاوت‌های فردی استفاده شود. مونستربرگ آزمون‌هایی طراحی کرد که به وسیله آن توانستند تفاوت میان استعدادها و توانایی‌های افراد را اندازه بگیرند. وی خواهان علمی‌تر کردن مدیریت بود. چگونگی مطالعه و تجزیه و تحلیل یک کار به منظور تعیین شرایط جسمی، فکری و عاطفی مورد نیاز برای انجام دادن آن، همچنین طراحی آزمون‌هایی که به وسیله آن مسئولان سازمان بتوانند مناسب‌ترین افراد را شناسایی و انتخاب کنند، از جمله مهمترین کارهای مونستربرگ به‌شمار می‌آیند.[4] بعضی از روان‌شناسان، مونستربرگ را پدر روان‌شناسی صنعتی می‌دانند. لندی و ترومبو[4] معتقدند که می‌توان ریشه‌های نظری و حرفه‌ای بسیاری از روان‌شناسان صنعتی و سازمانی شاخص در قرن بیستم را در کارهای مونستربرگ، جستجو کرد. پس از مرگ وی نوعی خلأ علمی در حیطه روان‌شناسی صنعتی به وجود آمد و یکی از دلایل این خلأ نیز آن بود که هیچ یک از همکاران مونستربرگ کارهای او را ادامه ندادند. در این دوره تاریخچه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، درگیر شدن آمریکا در جنگ، باعث ایجاد نوعی اتحاد بین روان‌شناسان علاقمند به این حیطه از روان‌شناسی شد. در آن زمان تأکید اولیه روان‌شناسان صنعتی و سازمانی، سود اقتصادی ناشی از به‌کارگیری نظریه‌ها و روش‌های روان‌شناسی برای حل مسایل و مشکلات تجارت و صنعت بود. 

جنگ جهانی اول

  جنگ جهانی اول کمک بزرگی به رشد این علم نمود. زیرا همزمان با آغاز آن، ارتش آمریکا جستجوی روش‌هایی را که بتواند براساس آنها بهترین استفاده را از میلیون‌ها سرباز در جنگ بنماید، شروع نمود. کاربرد روان‌شناسی در شیوه‌های گزینش افسران و تشخیص افراد مناسب جهت مشاغل پیچیده و مهم، پیروزی بزرگی نصیب روان‌شناسی صنعتی نمود. در آغاز جنگ، انجمن روان‌شناسی آمریکا که به وسیله رابرت یرکز رهبری می‌شد به ارتش پیشنهاد کرد که از آزمون‌های روان‌شناختی می‌توان برای ارزشیابی توانایی‌های ذهنی نیروهای جدید استفاده و بعد ملاک‌هایی را تعیین کرد که براساس آنها افراد را در شغل‌های نظامی مناسبی به کار گمارد. بدین‌ترتیب، یرکز و گروهی از روان‌شناسان، اولین مجموعه از آزمون‌های گروهی هوش یعنی، آزمون آلفای ارتش را ساختند. وقتی آنها دریافتند که حدود 30 درصد سربازان جنگ بی‌سواد هستند، اولین آزمون هوش غیرکلامی را به نام آزمون بتای ارتش تنظیم کردند. والتر اسکات، برای طبقه‌بندی و به‌کار گماردن سربازان در کارهایی متناسب با توانایی‌های آنها کوشش‌هایی را به عمل آورد. او برای بیش از 500 شغل نظامی شرح وظایف نوشت.

  در فاصله بین جنگ جهانی اول و دوم، رشد روان‌شناسی صنعتی و سازمانی ادامه یافت. بسیاری از شرکت‌ها برای اولین بار بخش منابع انسانی را به مجموعه خود اضافه کردند و تعدادی از دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها رشته روان‌شناسی صنعتی و سازمانی را تأسیس کردند. بدین‌ترتیب پژوهش‌های بیشتری در رابطه با تبلیغات، گزینش کارکنان و آموزش کارگران انجام گرفت.

  در طی این دوره، اکثر پژوهش‌های صنعتی و سازمانی بر آزمون‌سازی تمرکز یافته بود. با وجود این، به جای آزمون فردی در آزمایشگاه، کارکنان آن زمان در محیط شغلی آزمون می‌شدند. مشهورترین این طرح‌ها که در کارخانه وسترن الکتریک هاوتورن انجام گرفت، مطالعات هاوتورن است. در اولین آزمایش، محققین به شکلی اصولی، نور محیطی را که گروهی از کارکنان زن در آن کار می‌کردند، تغییر می‌دادند. بهره‌وری گروه اندازه‌گیری می‌شد و سپس با بهره‌وری گروه کنترل که نور محیط آنها ثابت نگهداشته شده بود، مقایسه می‌شد. هنگامی که نور محل کار گروه آزمایش افزایش پیدا کرد، بهره‌وری آنها افزایش نشان داد و بهره‌وری گروه کنترل نیز همین افزایش را نشان می‌داد. حتی هنگامی که نور محیط کاهش داده شد، بهره‌وری هر دو گروه افزایش یافت و تا زمانی که نور محیط به حد نور ماه نرسید، تولید کاهش پیدا نکرد. نتایج مطالعات آغازین هاوتورن، منتهی به طراحی و اجرای چهار مطالعه اساسی شد که مدت 12 سال به طول انجامید. نتایج مطالعات هاوتورن نقش گروه‌های غیر رسمی را بر تولید سازمان‌ها و لزوم کنترل این گروه‌ها در محیط کار، اهمیت نگرش کارگران بر کارآیی آنان، ارزش حضور یک سرپرست فهیم و همدل و بالاخره نیاز به تلقی کارگران به عنوان انسان(نه تنها به عنوان سرمایه انسانی) را نشان می‌دهد.

  از آغاز جنگ جهانی دوم، روان‌شناسی صنعتی و سازمانی رو به رشد گذاشت. اکنون اغلب شرکت‌ها، بخش‌هایی دارند که به‌طور معمول کارکنان را آزمون می‌کنند و در مسندهای مختلف به‌کار می‌گمارند. آنها همچنین به منظور افزایش تولید و بهره‌وری، آموزش‌هایی را که به شیوه علمی طراحی می‌شوند، تحقق می‌بخشند. پژوهشگران به‌تدریج به موازات پیچیده‌تر شدن ماشین‌آلات و ابزار در محیط کار، بررسی‌هایی را در زمینه روان‌شناسی عوامل انسانی آغاز کردند. البته بسیاری از این پیشرفت‌ها در عملیات جنگی به‌کار گرفته شدند. نخستین سهم روان‌شناسی صنعتی و سازمانی در کوشش‌های مربوط به جنگ، تنظیم آزمون طبقه‌بندی عمومی ارتش بود. این آزمون نیروهای جدید را بر اساس توانایی آنها برای یادگیری وظایف و مسئولیت‌های یک سرباز در چند مقوله وسیع طبقه‌بندی می‌کرد. روان‌شناسان همچنین در تنظیم آزمون‌های استرس موقعیتی به منظور انتخاب و آموزش داوطلبان برای واحدهای جاسوسی ارتش کمک‌های شایانی کردند. علاوه بر این، آنها برای انتخاب خلبان‌ها و آموزش سریع‌تر و مطمئن‌تر این عده آزمون‌هایی را طراحی کردند.

  روان‌شناسی صنعتی و سازمانی اولیه در واقع، بخشی از روان‌شناسی بود که بر کارآیی کارکنان و تولید تأکید داشت. با وجود این، در طول جنگ جهانی دوم روان‌شناسی استخدامی به عنوان یک شاخه فرعی تخصصی عمده پدیدار شد و بسیاری از پژوهشگران توجه خود را از سطح تولید به بخش‌های مدیریت اجرایی تغییر دادند. در نتیجه، آنها روان‌شناسی سازمانی را به وجود آوردند و روان‌شناسی صنعتی تبدیل شد به روان‌شناسی صنعتی و سازمانی.

نوبت کاری و مشکلات کارکنان

چكيده
در ابتداي سده 19 تکنولوژي پروژه هاي توليد به گونه چشمگيري براي ارضاي نياز هاي جامعه معاصر پيشرفت کرده است. اين پديده باعث تکامل روشهاي استفاده اثربخش از منابع و نيروي انساني موجود شده است. برخي کشورهاي صنعتي، نظام نوبتکاري را به عنوان رويکردي براي حداکثر بهر وري از منابع انساني و تضمين استمرار فعاليت صنايع و کارخانه ها اتخاذ كردند. در نتيجه جمعيت نوبتکار به گونه پيوسته اي رشد کرده و اين رشد اکنون سريع تر از گذشته دنبال مي شود. از سال 2004، يک پنجم نيروي کار دنيا به صورت شيفتي کار مي کنند(4002,Suzuki).
در اين مقاله برخي اطلاعات جديد درباره پيامد هاي مخرب نوبتکاري و راهکارهايي را به منظور دستيابي به نوبتکاري مطلوب شرح مي دهد. بديهي است بهينه سازي نوبتکاري خطرهاي سلامتي شغلي را در ميان نوبتکاران به حداقل رسانده و عملکرد را حداکثر و در ضمن بهره وري سازماني نيز افزايش مي دهد.

مقدمه
انواع مختلف نوبتکاري شامل شيفت‌هاي ثابت كه فرد به طور معمول در يک شيفت کار مي کند (مثلا شبکار)، شيفت در گردش که فرد در شيفت هاي مختلف کار مي کند و ساعت کاري برنامه ريزي نشده است . و شيفت‌هاي گوش به زنگ (llaC-nO) نوع ويژه‌اي از نوبتکاري است - که در موارد اورژانسي گروه ويژه‌اي از کارکنان براي انجام وظايف خود فراخوانده مي شوند - مي شود. اما پراستفاده‌ترين نظام شيفتي نظامي است که توليد يا خدمت در شيفت هاي 8 ساعته تنظيم مي شود و به شيفت هاي: صبح، عصر و شب مشهور مي باشند. اما اصطلاح نوبتکاري وقتي استفاده مي شود که کاري در يک دوره کاري روز زمانبندي مي‌شود، يا وقتي بيشتر ساعتهاي کاري خارج از روز هاي معمول هفته، نظير: عصر، شب يا شيفت هاي آخر هفته اتفاق مي‌افتد (Kumar,2001) (همايونفر، 1381).

مشكلات نوبت كاري

بخش بزرگي از زندگي افراد در محل کار مي گذرد. مطالعات نشان داده است که فقط 10 درصد افراد از نوبتکاري لذت مي برند و بقيه به گونه‌اي با آن مي سازند و گاهي راهي جز آن ندارند. مطالعات گوناگون مشکلات نوبتکاري را مربوط به 3 عامل مي دانند (نمودار 1).

عوامل سيرکادين (Circadian) : مثل: سن، نوع کار، نوع گردش شغلي، سلامت فيزيکي، رواني و نوع شخصيت، عوامل خواب: مثل نياز به خواب، بهداشت خواب و امكان خواب در شيفت، عوامل اجتماعي- رواني- خانوادگي: مثل بچه‌داري و حمايت اجتماعي.

همه اين عوامل با هم در تعامل بوده، تاثير چشمگيري روي تحمل افراد به پذيرش نوبت کاري دارد. شدت مشکلات باليني در افراد مختلف متفاوت است. در حالي که برخي افراد نوبت کاري را بهتر تحمل مي کنند، براي سايرين قابل تحمل نيست. بر اساس شدت شکايتهاي باليني، نوبتکاران را به سه دسته : تحمل خوب (بدون شکايت يا مشکلات خفيف باليني)، تحمل پايين(همراه با شکايت باليني) و تحمل خيلي پايين( مشکلات باليني شديد) طبقه بندي مي کنند. عدم تحمل نوبتکاري با شکايتها و مشکلات متعددي همراه است: اختلالات خواب، خستگي، تغيير رفتاري، مشکلات گوارشي و مصرف مستمر قرصهاي خواب آور(Kumar,2001). افراد مسن تمايل کمتري به شيفت هاي چرخشي و آخر هفته دارند. برخي باور دارند بالا رفتن سن با کاهش تحمل نوبتکاري همراه است. سن بحراني 40 تا 50 سال است.

ريتم سيرکادين

انسانها از نظر زيست شناسي گونه‌اي روز مدار شناخته شده اند که در طول ساعتهاي نور روزانه، عملکرد بهتري داشته، در طول شب راحت تر مي خوابند. در بدن ساعتهايي وجود دارند که دماي بدن، سيستم گوارش، عملکرد کليه، فشار خون و ترشحات هورموني را تنظيم مي‌کنند. چرخه دمايي بدن، ميزان متابوليسم کلي را منعکس مي سازد. همان گونه که دماي بدن پايين مي آيد، بدن سست شده احساس خواب به فرد دست مي دهد. در فردي که براي مثال روز کار است دماي بدن پيش از برخاستن از خواب شروع به بالا رفتن مي کند. دما طبق عملکرد روزانه، ساعت 9 شب به اوج خود مي رسد. در ساعتهاي خواب، فشار خون افت مي کند، ضربان قلب و ميزان تنفس پايين آمده، بدن منابع‌اش را به ترميم و حفظ و نگهداري سوق مي دهد. برنامه طبيعي فعاليت روزانه با چرخه دماي بدن هماهنگ است. اما وقتي شب کاريم اين برنامه از حالت عادي خود خارج مي شود. اين ساعت بدن قابل انطباق است، اما کار کردن در زمان هاي گوناگون بدون الگوي منظم پيش بيني شده اين انطباق، امکان پذير نيست و باعث اختلال در فعاليتهاي متابوليکي و رفتاري انسان مي شود. (www. venderbilt.edu).

پيامدهاي نوبتکاري

1. مشکلات مربوط به خواب: پيامدهاي مربوط به خواب شامل اختلالات خواب، بيخوابي، آشفتگي خواب و تاثير روي کميت و کيفيت خواب است. زمانبندي خواب نگراني عمده در زندگي نوبتکاران به ويژه شبکاران است. اين افراد اغلب از اختلالات خواب رنج مي برند که به دليل اشکال در چرخه خواب و بيداريشان است. به علاوه علت اصلي بيخوابي در کارکنان نوبتکار مربوط به تغيير ريتم سيرکادين است. بررسيها نشان مي دهند که حدود 62 درصد افراد نوبتکار از اختلال خواب رنج مي برند و بيخوابي از شايع ترين شکايتهاي افراد نوبتکار است. افراد بالغ به طور متوسط7 تا 5/7 ساعت در شبانه روز به خواب احتياج دارند. مدت خواب پس از شيفت شب 15 تا 20 درصد کاهش مي‌يابد و از طرفي تقريبا نيمي از افراد شبکار در خواب رفتن يا ادامه خواب دچار مشکل مي شوند . بنابراين نوبتکاري هم روي مدت و هم روي کيفيت خواب تاثير مي‌گذارد. مسئله ديگر مربوط به مختل شدن خواب روزانه افراد شبکار، ناشي از عوامل محيطي به ويژه سر و صداي محيط است. عادت به چرت زدن، مشکل ديگر افراد نوبتکار است که اين مسئله نيز حاکي از ناکافي بودن ميزان خواب است. به طور کلي تحقيقات نشان مي دهد که افراد نوبتکار، نسبت به کارگران روزکار به طور متوسط در هر هفته 5 تا 7 ساعت کسري خواب دارند. بنابراين از آن جا که سيستم عصبي مرکزي حساس ترين عضو نسبت به محروميت از خواب مي باشد و خواب براي تجديد قوا لازم است محروميت از خواب در افراد شبکار مي تواند روي ايمني، سلامتي و در نتيجه کارايي افراد تاثير مهمي داشته باشد که پيامد هاي آن غير از افراد نوبتکار متوجه کل جامعه مي شود (دادور، 1383).

2. مشکلات روحي رواني: پيامد هاي روحي و رواني تحريک پذيري، افسردگي، استرس و اختلال در روابط اجتماعي از جمله پديده هاي روحي و رواني ناشي از تداخل شيفت کاري با زندگي اجتماعي و خانوادگي و همچنين سبب محروميت از خواب در افراد نوبتکار مي شود. شيفت کاري مي تواند بر روي زندگي خانوادگي افراد اثر منفي داشته باشد و زندگي اجتماعي وي را مختل سازد، به ويژه وقتي برنامه شيفت کاري به گونه‌اي باشد که فرد در اواخر بعد از ظهر و شب از خانه دور باشد . مطالعات مختلف نشان مي دهند که ميزان اختلالات زناشويي و طلاق در افراد نوبتکار بيشتر است.

. مشکلات باليني

الف- مشکلات قلبي و عروقي: بررسي‌ها نشان مي‌دهند که بيماريهاي قلبي و عروقي و حملات قلبي در ميان افراد نوبتکار نسبت به افراد روز کار بيشتر ديده مي شود . بيماريهاي قلبي و عروقي در افراد نوبتکار فقط در افراد مربوط به عادت غذايي نا مناسب نيست بلکه کمبود خواب ، افزايش استرس ( در اثر شيفت از روز به شب ، ساعت کار طولاني، بار کاري بالا و برنامه هاي کاري غير منظم )، افزايش فشار خون، استعمال سيگار و کاهش فعاليت‌هاي فيزيکي بدن نيز مي تواند به بيماري‌هاي قلبي و عروقي کمک كند.

ب- مشکلات گوارشي : تحقيقات نشان مي دهدکه اختلالات گوارشي در ميان افراد نوبتکار شايع بوده، علت آن پيروي عمل هضم از ريتم سيرکادين است. نوبتکاري مي تواند با الگوهاي منظم غذا خوردن و هضم غذا، در اثر تغيير زمان کار و زمان خواب تداخل كند که منجربه تهوع، زخمهاي گوارشي، يبوست، کوليت و غيره مي‌شود (دادور، 1383) .

4. مشکلات غير باليني

الف- عملکرد: کاهش عملکرد يکي از اثرهاي مخرب نوبتکاري است که در صنايع و کارخانه ها متغير هاي عملکرد بسيار مهم هستند، زيرا به ايمني و بهره‌وري وابسته اند. ناتواني کارکنان براي سازگاري با برنامه نوبتکاري مي‌تواند منجر به از دست رفتن بهزيستي رواني و جسمي شده، پيامد هاي عملکرد و ايمني نامطلوبي را ايجاد كند. مطالعات انجام شده در آزمايشگاه هاي مختلف نشان مي دهد که عملکرد در طول ساعتهاي شب دچار اختلال مي شود. مطالعات متعدد ديگري اثر ريتم سيرکادين را در متغير هاي عملکرد نشان داده اند. با اين حال ويِژگي ريتم سيرکادين در عملکرد به ماهيت وظيفه نيز مربوط است. طبق نظر محققان، بيکاري با کاهش زمان واکنش و حسابگري ذهني ضعيف همراه است. در نوبتکاران، محروميت از خواب و عدم انطباق با ريتم هاي زيستي منجر به آسيب عملکرد فيزيکي مي شود. عاملي که بيشترين دخالت در تجربه اشتباههاي دارويي در پرستاران دارد، شيفت‌هاي کاري نامنظم و شبکاري است (Kumar,2001).

ب- حوادث شغلي: نوبتکاران تطابق نيافته، مي توانند به گونه‌هاي مختلف عامل خطر براي خود و سايرين باشند. نخستين عامل، خواب آلودگي زمان کاراست. خواب آلودگي هنگام کار ممکن است باعث بي‌توجهي به علايم هشدار دهنده و يا بروز واکنش نا مناسب در برابر هشدار دريافت شده شود. مطالعات متعددي نشان داده اند که حوادث و صدمات به محروميت و برهم خوردن خواب در نوبتکاران منجر مي شود. ميزان حوادث جدي به طور عمده در شيفت شب اتفاق مي افتد. اين آسيبها به علت تطابق ناکافي ريتم سيرکادين ، کمبود خواب و عوامل اجتماعي است. به نظر مي رسد بيشتر حوادث شغلي در ساعتهاي اوليه بامداد، به علت خستگي و خواب آلودگي رخ داده‌اند ( جدول 1) . حوادث شغلي در زمان تعويض نوبتكاري نيز گزارش شده است.

نوبت کاري و شخصيت

باور بر اين است که جمعيت انساني را مي توان بر اساس اوج دماي بدنشان به دو گروه چکاوکان صبح ( Morning Larks) و جغدان شب (Night Owls) تقسيم کرد. جغدان شب تقريبا بعد از نيمه شب به خواب مي روند، در حالي که چکاوکان صبح يا افراد سحر خيز حدود ساعت 22 يا حتي زودتر مي خوابند. در عوض اين افراد در طول روز علايم خستگي را زودتر حس مي کنند در حالي که جغدان هنوز راه درازي درپيش دارند. اين شخصيت‌ها در تحمل نوبت کاري متفاوتند. جغدان به نظر مي رسد مشکلات کمتري در سازش با شبکاري دارند. افراد مسن و چکاوکان سازش کمتري با نوبت کاري دارند (مجيديان، 1379).

مديريت شيفت

نوبت كاري اثرهاي حاد و مزمني روي انسان دارد، بنابراين بهينه سازي نوبت كاري ضروري است. آيا امکان رها کردن فعاليت نوبت کاري وجود دارد؟ پس اين پرسش باقي مي ماند كه: چگونه مي توان عدم انطباق ريتم سيرکادين را به حداقل رساند ؟

1. نظام شيفتي: شبكاري صرف با ساعتهاي بالا يا نظام تركيبي دو شيفته يا سه شيفته، بدترين نوع نظام شيفتي است. آيا امکان دارد تا از اثرهاي مخرب شيفت‌هاي شب راحت شويم؟ نخستين مطلبي که به ذهن مي آيد سرعت گردش شيفت است كه نظام گردش شيفتي سريع، مطلوبيت بيشتري داشته، در كاهش محروميت خواب كمك مي كند، اما حوادث شغلي را كم نمي كند.

2. جهت گردش شيفتي: جهت گردش شيفتي مي توان رو به جلو يا در جهت حرکت ساعت، يعني براساس سيستم تاخيري و رو به عقب يا خلاف جهت ساعت يعني براساس سيستم افزايشي باشد. گردش به سمت جلو براي نوبتكاران مناسب تر است و آن را بهتر تحمل مي‌کنند و منجر به بهبود بهره وري، رفاه، كيفيت خواب و نيز كاهش مشكلات جسمي اجتماعي و رواني مي شود. برخي نويسندگان تاثير چرت آگاهانه را روي عملکرد و کيفيت خواب مطالعه کرده اند. اين چرت 20تا40 دقيقه اي براي کيفيت خواب، عملکرد و بهبود خلق و خو مفيد است. در برخي فرهنگ ها، نظير ژاپن اين چرت زدن ها در طول شبکاري رسميت دارد. در برخي کشورهاي اروپايي حتي چرت زدن در شيفت عصر نيز مجاز است. برخي مطالعه‌ها نشان داده اند، نور مناسب مي تواند عدم انطباق ريتم سيرکادين را از بين ببرد. دانشمندان ناسا از تکنولوژي نور درخشان (Bright Light ) در محل کار خود سود مي‌برند.

در پايان دو الگو (الگوهاي 2و 3) بر‌اساس اصول سرعت و جهت گردش شيفت، با رعايت نظم شيفت براي نوبتکاري دو شيفته و سه شيفته ارايه مي کنيم. بديهي است اين الگوها در صورت داشتن منابع لازم مي توانند سودمند باشند.

نتيجه گيري

بر اساس مطالعات انجام شده، توصيه شده که در هر کارگاه (محل کار) که نوبتکاري اجباري است كلينيك درمان بيماريهاي مزمن بايستي وجود داشته باشد. کارکنان آموزش ديده بايستي در اين کلينيک، به صورت متناوب (ساليانه) وضعيت ساعت زيستي ( انطباق يا عدم انطباق) هر نوبتکار را پايش كنند و در صورت کشف هر گونه عدم انطباق ريتمي انتقال وي از نوبتکاري به روزكاري براي دست‌كم يک سال براي مديران و کارفرمايان، توصيه شده است. اين کار از اثرهاي احتمالي بيماري نوبتکاران جلوگيري مي کند. همچنين پيشنهاد مي‌كنيم كه ضمن سنجش تحمل افراد به شيفت هاي در گردش، سطح اضطراب و وضعيت سلامت رواني آنها موشکافي شود. اختلالات خواب و بيداري متغير مهم ديگري است که نمي توان به سادگي از آن چشم پوشي کرد. درحاليکه تعيين تحمل نوبتکاري به علاوه درمان بيماريهاي مزمن را بايستي در مورد کساني که از نوبتکاري به روزکاري منتقل مي شوند، پيگيري کرد.

در اينجا ما الگويي (مدل 1) براي بهينه سازي نوبت کاري پيشنهاد مي کنيم: در اين الگو بيشتر متغيرهايي که فکر مي‌شد در مديريت اثربخش نوبتکاري موثر باشند در نظر گرفته شده است. همه اين معيارها براي توانمندسازي نوبتکاران براي رويارويي با خطرهاي بهداشت حرفه اي و ارتقاي بهره‌وري است. اين امر بهره وري سازمانهايي را که آنها در آن کار مي کنند، بالا مي برد.

ارگونومی و ارتباط آن با نور در کتابخانه

چکیده :

ارگونومی یا مهندسی فاکتورهای انسانی،علمی ترکیبی است که سعی دارد ابزارها ،دستگاه ها ،محیط کار و مشاغل را با توجه به توانایی هایی جسمی – فکری و محدودیت ها و علایق انسان ها ، طراحی نماید. این علم با هدف افزایش بهره وری ، با عنایت بر سلامتی ، ایمنی و رفاه انسان در محیط ،شکل گرفته است.(9 )

ارگونومی ضمن بررسی و ارزیابی خواستهای تکنولوژی ، توانایی های نیروی انسانی را نیز بررسی و ارزیابی می کند و در نتیجه رابطه متناسب و معقولی بین این دو برقرار می سازد ، به نحوی که خواسته معقول انسان تامین گردد.(31:7)

در این راستا ، سازمان بین المللی کار، واژه ی ارگونومی را به معنای متناسب بودن کار و شغل برای انسان تعریف کرده است. (  9 )

در این پژوهش علاوه بر بررسی علم ارگونومی ، به کاربرد آن و تاثیر نور در کتابخانه نیز پرداخته می شود.

کلید واژه ها : تعریف ارگونومی ، کاربرد ارگونومی ، اهمیت نور در کتابخانه  از دیدگاه ارگونومیکی

مقدمه :

به جرات می توان گفت که امروزه یکی از ابزارهای قدرت و پیشرفت در بازار های جهانی توجه به علم ارگونومی است. علمی که در همه ی شرکت ها و کارخانجات قابل بحث و بررسی است.

( 11:4)

ارگونومی از دو واژه یونانی ergon به معنای کار و nomos به معنای حقوق طبیعی و قانونی گرفته شده است و علمی است که بر تطبیق نیازهای انسان با محیط کار و زندگی تاکید می ورزد و ابزار کار و محیط کار را مساعد شرایط فیزیکی انسان سازگار می نماید.ارگونومی دانشی را در اختیار انسان قرار می دهد که دامنه آن بسیار گسترده است و طیف وسیعی از دانش های دیگری همچون : آناتومی، فیزیولوژی و روان شناسی  را در بر می گیرد. اگر شرایط محیط کار مطلوب نباشد و اصول ارگونومی در آن در نظر گرفته نشود انسان دچار آسیب های ناشی از فشار مداوم کار میشود.

ارگونومی را می توان دانش بین رشته ای با شناخت علمی از استعداد ها و قابلیت ها ی انسان در ارتباط با محیط معرفی کرد که از جمله وظایف مهم آن تشخیص میزان و حدود توان و قابلیت های جسمی و فکری انسان ها ، برقرای شرایط بهینه برای انجام هرگونه فعالیت و تعیین مرزهایی است که تخطی از آن اثرات زیان باری از قبیل خستگی مزمن ، فرسودگی زود رس، کاهش انگیزش، بیماری و حادثه ناشی از کار را به بار می آورد. به کارگیری و رعایت اصول ارگونومی بنا بر وظایف و حیطه کاربردی آن می تواند از هدر رفتن توان و انرژی منابع انسانی جلوگیری و بهره وری و کیفیت را در بسیاری از زمینه ها ، بهبود و ارتقا بخشد.( 2: مقدمه)

تاریخچه:

ارگونومی دانش با ارزش جدیدی است که بعد از جنگ جهانی دوم متولد شد، به سرعت مراحل رشد و تکوین خود را پیمود و به آن نام های « مهندسی انسانی» « مهندسی عوامل یا فاکتور های انسانی » و « دانش هماهنگ سازی میان انسان ، ماشین و محیط » وهمچنین « فیزیو لوژی کار » داده شد. در سال 1994 محققان رشته های مختلف علوم آناتومی ، فیزیولوژی ، روانشناسی، طب صنعتی ، بهداشت صنعتی ، مهندسی مکانیک ، مهندسی صنایع ، و ... کنگره ای در شهر آکسفورد برای بررسی انسان و خصوصیات جسمی و روحی او در محیط کار تشکیل دادند که به دانش ارگونومی دیدی چند جانبه داد تا علوم مختلف را به خدمت گیرد ، لذا این علم که از آمیخته شدن رشته های مختلف و ترکیب تعدادی از علوم تخصصی و محض و کابردی پا گرفته ، علمی چند رشته ای نامیده می شود. (1:5 )

دانش ارگونومی در ایران :

ایران یکی از وارد کنندگان ابزار کار ، وسایل زندگی ، ماشین آلات و سیستم های تولیدی از کشور های پیشرفته بوده و باتوجه به اینکه ابزار، ماشین آلات و سیستم های تولیدی مذکور بر اساس نیاز های همان جوامع و منطبق با ویژگی های خاص همان مردم ساخته شده اند ، در ساخت بعضی از این ابزار و ماشین آلات نیاز های استفاده کننده ایرانی وشرایط ویژه کشور ایران در نظر گرفته نشده است.انسان ها از نظر خصوصیات فیزیکی ، روحی، اجتماعی و برخورداری از آگاهی های صنعتی در کشور های مختلف با یکدیگر متفاوتند و هر ملت خصوصیات ویژه ای دارد که بدون تردید آن را از ملل و جوامع دیگر متمایز می سازد .

بنابراین مهمترین عامل در برنامه های رشد و توسعه صنعتی در نظر گرفتن عوامل انسانی جامعه مصرف کننده کالا بوده  و ضروری است با شناخت این خصوصیات و به ویژه توجه به شاخص های انسانی (آنتروپومتری)به طراحی و تولید وسایل ،ابزار و ماشین آلات اقدام شود. پس لازم است در کشور ما هم قبل از برنامه ریزی های رشد و توسعه اقتصادی ، خصوصیات مصرف کنندگان جامعه ایران به خوبی شناخته و توانائیهای جسمی ، روحی وروانی و مشخصات فیزیکی و فرهنگی آنها درک شود.

متاسفانه در کشور ما دانش ارگونومی آنطور که باید و شاید معرفی نشده و مورد استفاده قرار نگرفته است . از این رو ماشین آلات ، ابزار ، و وسایل ومحیط های کار در سازمان های صنعتی و کشاورزی و خدماتی با جسم و روان کارکنان تطابق نداشته و این امر زیان های جدی به کار وارد می نماید و باعث خستگی ،تنش، حوادث و غیبت های زیاد در محیط های کاری می گردد.  (1:5 )

هدف ارگونومی :

هدف اصلی در ارگونومی سلامت و ایمنی کلیه افراد در محیط های کاری می باشد و در حقیقت ارگونومی علمی است که هدف آن هماهنگ سازی ، سازگار نمودن و تطبیق دادن تولیدات با محیط کار و با افرادی که در محیط کار با وسایل و تجهیزات کار می کنند می باشد.)5:5)

مزایای ارگونومی :

مزایایی که ارگونومی برای کارفرمایان دارد عبارتند از:

1- حوادث به حداقل می رسد

2- تولیدات بیشتر می شود

3- کیفیت محصولات بالاتر می رود

4- هزینه های بهداشتی وپزشکی کاهش می یابند

5- باعث استفاده مفید از پرسنل می شود

6- بازدهی کارگاهها بالا می رود

مزایایی که ارگونومی برای کارگران دارد عبارتند از:

1- انگیزه کار کردن بهبود می یابد

2- مشکلات استرس در محیط های کاری کم می شود

3- صدمات و حوادث در کارگاهها کاهش می یابد

4- راحتی و آسایش افراد بالا می رود

5- ایمنی و بهداشت کارگران افزایش می یابد (7:5 )

پیشینه ی پژوهش :

مطالعات انجام شده در داخل کشور :

مطالعات ارگونومیک در ایران سابقه چندانی ندارد و یک علم جدید محسوب می شود. بیشترین فعالیت ها در این زمینه در بخش صنعت و در کارخانه ها بوده است. چند مقاله و پژوهش در زمینه ارگونومی در بخش صنایع و حمل ونقل و خطوط تولید موجود است و فقط یک مورد مشابه مربوط به ارزیابی ارگونومیک ایستگاههای کاردر واحدهای آزمایشگاهی بیمارستانی بوده که به شرح ذیل است :

حیدریان (1380) تحقیقی تحت عنوان " ارزیابی ارگونومیک ایستگاههای کار در واحدهای آزمایشگاهی بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه و ارتباط آن با بهره وری نیروی انسانی" انجام داد. (1)

مطالعات انجام شده در خارج از کشور :

Fernadz(1995) ارگونومی در محیط کار را مورد  بررسی  قرار  داده است.

Thoranton (1995) پژوهش خود را در کتابخانه دانشگاهی و بر روی کارکنان آن انجام داده است.

Chiung ,chang, chao (2001) در تحقیقی به عامل به وجود آمدن آسیب های جسمانی ناشی از کار با کامپیوتر پرداخته اند.

 Sandell, kleiner ( 2001 ) بر روی جنبه های پیشگیری و مدیریت آسیب های جسمانی ناشی از محیط کار تحقیق کرده اند. (1 )

ارگونومی در کتابخانه ها :

ارگونومی در کتابخانه ها به عنوان محیط کار ، مانند سایر مشاغل با مسائل و مشکلات مربوط به خود مواجه می باشد. کتابخانه ها با مشکلاتی مانند طراحی وسایل و تجهیزات، صدا ،دما،رطوبت و نور و روشنایی روبرو هستند در حقیقت یکی از فاکتور های محیطی مهمی که در میزان  بهره وری و کارایی مراجعه کنندگان به کتابخانه و حتی کتابداران موثر می باشد وجود نور و روشنایی مناسب با محیط کتابخانه می باشد. مسئله نور در کتابخانه اهمیت به خصوصی دارد چون کمبود نور در محیط کتابخانه، باعث خستگی اعصاب و صدمه زدن به بینایی شخص می شود بنابراین نور را باید از دیدگاه ارگونومی مورد بررسی قرار داد.

نور چیست؟

از نظر فیزیکی ، نور عبارت از امواج الکترومغناطیسی است که بین طول موج های 380تا780 میلی میکرون قرار دارد و از منبع نورانی منتشر می شود.

میزان روشنایی در بازدهی کار افراد بسیار موثر است،زیرا به تجربه ثابت شده است رابطه ای مستقیم میان میزان نور محل کار و بازدهی کار وجود دارد. به این معنی که افزایش نور تا جایی که روشنایی به اندازه کافی برای دید راحت وجود داشته باشد ، کارایی را افزایش می دهد. پس از آن ، اگر افزایش نور ادامه پیدا کند ، در دید کارکنان تاثیر نامطلوب می گذارد. نور اگر به میزان کافی تامین شده باشد ، از خستگی چشم جلوگیری کرده و مانع لطمه دیدن قوه ی بینایی می شود. نباید فراموش کرد که نوع کار و میزان نور نیز به هم مربوط اند، زیرا همچنان که می توان در زیر نور ماه به مطالعه پرداخت، امکان آن نیز وجود داردکه همان مطالعه در زیر تابش نور خورشید صورت گیرد، در صورتی که میزان نور در هر دو حالت برای مطالعه مناسب نیست . میزان لطمه ای که به قوه ی بینایی شخص در اثر مطالعه زیر نور ضعیف وارد می شود ، کم تر از لطمه ای نیست که در نتیجه ی همین مطالعه در زیر نور شدید وارد می شود. (6)

اهمیت نور و روشنایی ومحاسن نور کافی در محیط کار:

وجود نور کافی در کتابخانه از نظر کمی و کیفی باعث می شود که اولا میل و رغبت در انجام کار کتابداران و مراجعه کنندگان افزوده شود و با دقت و مراقبت بیشتری کار کنند، ثانیا مهارت و کاردانی کتابداران بهتر شده و کارها را آسان تر انجام می دهند. (6)

نور و روشنایی کافی ویکسان و یکنواخت در فضای عمومی کتابخانه محل کار و کتابداران و مطالعه کنندگان ، برای رفع کلیه ی نیاز ها و جستجوها حتی مشخص کردن عنوان و شماره راهنما ی عطف کتابها در پایین ترین ردیف قفسه ها از لوازم اساسی احساس راحتی و آسایش در کتابخانه است.(85:8)

به طور کلی نور کافی و مناسب در محیط کار دارای محاسن زیر است:

1. بهبود کیفیت کار وافزایش بازدهی ،

2. کاهش اشتباهات و افزایش دقت عمل در کارکنان ،

3. جلوگیری از احساس خستگی و حفظ سلامتی و قدرت بینایی کارکنان ،

4. کاهش تعداد حوادث و سوانح در محیط های کارگاهی،

5. بهبود روحیه ی کارکنان ، 

انعکاس و زنندگی نور:

اگر اجسام شفاف در مسیر نور قرار گیرند ، غالبا انعکاس نور از آن ها درخشندگی شدید و زنندگی خاصی دارد که چشم را آزرده و ناراحت می کند و از امکان دید خوب می کاهد . این نوع زنندگی نور را باید از طریق پخش نور از بین برد یا رنگ آمیزی اجسام و اشیا را طوری پرداخت که ار تابش و انعکاس زیاد نور جلوگیری شود. (6)

رنگ های تند و یا خیلی روشن برای چشم ها و رنگ براق به خاطر شکست و انعکاس نور مناسب نیست (20:8 )

کاغذ و یا کتاب و دفتر نباید از نوع شفاف ، باشد چون انعکاس بیش از حد اشعه های نوری از کاغذ شفاف یامیز باعث خستگی زودرس چشم می شود پس علاوه برنوع کاغذ باید میزی را انتخاب نمایید که نور را منعکس ننمایید. ( 10)

انواع نور :

به طور  کلی نور و روشنایی را می توان به دو دسته نور طبیعی و نور مصنوعی تقسیم کرد :

نور طبیعی : مهمترین وبا عظمت ترین منبع  نورانی خورشید است که قوی ترین و طبیعی ترین نورها است . نور خورشید به طور یکسان و یکنواخت در سطح بسیار وسیعی منتشر می شود که به علت همراه داشتن امواج مادون قرمز و ماورابنفش غیر قابل رویت ، از موثرترین عوامل نابود کننده ی ایجاد کننده ی بیماری های مختلف و مهمترین وسیله ی تولید گرما به شمار می رود. (6)

در مناطقی که کتابخانه می تواند از امکانات هوای آزاد و نور طبیعی بهره برد و نور طبیعی را بتوان با کنترل وارد کتابخانه کرد ،نور طبیعی مناسب خواهد بود البته ناگفته نماند که استفاده از نور طبیعی در کتابخانه های بزرگ ودارای تالار های متعدد امکان پذیرنمی باشد و در کتابخانه های کوچک مناسب می باشد.

نور مصنوعی :

در صورتی که امکان استفاده از نور طبیعی در کتابخانه وجود نداشته باشد میتوان از نور مصنوعی بهره جست.

اغلب مواقع در کتابخانه های بزرگ و حتی در کتابخانه های کوچک که امکان استفاده از نور طبیعی نیست از نور مصنوعی استفاده می شود همچنین نور مصنوعی قابل کنترل بوده و میتوان به طور مداوم از آن استفاده کرد.

برای جلوگیری از تابش مستقیم نور باید از لامپ های فلورسنت با روکشی از شیشه یا پلاستیک ، استفاده کرد. (19:8)

روش های تعبیه نور:

نور غیر مستقیم : در این روش تامین روشنایی تقریبا 90- 100 درصد نور از منابع نور ابتدا به سقف یاسطح بالایی دیوارهای محل کار تابانیده می شود و سپس از روی سطوح مزبور منعکس شده و قسمت های دیگر محل کاررا پوشش می دهد.این نوع نور پردازی دارای حداقل سایه است.

نورمستقیم : در این نوع نورپردازی تقریبا 90-100 درصد نوربه طور مستقیم به محل کار تابیده میشود و میدان کار در معرض مستقیم نور قرار دارد که باعث ایجاد سایه زیادشده وبرای چشمها مضر میباشد.

نور نیمه مستقیم : در این نوع نور پردازی معمولا مقداری از نور (60 درصد) به سمت میدان کار و حدود 20 الی 30 درصد از نور به طرف سقف وقسمت های بالایی دیوارهای محل کار توجه  می شود . (6)

در سه روش تعبیه نور ذکر شده در بالا استفاده از نور غیر مستقیم بر سایر روش ها برتری دارد چون حداقل سایه را ایجاد می کند. 

جهت تابش نور:

نور باید از سمت چپ ،بالا وبا زاویه ی تقریبی 45 درجه به کتاب و کاغذ بتابد. زیرا اگر از سمت راست بتابد ، خصوصا هنگام نگارش ، باعث ایجاد سایه دست بر روی کاغذ می شود که در دید اشکال ایجاد کرده و در نتیجه باعث خستگی چشم می شود و ثانیا اگر به طور عمود ونزدیک به زاویه 90 درجه بتابد اکثر شعاع های نوری همان زاویه منعکس شده و باعث خستگی چشم خواهد شد. (10 )

میزان روشنایی پیشنهاد شده :

در این باره تحقیقات تخصصی مستقلی انجام نگرفته  و روی مناسب ترین نور برای کتابخانه اتفاق نظر وجود ندارد، ولی اعتقاد کلی بر این است که همانقدر که نور کم مضر است نور زیاد نیز ضرر دارد. خواننده و پرسنل کتابخانه باید از کیفیت نور احساس راحتی کنند. ترکیبی از نور سفید لامپ های معمولی و مهتابی برای مطالعه مناسب است. نور در تمام محل های کتابخانه باید یکسان و یک اندزه باشد. نور مناسب روی سطح میزهای مطالعه در حدود 500 لوکس ( lux ) است.  ( 19:8 )

نتیجه گیری :

ارگونومی دانش جدیدی است که به مطالعه و بررسی شرایط و روابط بین انسان وابزارهای کار ومحیط او می پردازد. ( 76:3)

در این راستا کتابخانه ها نیز به عنوان یک محیط کار از این قاعده مستثنی نیستند و باید تاثیر عوامل موجود در محیط را در  بهره وری هر چه بهتر خوانندگان و حتی کتابداران بررسی کرد  یکی از این عوامل که در این پژوهش صورت گرفت تاثیر نور در میزان بهره وری  خوانندگان وحتی روند کار کتابداران بود. در این پژوهش به این نتیجه رسیدیم که نور در کتابخانه باید به صورت یکسان و یکنواخت در محیط پخش شود و تعبیه نور غیر مستقیم به دلیل حداقل ایجاد سایه مناسب خواهد بود  در ضمن نور مهتابی به تنهایی برای روشنایی در کتابخانه مناسب نیست چون دارای نوسان می باشد و باید ترکیبی از نور سفید لامپ های معمولی و مهتابی باشد و همچنین نور مصنوعی به دلیل اینکه قابل کنترل میباشد بر نور طبیعی برتری دارد. نتیجه دیگری که حاصل شد این است که  نور مناسب روی سطح میزهای مطالعه در حدود 500 لوکس ( lux ) است.

آئین‌نامه حفاظتی حمل دستی بار مصوب 5/3/1389 وزیر کار و امور و اجتماعی

       هدف:
       هدف از تدوین این آیین‌نامه ایمن‌سازی محیط کار و صیانت از نیروی انسانی و منابع مادی و پیشگیری از حوادث و بیماریهای ناشی از کار و ارتقاء سطح بهره‌وری در کلیه کارگاههائی که حمل دستی بار و فرایندهای مرتبط با آن که به هر نحو ممکن انجام می‌گیرد می‌باشد.
       دامنه شمول:
       این آیین‌نامه در کلیه کارگاههای مشمول ماده 85 قانون کار جمهوری اسلامی ایران لازم‌الاجراست.
       فصل اول: تعاریف
       حمل دستی بار:
       انتقال و جابجائی بار توسط دست و دیگر بخش‌های بدن که همراه بالا بردن، پایین آوردن، کشیدن، هل دادن، نگه داشتن، چرخاندن و یا ترکیبی از موارد فوق می‌باشد.
       ارگونومی:
       علم اصلاح و بهینه‌سازی محیط، مشاغل و تجهیزات به گونه‌ای که متناسب با محدودیت‌ها و قابلیت‌های انسان باشد.
       بار متعارف:
       باری است که با توجه به شکل، اندازه، ابعاد، نوع، وزن و درجه حرارت آن، کارگری که دارای شرایط جسمانی مناسب باشد بتواند آن را به راحتی بلند یا حمل نماید.
       بار سنگین:
       باری است که وزن آن از حد مجاز بیشتر می‌باشد.
       ایستگاه کار:
       محلی است که کارگر در آن به کمک تجهیزات و وسایل کار به فعالیت مربوط به خود مشغول است.
       فیزیولوژی کار: 
       شاخه‌ای از علم ارگونومی است که در آن قابلیت و توانمندی افراد در انجام فعالیت‌های جسمانی سنجیده می‌شود.
       بارهای بددست:
       بارهایی هستند که مچ دست برای نگهداشتن آن می‌بایست تا 90 درجه خم شود و یا به دست خوب جفت نمی‌شوند و دارای جای دست مناسب نیستند و یا بارهایی که لبه‌های سخت و تیز و یا بزرگ دارند و یا بارهایی که از طریق کیسه‌های نرم از وسط خم می‌شوند.
       کارگر نوجوان:
       کارگری است که سنش مطابق قانون کار بین 15 تا 18 سال تمام باشد.
       فصل دوم: مقررات عمومی
       ماده 1ـ حمل دستی بار به صورت انفرادی در موارد ذیل ممنوع است:
       الف) برای نوع کاری که انجام می‌گیرد سنگین باشد.
       ب) در جایی بسیار بلند یا کوتاه (خارج از حدود بین ران پا و شانه) قرار گرفته باشد به گونه‌ای که امکان بلند کردن ایمن آن وجود نداشته باشد.
       ج) بسیار بزرگ، حجیم و یا دارای شکلی بوده که امکان دسترسی به آن مشکل باشد و یا جلوی دید شخص را بگیرد.
       د) مرطوب، لغزنده و یا دارای لبه‌های تیز بوده به طوریکه گرفتن آن مشکل باشد.
       هـ) بی‌ثبات بوده و مرکز ثقل آن به دلیل حرکت محتویات آن تغییر نماید.
       ماده2ـ حمل دستی بار درصورت وجود شرایط نامناسب جوی، محیطی و کارگاهی که احتمال بروز حوادث و بیماریهای ناشی از کار می‌رود، ممنوع است.
       ماده3ـ کارگرانی که در فرایند شغلی خود به طور پیوسته یا ناپیوسته حمل دستی بار را انجام می‌دهند بایستی علاوه بر برخورداری از سلامت جسمی، روحی و روانی متناسب با نوع کار از نظر شرایط جسمانی نظیر قد و وزن و جنسیت نیز متناسب با وظیفه محوله باشند.
       تبصره ـ بکارگیری کارگران مذکور منوط به انجام معاینات بدو استخدام و دوره‌ای به ویژه از نظر آسیب‌های اسکلتی ـ عضلانی مطابق قوانین کار و تأمین اجتماعی می‌باشد.
       ماده4ـ حمل دستی بار درصورتی مجاز است که امکان استفاده از وسایل یا تجهیزات مکانیکی مناسب و یا اصلاح شرایط کارگاهی نظیر چیدمان دستگاهها و تجهیزات و ایستگاههای کاری مقدور نباشد.
       ماده5 ـ کارفرما مکلف است تدابیر لازم جهت ارزیابی چگونگی وضعیت حمل دستی بار در کارگاه و شناسائی خطرات مربوطه را اتخاذ نموده و با استفاده از راهکارهای فنی ـ مهندسی و علمی به اصلاح وضعیت حمل دستی بار از نظر ارگونومی و ایمنی مبادرت نماید.
       ماده6 ـ در حین حمل دستی بار انجام اعمال ناایمن مانند شوخی‌کردن دویدن، پریدن، پرتاب نمودن و نیز کلیه اعمالی که مغایر اصول ایمنی و بهداشتی باشد ممنوع است.
       ماده7ـ کارفرما مکلف است وسایل حفاظت فردی متناسب با حمل دستی بار را برای کارگران مربوطه فراهم نماید.
       ماده8 ـ کارگران موظفند به کلیه دستورالعمل‌ها و توصیه‌های بهداشتی و ایمنی در زمینه حمل دستی بار که از طرف کارفرما و مراجع ذیصلاح ارائه می‌گردد عمل نموده و از وسایل حفاظت فردی که توسط کارفرما بدین منظور تهیه شده استفاده نمایند.
       فصل سوم : مقررات اختصاصی
       ماده 9ـ کارفرما مکلف است ضمن تعلیم روشهای صحیح و مناسب حمل دستی بار، کارگران خود را از خطرات‌احتمالی آگاه‌نموده و نظارت‌های‌لازم را در این زمینه‌ها اعمال نماید.
       ماده10ـ درمواردی که کارگر مجبور به انجام فعالیت‌‌های خارج از حدتوان فیزیولوژیکی باشد، کارفرما مکلف است با اعمال تمهیداتی مانند چرخش کار، زمان استراحت و طراحی ایستگاههای کار بسته‌بندی مناسب و رعایت اصول انبارداری نسبت به حذف یا کاهش آسیب‌های ناشی از حمل دستی بار اقدام نماید.
       تبصره ـ برای محاسبه حد توان فیزیولوژیکی می‌بایستی از فرمول مندرج در ضمیمه شماره 3 استفاده شود.
       ماده11ـ کارفرما مکلف است دستگیره‌های متناسب با نوع بار برای گرفتن بسته‌ها و بارهای بددست تعبیه نماید.
       ماده12ـ در فعالیت بلند کردن بار میزان مجاز بار برای کارگران مرد با گروه سنی 50 ـ 19 سال باید از روش محاسباتی مندرج در ضمیمه شماره 4 استفاده شود.
       تبصره1ـ میزان مجاز بلندکردن بار برای کارگران نوجوان و مرد بالای 50 سال هفتاد و پنج درصد مقدار به دست آمده از روش فوق می‌باشد.
       تبصره2ـ میزان مجاز بلند کردن بار برای کارگران زن با گروه سنی 50 ـ 19 سال هفتاد درصد مقدار به دست آمده از روش فوق می‌باشد.
       تبصره3ـ میزان مجاز بلندکردن بار برای کارگران نوجوان و زن بالای 50 سال 45 درصد مقدار به دست آمده از روش فوق می‌باشد.
       ماده13ـ نیروهای وارده به منظور کشیدن و هل دادن بار در حالت افقی و عمودی نباید از مقادیر مندرج در جدول 1 و 2 ضمیمه تجاوز نماید.
       ماده14ـ حداکثر وزن بلند کردن بار در کارهای نشسته برای مردان و زنان نباید به ترتیب از 5 و 3 کیلوگرم بیشتر باشد.
       فصل چهارم : مقررات متفرقه
       ماده15ـ در فعالیت‌های حمل و جابجایی بار در شرایط بهینه که به صورت یک نفره انجام می‌گیرد حداکثر بار مجاز به تفکیک گروه سنی و جنس کارگران باید مطابق جدول زیر باشد:

        تبصره1ـ در اوزان بالاتر از حدمجاز، حمل و جابجایی بار باید توسط وسایل مکانیکی مناسب و یا چند نفره صورت پذیرد.
       تبصره2ـ درصورتی که حمل و جابجایی بار در شرایط بهینه (با توجه به فاکتورهای مدت زمان حمل بار، فرکانس حمل بار، مناسب‌بودن بار، شرایط محیط کار و وضعیت بدن حین‌کار) امکان‌پذیر نباشد مقادیر جدول فوق مطابق استانداردها و مقررات موجود تعدیل خواهد شد.
       ماده16ـ حمل و جابجایی بار برای زنان در طول مدت بارداری و همچنین ده هفته پس از زایمان ممنوع می‌باشد.
       ماده17ـ جهت حمل دستی مواد سمی و شیمیایی که مواجهه پوستی یا استنشاقی یا گوارشی با آن منجر به ایجاد آسیب یا مسمومیت می‌گردد استفاده از ظروف یا محفظه‌های مقاوم در بسته و محصور که امکان مواجه با مواد مذکور وجود نداشته و دارای برچسب حاوی مشخصات ماده شیمیایی یا سمی موردنظر باشد الزامی است.
       ماده18ـ مسئولیت رعایت مقررات این آیین‌نامه برعهده کارفرمای کارگاه بوده و درصورت وقوع هرگونه حادثه یا بیماری ناشی از کار به دلیل عدم توجه کارفرما به الزامات قانونی مطابق مواد 175 و 176 قانون کار عمل شده و نامبرده مکلف به جبران خسارت وارده به زیان‌دیدگان می‌باشد.
این آیین‌نامه مشتمل بر 4 فصل و 18 ماده و 7 تبصره به استناد مواد 85 و 91 قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 28/10/1388 شورای عالی حفاظت فنی تدوین و در تاریخ 5/3/1389 به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.
       بدیهی است از زمان لازم‌الاجراشدن آن، آیین‌نامه مربوط به حمل بار با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی برای کارگران زن و نوجوانان موضوع مواد 75 و 83 قانـون کار که در تاریخ11/1/1370 به تصـویب وزیر کار و امور اجتـماعی رسیده، فاقد اعتبار می‌باشد.
ضمائم

        شرایط محدوده بالایی نیرو (برحسب کیلوگرم) مثال‌هایی از نوع کار
       فشار دادن به سمت پائین تا ارتفاع آرنج 29 کیلوگرم نیرو بسته‌بندی کردن، باربندی، مهر و موم‌کردن بسته‌ها
فشاردادن به سمت بالا تا ارتفاع شانه 20 کیلوگرم نیرو بلندکردن یک گوشه یا انتهای شیئی نظیر یک لوله یا تیرآهن، بلندکردن یک شیئی تا قسمت بالای قفسه

       ضمیمه شماره3
       ظرفیت کار جسمانی (PWC)
       حداکثر میزان مصرف انرژی است که فرد می‌تواند با این میزان مصارف انرژی به انجام فعالیت‌های شغلی 8 ساعته خودپرداخته و دچار صدمات جسمانی نگردد.
       PWC (ظرفیت کار جسمانی) از طریق فرمول زیر به دست می‌آید:
در فرمول فوق t زمان فعالیت برحسب دقیقه می‌باشد.
       AC = حداکثر قابلیت هر فرد در مصرف اکسیژن می‌باشد که تحت عنوان توان هوازی شناخته می‌شود و برحسب لیتر در دقیقه بیان می‌شود، برای تعیین AC مراحل زیر را طی می‌کنیم:
       با دادن مقدار کار مشخص به فرد از طریق یکی از روش‌ها از جمله تست دوچرخه ارگومتر، تست نوار نقاله یا تست پله، نتایج ضربان قلب (HR) و حجم اکسیژن مصرفی را در چهار مرحله قرائت می‌کنیم و سپس با استفاده از مختصات بدست آمده رابطه خطی بین ضربان قلب و میزان اکسیژن مصرفی بدست می‌آید و سپس ماکزیمم ضربان قلب فرد را از طریق فرمول زیر بدست می‌آوریم:
       (سن  ٭ 63/0) – 210 = HR ماکزیمم
       حال با جایگذاری مقدار ماکزیمم ضربان قلب در فرمول خط فوق مقدار AC بدست می‌آید.

       ضمیمه شماره4
       روش محاسباتی جهت تجزیه و تحلیل عمل بلندکردن بار
       شرکت/کارخانه:                                       ارزیاب:
       شغل:                                                   تاریخ:
       1) وزن شیء موردنظر را یادداشت کنید:
       وزن بار بلندشده برحسب کیلوگرم:
       2) یکی از عددهای موجود در مستطیل‌های زیر را که با موقعیت دست فرد در زمانیکه وی شروع به بلندکردن یا پایین‌‌آوردن اشیاء (بار) می‌کند، مطابقت دارد انتخاب نمائید.

        3) عددی که با دفعاتی که فرد در هر دقیقه بار را بلند می‌کند مطابقت دارد را در نظر گرفته و با توجه به عددی که نشاندهنده ساعت‌هایی است که فرد در طول روز صرف بلندکردن (بار) می‌کند، عدد کلی را از روی جدول انتخاب کنید.
توجه: برای بلندکردن کمتر از یکبار در هر 5 دقیقه عدد 1 را در نظر بگیرید.

        4) اگر فرد بیش از 45 درجه هنگام بلندکردن (بار) خم‌شده باشد عدد 85/0 را انتخاب و در غیراینصورت عدد 0/1 را انتخاب نمایید.
       5) اعدادی که شما در مراحل قبلی انتخاب کرده‌اید را در جدول زیر قرار دهید:
حد مجاز بلندکردن = عدد مرحله4  ٭ عدد مرحله3 ٭ عدد مرحله2 (برحسب کیلوگرم)
       6) آیا وزن بار بلندشده (در مرحله1) کمتر از وزن حد مجاز بلندکردن (مرحله5) است؟
       بلی: خطری وجود ندارد                         خیر : خطر وجود دارد
       توجه: اگر شغلی مستلزم بلندکردن بارهایی با وزن‌های مختلف باشد مراحل 1 تا 5 بالا را انجام دهید:
       1ـ در مرحله دوم بدترین حالت بلندکردن را بررسی کنید. سنگین‌ترین بار بلندشده و عمل بلندکردن بار در بدترین وضعیت بدنی.
       2ـ روش انجام بلندکردن بار که معمولاً اجرا می‌شود را بررسی کنید. در مرحله سوم از فرکانس و مدت زمان برای تمام مراحل بلندکردن (بار) در یک روز کاری استفاده کنید.
       ماده18ـ مسئولیت رعایت مقررات این آئین‌نامه برعهده کارفرمای کارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه یا بیماری ناشی از کار به دلیل عدم توجه کارفرما به الزامات قانونی مطابق مواد 175 و 176 قانون کار عمل شده و نامبرده مکلف به جبران خسارت وارده به زیان‌دیدگان می‌باشد.
این آیین‌نامه مشتمل بر 4 فصل و 18 ماده و 7 تبصره به استناد مواد 85 و 91 قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 28/10/1388 شورایعالی حفاظت فنی تدوین و در تاریخ 5/3/1389 به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.
       بدیهی است از زمان لازم‌الاجراشدن آن، آیین‌نامه مربوط به حمل بار با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی برای کارگران زن و نوجوانان موضوع مواد 75 و 83 قانون کار که در تاریخ 11/1/1370 به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده، فاقد اعتبار می‌باشد.منبع روزنامه رسمی کشور - پنج شنبه - یکم مهر ماه ۱۳۸۹ - شماره ۱۹۰۹۷

 

ارگونومي در جابجائي بار

بزرگسالان از هر ده نفر هشت نفر در طول زندگي خود در مواردي با مشكلات ناحيه تحتاني كمر مواجه مي شوند و نيز ميليونها نفر از مردم در سراسر جهان در طول زندگي خود از صدمات بدني كه همراه با دردهاي بسيار جدي است رنج مي برند در اكثر اوقات صدماتي كه در ناحيه كمر رخ مي دهد به علت ضعيف بودن عضلات كمر و يا به دليل طريقه نادرست بلند كردن بار و حمل و نقل و نقل اشياء مي باشد . عضلات ضعيف در اثر عدم ورزش كافي مي توانند فعاليت ساده بدني مثل نشستن ، ايستادن و بلند كردن اشياء را به عوامل بالفعل و بالقوه مضري تبديل نمايند . هنگامي كه يك فعاليت بدني انجام مي دهيد در حين انجام كار فعاليتهاي تان بايد براي كمرتان قابل تحمل باشد شما به اختصاص دادن چند دقيقه در روز براي قوي كردن عضلات مي توانيد از صدمات احتمالي وارده به كمرتان جلوگيري كرده و بهراحتي فشارهاي كاري را كه به كمرتان وارد مي شود تقليل دهيد . به طور كلي صدمات كمر ناشي از تركيبي از مشكلاتي در طول زندگي مي باشد كه عبارتند از :

·         نگراني و اضطراب

·         شيوه نادرست بلند كردن و حمل اشياء

·         حالت نادرست نشستن و ايستادن

·         انعطاف پذيري ضعيف كمر

·         كمبود قدرت عضلات شكمي و كمري

·         وزن زياد ( بخصوص افراد شكم بزرگ )

·         تناسب فيزيكي ضعيف اندام

بد نيست بدانيد صدمات كمر :

·   بر روي هزاران نفر تاثير داشته و مي تواند مراقبت هاي پزشكي را الزامي كند .

·         يكي از علل مستعد كننده آسيب هاي شغلي است .

·         هر ساله 5 ميليون روز كاري تلف شده ايجاد مي كند .

·     تقريباً نيمي از روزهاي كاري از دست رفته ناشي از آسيب يا بيماري مربوط به مشكلات استخواني عضلاني است . ( 4/43 % )

ساختار كمر :

ستون فقرات كاملاً راست نيست . سه انحناي طبيعي در آن وجود دارد كه كمك مي كند تا مهره هاي كمر در يك رديف قرار بگيرند . قسمت پائين مهره ها به نام قوس كمري قسمت مياني آن قوس سينه اي و قسمت بالائي منحني گردني است . بودن اين سه انحنا در حالت طبيعي خود كليد تناسب و حالت خوبي از كمر است . 33 استخوان قوي و كلفت به نام مهره ها در ستون مهره ها وجود دارد كه پشت را به صورت ستون در مي آورد آنها به كمك اتصالات بين مهره اي به هم پيوسته اي به نام مفصل به هم متصل هستند و ميان مهره ها بالشتك هاي غضروفي به نام ديسك وجود دارد قسمت بيروني ديسك نرم و قسمت داخل آن از يك ماده ژله مانند پوشيده شده است ديسك ها تكان هاي شديد وارده به مهره ها را جذب كرده و همواره آن ها را در فاصله هاي معيني از هم نگه مي دارد آنها همچنين باعث مي شوند تا مفاصل به نرمي حركت نمايند عضلات با رشته هاي تار مانندي به نام تاندون به مهره ها متصل اند عضلات پهن و بزرگ به منظور نگهدارندگي بيشتر به ستون فقرات متصل مي باشند عضلات معده ، باسن و رانها در هر حركت ، ستون مهره هاي شما را نگه مي دارد . هر چه اين عضلات قوي تر باشند كمر شما هم قوي تر خواهد بود .

   مهره ها به صورت خطي به بالا كشيده شده و تشكيل مجرائي را مي دهند كه كار آن محافظت از نخاع مي باشد و نخاع بين مغز و ساير اعضاي بدن كشيده شده است اعصاب از ستون فقرات بيرون آمده و به صورت شاخه شاخه از ميان فضاهاي بين مهره ها به تمامي اعضاي بدن گسترش پيدا كرده است .

 درست بلند كردن بار :

صرف نظر از وزن بار ، قدرت بدني شما يا دفعات بلند كردن بار ، براي بلند كردن بار راه هائي وجود دارد كه اين راه ها مي توانند به شما كمك كنند تا از صدمات كمر مصون باشيد .

1.       از كفش هائي كه رويه خوب و محافظ دارند استفاده كنيد .

2.       براي كسب آمادگي به آرامي خم شده و بدنتان را بكشيد .

3.       وزن شي را امتحان كنيد .

4.       در وضعيت استوار و پايدار قرار بگيريد .

5.       براي ثبات بدن بايد پاشنه هاي پا را پائين نگه داشته و پاها را محكم بر روي زمين قرار دهيد .

6.       عضلات شكم را سفت كنيد .

7.       نفس خود را به زور نگه نداريد و با حداكثر توان بازدم كنيد .

8.       بار را خوب در دست بگيريد .

9.       به منظور كاهش فشارهاي وارده بار را بدنتان نزدكي كنيد.

10.    سرتان را بالا نگهداريد و به بدنتان حالت كشيده بدهيد تا قوس هاي طبيعي ستون فقرات حفظ شوند .

11.    اجسام را با وارد آوردن فشار يكنواخت بر روي پاها بلند كنيد نه با فشار بر روي كمر .

12.    از قسمت پا در جهت حركت بچرخيد نا از ناحيه كمر .

13.    بار را با چمباتمه زدن به زمين بگذاريد و مراقب ستون فقرات خود باشيد .

 بلند كردن بار از ارتفاع كمتر از كمر :

1. نزديك بار بايستيد و پاهايتان را به اندازه پهناي شانه باز كنيد . در وضعيت استوار و پايدار قرار بگيريد .
2. عضلات شكم را سفت كنيد .
3. بر روي زانو و كشاله هاي ران به صورت چمباتمه خم شويد .
4. بار را به خود نزديك كرده و آن را محكم بغل كنيد .
5. با پاها بلند شويد و در صورت امكان بار را به سطح كمر برسانيد .
6. پاهايتان را بچرخانيد و لي خم نشويد .
7.  هرگز پائين تر از سطح كمر خم نشويد . چمباتمه بزنيد .

 بلند كردن بار از ارتفاع بالاتر از شانه ها :

1.       يك وسيله مثل پله و يا سكو بكار ببريد تا به سطحي بالاتر از شانه برسيد .

2.       بار را به بدن نزديك كنيد . استوار بايستيد و بار را محكم بگيريد .

3.       سعي كنيد تمام كار را به بازوها و پاهايتان انجام دهيد .

 برداشتن بار و چرخيدن :

1.       شي را در آغوش بگيريد .

2.       بدن خود را به صورت يك مجموعه كامل حركت دهيد .

3.       چرخيدن بدن در جهت دلخواه را در چند مرحله انجام دهيد .

4.       براي زمين گذاشتن بار زانوهايتان را خم كنيد .

هل دادن اشياء :

1.       هرگز اشياء را نكشيد .

2.       براي هل دادن عضلات شكم را سفت كنيد .

3.       آرنج ها و بار يا وسيله مكانيكي را نزديك بدن نگه داريد .

4.       يك پا را جلو بگذاريد تا بتوانيد تعادل خود را حفظ كنيد .

5.       زانوها و آرنج ها را خم كنيد .

6.       با پاي عقبي خود فشار وارد كنيد قدم هاي كوتاه و محكم برداريد . بار را با وزن بدن هل دهيد نه با فشار پا .

 

کمردردهای شغلی

اگر شما كمر درد داريد بدانيد كه تنها نيستيد . تقريبا در همه افراد مقداري كمر درد وجود دارد كه اين ميتواند بدليل كارهاي روزانه يا تفريح يا مرتبط با كار باشد . آمريكايي ها سالانه 50 ميليون دلار براي كمر درد هزينه ميكنند ، علت بسيار رايج آن هم ناتواني مرتبط با كار است كه عامل ازدست رفتن كار ميشود . كمر درد دومين بيماري بسيار رايج عصبي در ايالات متحده است و فقط سردرد رايج تر از اين است . خوشبختانه بسياري از كمر درد ها در ظرف چند روز از بين ميروند فقط موارد معدودي است كه به درازا كشيده و مشكل جدي براي فرد ايجاد ميكند .

كمر دردهاي حاد در ظرف چند روز يا چند هفته ايجاد ميشود ، كمر درد فوق حاد معمولا به علت يك حادثه يا ضربه به كمر است يا عوارضي از قبيل آماس مفاصل يا همان آرتروزها . درد ناشي از تروما ممكن است به علت مصدوميت ورزشي ،كار در خانه يا باغ ، يا ضربه ناگهاني مثل تصادف با اتومبيل يا ديگر استرس ها در استخوان هاي مهره اي و بافت ها باشد . علايم ممكن است مقاديري از درد عضلات با يك درد ثابت يا لحظه اي ، محدوديت در انعطاف پذيري و يا مقاديري از محدوديت در حركت يا يك ناتواني در راست ايستادن باشد . هر از گاهي درد در يك قسمت از بدن احساس ميشود و البته بعضي درد هاي حاد اگر  عدم توجه به آن طولاني شود ميتواند خيلي جدي شود .

كمر دردهاي مزمن طولاني مدت هستند - درد ممكن است بيش از 3 ماه طول بكشد . اين نوع درد اغلب پيشرفت كرده و باعث مشكلات عديده در فرد  ميگردد .

چه چيزهايي ساختار پشت را تشكيل ميدهند ؟

پشت ، ساختار پيچيده اي است متشكل از استخوان ، عضله و ديگر بافت هاي بخش عقبي تنه بدن ، از گردن تا لگن خاصره . وسط آن ستون مهره ها يا فقرات قرار دارد كه نه تنها وزن نيمه بالايي بدن را تحمل ميكند بلكه خانه و مامن طناب نخاعي ، ساختار سيستم ظريف و حساس عصبي كه وظيفه انتقال پيام هاي عصبي كنترل كننده حركات بدن و رساندن احساس است ميباشد . قسمت بالايي از بيش از 30 استخوان مهره كه كه در ستون فقرات قرار دارد تشكيل شده است هريك از اين استخوانها داراي يك سوراخ گرد است كه وقتي بالاتنه را كامل در نظر ميگيريم يك كانال ميسازد كه اطراف طناب نخاعي را در بر ميگيرد . طناب نخاعي از پس سر شروع شده و به سمت پائين ادامه مي يابد تا انتهاي قفسه سينه . رشته هاي عصبي وارد ستون فقرات شده و از داخل مهره ها عبور ميكند . بخاطر اينكه رشد استخوانهاي ستون فقرات ادامه دارد و بعد از رسيدن ستون فقرات به حداكثر رشد خود در كودكي ، رشته هاي اعصاب قبل از خروج ، چندين اينچ تا كمر و پاها گسترش مي يابند .اين مجموعه عظيم از اعصاب خيلي زود توسط آناتوميست ها به عنوان دم اسب معروف شد . فضاي بين مهره ها توسط پد هاي محافظ و حمايت كننده اي از جنس غضروف بنام ديسك هاي بين مهره اي محافظت ميشود .كه اجازه انعطاف پذيري به كمر داده و عملي شبيه به كمك فنر در ميان ستون فقرات داشته و براي استخوانها نقش بالشتك را نيز ايفا كرده كه باعث تسهيل حركات بدن ميگردد . اتصالات بافت به ليگامنت و تاندون معروف اند كه مهره ها را درجاي خود نگه ميدارند و باعث اتصال عضلات به ستون فقرات ميشوند .

ستون فقرات داراي چهار ناحيه است : 

·         هفت مهره گردني ( C₇  تاC₁  )

·         دوازده مهره پشتي ( T₁ تا T₁₂ )

·         پنج مهره كمري( L₁  تا  L₅)

·         ساكروم و دنبالچه : يك گروه از استخوانهاي چسبيده به هم در انتهاي مهره ها

قسمت كمر جايي كه بيشترين احساس درد آنجاست وزن بالاتنه را تحمل ميكند .

چه چيزهايي باعث كمر درد ميشود ؟

سن افراد ، كاهش استحكام استخوان ، كاهش قابليت كشساني و نگهداري وضعيت مطلوب ، از دست رفتن آب ديسك و خشك شدن آن و كاهش انعطاف پذيري كه همه اينها بر روي خاصيت بالشتكي ديسك به منظور حفاظت از مهره ها اثر ميگذارد .

درد ميتواند وقتي اتفاق بيفتد كه فرد براي مثال بخواهد جسم سنگين يا طويلي را بلند نمايد ، بعلت يك تنش ( رگ به رگ شدن يا پيچ خوردگي ) ، استرين يا گرفتگي در يكي از عضلات يا ليگامنت ها در پشت .

اگر مهره اي بخواهد بيش از اندازه كشيده يا فشرده شود ديسك ممكن است جدا شده يا دچار فتق (خروج به سمت اطراف ) شود .

اين از هم گسيختگي ممكن است به يكي از 50 رشته اعصاب ستون فقرات كه عهده دار كنترل حركات بدن و انتقال پيام هاي عصبي از اعضا به مغز هستند فشار بياورد . هرگاه اين رشته هاي عصبي دچار تحريك يا اسپاسم ميشوند نتيجه اش كمر درد است .

كمردرد ممكن است يك تحريك عصبي ، آسيب استخواني يا رفلكس عصبي باشد .بسياري از كمردردها در پي صدمات يا جراحات به پشت اتفاق مي افتد . اما همچنين درد ممكن است مربوط باشد به شرايط نامطلوب از قبيل آرتروزها يا بيماريهاي ديسك ، پوكي استخوان يا ديگر بيماريهاي استخواني يا عفونتهاي ويروسي ، تحريك مفصل يا ديسك يا شرايط غيرطبيعي مادرزادي در ستون فقرات . وزن بالا ، سيگار چاقي دوران بارداري ، استرس ، شرايط فيزيكي ضعيف ، پوسچرنامناسب براي انجام فعاليت ها ، كم خوابي نيز ممكن است در كمر درد تاثير گذار باشد .

در اضافه محل زخمي كه ديگر خوب شده است بالطبع استحكام يا انعطاف پذيري بافت سالم را نخواهد داشت . ترميم محل زخم پس از تكرار صدمات سرانجام باعث ضعف پشت و منجر شدن به صدمات و جراحات جدي تر است . گاهي كمر درد ميتواند يك مشكل جدي پزشكي محسوب شود . همراهي درد با تب و ضعف و اسهال يا عدم كنترل ادرار ، درد با سرفه و ضعف پيشرونده در پا ها  ممكن است نشانه گير افتادن عصب يا يك مشكل جدي ديگر باشد . در افراد مبتلا به ديابت ممكن است يك درد شديد پشت داشته باشند يا يك درد عصبي كه قسمتهاي پائين پا را در بر ميگيرد . افراد با اين نشانه ها بايستي به منظور جلوگيري از يك آسيب دائمي فورا به پزشك مراجعه نمايند .

چه كساني مستعد ابتلا به كمر درد هستند ؟

تقريبا همه افراد در پاره اي از اوقات تجربه كمر درد را دارند . در اين مورد زنها و مردها بطور مساوي تحت تاثيرند .اين اتفاق در سنين بين 30ـ50 سال بسيار رايج است كه همچنين روند بالا رفتن سن منجر به سبك زندگي ساكن و با تحرك بسيار پائين ميشود. احتمال ابتلا به كمر درد ناشي از بيماريهاي ديسك يا تخريب مهره ها با افزايش سن رابطه مستقيم دارد .

كمر درد بي ارتباط با صدمه يا ديگر علل شناخته شده ، در كودكاني كه هنوز به سن نوجواني نرسيده اند يك مورد غير معمول است . به هر حال يك كوله پشتي كه پر شده از كتاب و ساير لوازم تحصيل بسرعت يك تنش در پشت ايجاد نموده و باعث درد و خستگي عضلات پشت ميشود . كميسيون ايمني كالاهاي مصرفي آمريكا تخمين زده است كه در سال 2000 بيش از 13260صدمه ناشي يا مرتبط با كوله پشتي اتفاق افتاده كه منجر به مراجعه به مطب پزشكان ، كلينيك ها و اورژانس ها شده است . براي پيشگيري از استرين كمر كودكان بايد وقتي كوله پشتي هاي سنگين خود را  حمل ميكنند ، آن را روي هر دو دوش خود قرار دهند .

چه وضعيتهايي باعث كمر درد مي شود ؟

شرايطي كه ميتواند سبب كمر درد گردد و نياز به مراقبت توسط پزشك يا ديگر خدمات بهداشتي ويژه باشد شامل :

 ديسك متورم ( همچنين ديسك دچار فتق شده يا ديسك گسسته نيز گفته ميشود ) : ديسكهاي بين مهره اي تحت فشار قرار دارند . در ديسك هاي ضعيف و معيوب ، غضروف مي تواند متورم شود يا به فضاي داخل ستون مهره ها يا يك رشته عصب تجاوز كند و سبب درد شود  . مطالعات نشان ميدهد بسياري از موارد فتق ديسك در پائين ترين بخش كمر از ستون فقرات اتفاق مي افتد .

 عارضه بسيار مهم و جدي تغيير شكل ديسك ، سندرم دم اسب ميباشد . اين سندرم وقتي اتفاق مي افتد كه ديسك داخل ستون مهره ها تجاوز كند و به مجموعه اي از رشته هاي اعصاب لومبوساكرال فشار بياورد . اگر اقدامات به موقع درماني انجام نشود ممكن است آسيب دائم عصب بوجود آيد .

سياتيك : وضعيتي كه در آن فتق يا تغيير وضعيت ديسك باعث فشارآمدن به عصب سياتيك ميگردد . عصب بزرگي كه در مسير ستون فقرات به پايين كشيده شده كه نقطه خروجي آن در لگن خاصره قرار داشته و وظيفه انتقال رشته هاي عصبي تا پا ها را بر عهده دارد . اين فشار سبب چيزي شبيه شوك يا سوزش در ناحيه كمر و همراهي با درد ميان كفل ها و پائين يك پا تا زير زانو ميشود ، گهگاه به كف پا ها نيز ميرسد . در بسياري از موارد وقتي عصب بين ديسك و استخوان مجاور گير مي افتد علايم شامل درد نميشود ولي همراه با كرختي و ضعف در كنترل حركت در پاها و منجر به قطع پيام عصبي مي باشد . اين وضعيت همچنين ممكن است بعلت يك تومور ، كيست ، بيماري گسترش يافته ، يا تخريب رشته عصب سياتيك اتفاق بيفتد .

 آسيب ستون مهره ها : فرسايش و پارگي يا شكستگي ديسك مي تواند منجر به محدوديت يا تنگي براي ستون فقرات شود . شخصي كه دچار آسيب ستون فقرات است ممكن است راست ماندن پشت بعد از بيدار شدن را داشته باشد يا احساس درد پس از پياده روي و يا ايستادن طولاني مدت را تجربه كند .

تنگي مجراي ستون فقرات :  عارضه اي است مادرزادي كه در بعض افراد با درد مرتبط با بيماري ديسك بروز ميكند  .

پوكي استخوان : يك بيماري متابوليكي است كه با كاهش پيشرونده دانسيته و استحكام استخوان ايجاد مي شود. شكستگي استخونهاي هاي پرمنفذ و زود شكن در ستون فقرات و لگن وقتي اتفاق مي افتد كه در ساخت استخوان يا جذب خيلي زياد محتويات استخوان مشكل وجود داشته باشد . زنها 4 برابر مردها استعداد پوكي استخوان دارند زنان قفقازي نسبت به زنان شمال اروپا استعداد بيشتري براي ابتلا به اين بيماري دارند .

ساختار اسكلتي نافرم : ايجاد استرين در مهره ها و عضلات حمايت كننده ، تاندونها ، ليگامنت ها و بافت هاي حفاظت كننده ستون فقرات ميكند . اين نافرمي ها شامل : اسكلوزيوزيس: انحناي مهره به اطراف ، كيفوزيس: انحناي طبيعي بالاتنه كه به مقدار زياد اتفاق افتاده است  ، لوردوز : گودي بيش از حد كمر ،  بك اكستنشن : خميدگي مهره ها بسمت عقب ، بك فلكشن : خميدگي مهره بسمت جلو .

فيبرو مايالگيا : يك اختلال مزمن مشخص شده با درد اسكلتي عضلاني گسترده ، خستگي و بويژه در گردن ، پشت ، شانه ها و لگن . علايم بيشتر ممكن است شامل اختلال در خواب خشك بودن صبحگاهي و اظطراب باشد .

اسپانديليتيس : برمي گردد به درد مزمن پشت و راست بودن ايجاد شده توسط يك عفونت شديد يا التهاب مفاصل . ديگر التهابات دردناك ديگر در كمر  شامل استئوميليتيس يا كورك استخوان ( عفونت در استخوانهاي پشت) و ساكروليتيس ( سوزش در مفاصل لگن )

تشخيص كمردرد چگونه است ؟

معمولا از طريق شرح حال گرفتن و آزمايشات پزشكي ، وضعيتهاي خطرناك ، سابقه خانوادگي مي توان به وجود بيماري پي برد . شرح حال بيمار شامل نخستين درد ، محل درد ، شدت درد ، مدت علايم و هرگونه محدوديت در حركت و تاريخچه دوره هاي گذشته يا هر شرايط سالم كه ممكن است با درد مرتبط باشد . پزشكان پشت را معاينه ميكنند و تست هاي عصبي و رفتاري ميگيرند تا علت درد و راه هاي درمان را مشخص كنند. آزمايش خون نيز ممكن است در دستور كار قرار داشته باشد . براي تشخيص تومورها يا ديگر منابع و علل درد  ممكن است عكس راديولوژي گرفته شود .

راه هاي تشخيصي زياد و البته متنوعي براي تشخيص علل كمردرد وجود دارد .

عكس راديولوژي: جزء روشهاي رايج و عرفي است كه ميتواند به تشخيص علت و محل درد كمر كمك كند. راديوگرافي معمولي اغلب نخستين تكنيكي است كه بكار ميرود ، جستجو براي شكستگي استخوانها يا صدمه به مهره ها . تكنسين يك پرتو با دوز پائين از اشعه يونيزان X را از پشت فرد عبور داده و عكس را ميگيرد . در اين زمان بطور واضح نشان داده خواهد شد كه درساختار استخواني فرد يا مهره ها شكستگي وجود دارد يا خير ؟ حجم بافت از قبيل عضلات آسيب ديده و ليگامنتها يا وضعيتهاي دردناك مانند ديسك متورم قابل در عكس راديولوژي معمولي مشاهده نيست . معمولا روش بدون دردي است كه در مطب پزشك يا در يك كلينيك انجام ميشود .

ديسكوگرافي :  شامل تزريق يك رنگ متباين خاص به داخل ستون فقرات به منظور شناخت علت كمر درد مي باشد . رنگ پس از تزريق ، نواحي آسيب ديده را در عكس راديولوژي نمايان ميسازد . اين روند معمولا براي بيماراني كه عمل جراحي كمر انجام داده اند يا افرادي كه به درمان پاسخ نداده اند پيش بيني ميشود . مايلوگرام ها نيز در تشخيص عكس برداري با اشعه ايكس مرسوم هستند . در اين روند رنگ متباين تزريق ميشود داخل ستون فقرات ، جذب ستون فقرات شده و تراكم عصب سبب ميشود ديسك هاي دچار فتق يا شكسته در عكس راديولوژي با اشعه ايكس ديده شود.

CT اسكن : يك پروسه سريع و بدون درد است و وقتي استفاده ميشود كه ديسك حجيم شده ، ستون فقرات تنگ شده يا آسيب به مهره وارد شده و يك روش انتخابي براي شناخت علت كمر درد است . اشعه ايكس در زواياي مختلف از داخل بدن عبور داده ميشود و توسط يك اسكنر كامپيوتري يا ايجاد قطعات دو بعدي ( هركدام يك ميليمتر ) از ساختارهاي داخلي كمر تشخيص انجام ميشود. اين روش تشخيص در بيمارستان يا مركز راديوگرافي مرسوم است.

MRI عكس برداري تشخيصي مغناطيسي : براي ارزيابي تخريب استخوانها ، ليگامنتها ، عروق خوني ،  بافت ها و اعصاب در ناحيه كمر استفاده ميشود. تجهيزات اسكن MRI يك ميدان مغناطيسي به ميزان كافي قدرمند در اطراف بدن با مولكولهاي آب داخل بافت ايجاد ميكند . پروسه هاي كامپيوتري اين تشديد درون تصوير سه بعدي يا دو بعدي از قسمتهايي از بافت اسكن ميشود ، تباين بين استخوان ، بافت نرم و آب ميان بافتي و متعلقات ساختاري . اين روند منفعل اغلب براي تشخيص يك وضعيت كه نياز به عمل جراحي فوري دارد استفاده ميشود.

روشهاي تشخيصي الكتريكي شامل نوار عضله ( EMG) ، بررسي وضعيت عصب و بررسي پتانسيل بازگشت (EP  )  . نوارعضله توانايي الكتريكي در يك عصب را ارزيابي كرده و همچنين ميتواند ضعف يك عضله را كه در نتيجه صدمه يا يك مشكل با اعصابي كه كنترل عضله را به عهده داشته است بوجود آمده تشخيص دهد. براي اندازه گيري توانايي الكتريكي فرستاده داده شده از مغز يا ستون فقرات ، سوزنهاي بسيار نازك را در نواحي ويژه اي از بدن وارد عضله ميكنند . با بررسي وضعيت عصب ، پزشك از دو دسته الكترود كه در پوست روي عضلات قرار داده شده استفاده ميكند . نخستين دسته به بيمار يك شوك ضعيف براي برانگيختن عصبي كه به عضلات خاص مي رود ميدهد. دسته دوم از الكترودها براي ضبط سيگنالهاي الكتريكي عصب استفاده ميشود. و پزشك با استفاده از اين اطلاعات ميتواند بفهمد كه آيا عصب آسيب ديده است . تستهاي EP  همچنين شامل دو دسته از الكترودهاست – يك دسته براي تحريك يك عصب حساس و ديگر دسته در پوست براي ضبط سرعت انتقال پيام عصبي به مغز است .

اسكن استخوان براي تشخيص و مشاهده عفونت ، شكستگي يا اختلالات استخوانها استفاده ميشود. مقادير كمي از مواد راديواكتيو داخل خون تزريق ميشود و در استخوانها بويژه در نواحي با ناهنجاري خفيف جمع خواهد شد . عكس هاي اسكن شده براي شناخت نواحي ويژه از ناهنجاري متابوليسم استخوان يا جريان خون غير عادي براي اندازه گيري ترازهايي از بيماري مفاصل به كامپيوتر فرستاده ميشود.

گرافي دمايي شامل استفاده از تدابير حساس به اشعه مادن قرمز براي اندازه گيري تغييرات كم دمايي بين دو طرف از بدن يا دماي يك قسمت خاص . ترموگرافي ممكن است براي تشخيص وجود يا عدم وجود تراكم رشته عصب نيز استفاده شود.

عكس هاي التراسونيك ، اسكن فراصوت يا سونوگرافي نيز خوانده ميشود . از اصوات با فركانس بسيار بالا براي گرفتن عكس از داخل بدن استفاده ميشود. بازتاب هاي امواج صوتي ضبط ميشود و بازگو ميشود به عنوان يك عكس چشمي زمان واقعي . سونوگرافي ميتواند پارگي ليگامنت ها ، عضلات ، تاندونها و ديگر بافتهاي نرم را در پشت نشان دهد .   

روش هاي معالجه كمر درد چگونه است ؟

بسياري از كمر دردها بدون عمل جراحي بهبود مي يابند . معالجه شامل استفاده از بيحسي ،  كاهش سوزش ، پيشگيري از رخ دادن صدمه ، نگهداشت مناسب و قدرتمند پشت . بسياري از بيماران با درد كمر بدون افت عملياتي خاصي بهبود مي يابند . بيماراني كه پس از گذشت 72 ساعت هيچگونه بهبودي از لحاظ كاهش درد يا سوزش در خود مشاهده ننمودند بايستي حتما خود را به يك پزشك معرفي نمايند .

اگرچه گرما و يخ ( استفاده از كمپرس سردو گرم ) هنوز بصورت علمي ثابت نشده است كه ميتواند به سرعت مشكل درد كمر را حل كند ، كمپرس ممكن است به كاهش درد و سوزش كمك كرده و اجازه تحرك و فعاليت را براي بعضي بيماران فراهم نمايد . بيماران دچار تروما در ابتداي امر و خيلي زود بايستي از يك كمپرس سرد مثل كيسه يخ يا بسته سبزيجات يخ زده پيچيده شده لاي يك حوله  در نقاط حساس به مدت چندساعت در روز اول براي زمان بيش از 20 دقيقه استفاده كنند. بعد از 2 تا 3 روز از يخ درماني حال بايد از گرما درماني استفاده كنند ( از قبيل يك لامپ گرم يا پد گرم ) براي دوره كوتاهي به منظور آرامش عضلات و افزايش جريان خون  . حمام گرم همچنين ميتواند در آرامش عضلات مفيد باشد . بيمار بايد از خواب در يك بستر گرم كه ميتواند سبب سوختگي و در نهايت منجر به ايجاد مشكلات عديده و آسيب به بافت شود پرهيز كند .

1تا 2 روز استراحت در رختخواب كافي است . در سال 1996 يك مطالعه نشان داد كه افرادي كه ادامه ميدهند فعاليت هاشان را بدون استراحت ، بدنبال نخستين بروز كمر درد مشاهده ميشود براي داشتن انعطاف پذيري بهتر كمر يك هفته استراحت در رخت خواب ضروري است . ديگر مطالعات حدس ميزنند كه رختخواب فقط باعث پشت درد ميشود و ميتواند منجر به عوارض بعدي از قبيل افسردگي ، كاهش ريتم عضلات و لخته شدن خون در پا ها شود . بيمار بايد فعاليت هايش را در كمترين زمان ممكن از سر بگيرد . در طول شب يا در مدت استراحت بيمار بايد به يكي از پهلوها بخوابد ، با يك متكي بين زانوها ( برخي پزشكان ميگويند استراحت به پشت باشد و قرار داده شود يك متكي زير زانوها ).

تمرين ممكن است يك راه بسيار موثر براي بازتواني سريع از كمردرد و كمك مطلوبي به قدرتمندي عضلات پشت و شكم باشد . حفظ و ساخت عضله قوي براي افراد با اختلال اسكلتي از اهميت ويژه اي برخوردار است . پزشكان و فيزيوتراپيست ها ميتوانند برنامه هايي با تمرينات خاص كه ميتواند به تحرك عضلات و تسريع روند ترميم و بازتواني كمك كند فراهم كنند . يك فعاليت روزمره به منظور سلامت كمر ممكن است شامل تمرينات كششي ، شنا ، پياده روي ، تردميل با شرايط مطلوب براي افزايش هماهنگي ، بهبود مطلوب پوسچر و تعادل عضلات باشد . يوگا روش ديگري است كه باعث كشش عضلات و كاهش درد ميشود ، هر احساس ناراحتي كم در شروع اين تمرينات بايستي تحمل شود تا عضلات قوي داشته باشيم اما اگر درد كمي بيش از ملايم بود و بيش از 15 دقيقه طول كشيد بيمار بايد تمرين را متوقف كند و با پزشك تماس بگيرد .

دارو درماني اغلب براي درمان كمر درد حاد و مزمن استفاده ميشود. تسكين درد ممكن است شامل تركيبي از داروهاي تجويزي و  درمانهاي معكوس . بيماران بايد هميشه با پزشك قبل از مصرف دارو ها براي تسكين درد تعامل داشته باشند. درمانهاي قطعي در طول بارداري خطرناك است و ممكن است با ديگر درمانها ناسازگاري داشته باشد ، ممكن است عوارض جانبي شامل خواب آلودگي يا حتي سبب آسيب به كبد شود .

بي حسي ها شامل داروهاي ضد سوزش غيراستروئيدي( آسپرين ، ناپروكسن ، ايبوپروفن ) ، داروهاي خوراكي كاهش خشكي ، تورم ، سوزش و براي آسايش متوسط تا خوب كمر درد . محرك ها عموما بصورت موضعي بعنوان كرم يا اسپري تحريك انتهاهاي اعصاب در پوست براي فراهم كردن احساسات گرما يا سرما و تخفيف احساسات درد استفاده ميشود. بي حسي هاي روتين ميتواند سوزش و همچنين تهييج جريان خون را كاهش دهد . بسياري از تركيبات محتوي ساليسيلات ها عناصر مشابه داروهاي محتوي آسپرين را در خود دارند .

داروهاي ضد تشنج داروهايي هستند كه در بدو امر براي حمله ناگهاني استفاده ميشود -  ممكن است در درمان انواع خاصي از درد عصبي مفيد باشد و همچنين ممكن است با بي حسي ها تجويز شود.

برخي ضد افسردگي ها بويژه ضد افسردگي هاي سه چرخه اي از قبيل آمي تريپتيلين و دسيپرامين براي تخفيف درد ( استقلال اثر در افسردگي ) و كمك به خواب اثرات خوبي از خود نشان داده است . . بسياري از ضد افسردگي هاي جديد از قبيل بازدارنده هاي سروتونين براي ديگر اثرات در كاهش درد محقق شده است.

داروهاي مخدر از قبيل كدئين ، اكسيكودونها ، هيدروكودونها و مورفين اغلب براي مديريت سريع كمر درد حاد و مزمن تجويز ميشود . اما بايستي فقط براي دوره زماني كوتاه و تحت نظر پزشك استفاده شود. عوارض جانبي ممكن است شامل خواب آلودگي ، كاهش زمان واكنش ( تند خويي ) ، قضاوت نا صحيح و پتانسيل اعتياد . بسياري متخصصين قانع هستند كه استفاده طولاني مدت اين داروها براي بيماران دچار كمر درد  زيان آور است و باعث افزايش افسردگي و حتي افزايش درد مي شود .

دستكاري مهره همان مفهوم تحت اللفظي نزديكي دستها بصورت آزادانه است و در بين متخصصين حرفه اي ( پزشكان ماساژ درماني ) رايج است كه شيوه ها و تمريناتي استفاده ميكنند كه باعث تطبيق ساختارهاي مهره اي گشته و حركت كمر را دوباره حفظ كند . وقتي كمر درد پاسخي به اين نزديك شدنهاي بسيار مرسوم نمي دهد بيماران ممكن است گزينه هاي زير را ملاحظه كنند:

طب سوزني شامل فرو كردن سوزنهاي نازكتر از يك تار موي انسان در طول نقاط خاصي از بدن . اطبا اعتقاد دارند اين روش ها بطور طبيعي مولكولهاي درد را آزاد كرده و جريان انرژي طبيعي بدن را كه بلوكه شده حفظ ميكند. مطالعات كلينيكي مشخص ساخته كه اثربخشي طب سوزني در مقايسه با ساير روش هاي مرسوم در درمان كمر درد حاد خوب بوده است .

بازخوردهاي زيستي در بسياري از دردهاي حاد استفاده ميگردد. براي كمردرد و سردرد بسيار جالب توجه است. از يك ماشين الكتريكي خاص استفاده ميشود ، بيمار درمان ميشود با آگاه شدن از جريان و با بدست آوردن كنترل بسيار مطلوب فعاليتهاي بدنش . شامل انبساط عضله ، ضربان قلب و دماي پوست ( توسط كنترل الگوي جريان خون موضعي ) . سپس بيمار ميتواند اثرات يك تغيير در پاسخ به دردش را بياموزد ، براي مثال توسط استفاده از تكنيكهاي آرامش بخشي . بازخورد زيستي اغلب استفاده ميشود در تركيب با ديگر متدهاي درماني و معمولا بدون عوارض جانبي مي باشد  .

مداخله درمان مي تواند در دردهاي مزمن كه بعلت گير افتادن عصب بين جاي خاصي از بدن و مغز اتفاق افتاده است استفاده شود . تزريق بي هوشي موضعي ، استروئيدها ، مخدرها درون بافتهاي نرم ، مفاصل و رشته هاي عصبي براي اختلاط بيشتر گره هاي عصبي و تحريك ستون فقرات انجام ميگيرد . وقتي درد به حداكثر ميرسد ممكن است دز پائيني از داروها بطور مستقيم داخل ستون فقرات تزريق شود . استفاده طولاني مدت از تزريقات استروئيدي ممكن است به افزايش نقص حركتي منجرشود.

كشش شامل استفاده از وزنه هايي براي تامين نيروي متناوب يا پيدار براي كشيدن تدريجي ساختار اسكلت به سمت بهترين هم ترازي . كشش براي درمان كمر درد حاد توصيه نميشود .

Transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS)  : با استفاده از يك وسيله باتريي كه پالسهاي الكتريكي خفيف در طول رشته هاي عصبي براي قطع پيامهاي عصبي ميفرستد انجام ميشود. الكترودهاي كوچك داخل پوست يا نزديك محل درد قرار داده ميشود كه سيگنالهاي درد فرستاده شده از اعصاب محيطي را مسدود كند. TENS ممكن است همچنين به برانگيختن توليدات مغز از آندورفين كمك كند .

فراصوت يك درمان منفعل است كه از طريق گرم شدن بافتهاي داخل بدن سبب آرامش عضلات ميشود . امواج صوتي از ميان پوست و داخل عضلات آسيب ديده و ديگر بافت هاي نرم عبور ميكند.

در بسياري از موارد جدي ، وقتي وضعيت به ديگر درمانها پاسخ نميدهد ، جراحي ممكن است التيام بخش كمر درد يا ساير مشكلات جدي اسكلتي عضلاني باشد . برخي روش هاي جراحي ممكن است در مطب پزشكان تحت بي هوشي موضعي انجام شود درحاليكه برخي هاشان نياز به بيمارستان دارند .جراحي ها ممكن است ماهها طول بكشد و  تا اينكه بطور كامل بهبودي حاصل نگشته بيمار تحت جراحي باشد . و او ممكن است مجبور شود نقص دائمي در انعطاف پذيري را تحمل كند. جراحي كمر هميشه هم موفقيت آميز نيست . اين جراحي معمولا تنها در بيماران با بيماريهاي عصبي پيشرونده يا آسيب به اعصاب محيطي انجام ميشود.  

·         Discectomy  : يك راه بسيار رايج براي حذف فشار در يك رشته عصب از ديسك متورم يا استخوان است. در طول پروسه ، جراح تكه كوچكي از پوسته را به منظور حذف انسداد بر ميدارد .

·         Foraminotomy  : فعاليتي است كه حفره استخوان را از جائيكه يك رشته عصب از ستون فقرات خارج ميشود توسعه ميدهد . ديسكهاي متورم يا مفاصل متورم با سن ميتواند سبب باريك شدن فضاي بين محل خروج اعصاب شده و ميتواند به عصب فشار بياورد كه نهايتا منجر به درد ، كرختي و ضعف دريك بازو يا پا ميشود .

·         IntraDiscal Electrothermal Therapy (IDET)  : استفاده از انرژي گرمايي براي درمان درد ناشي از يك ترك يا تورم ديسك بين مهره اي . يك سوزن مخصوص از طريق يك كاتر درون ديسك داخل ميشود و با دماي بالا براي بيش از 20 دقيقه گرم ميشود . شدت گرما باعث تغيير ديواره ديسك و كاهش تورم داخلي ديسك و تحريك عصب مهره اي ميشود .

·         Nucleoplasty  : از يك انرژي راديو فركانسي براي درمان بيماران مبتلا به كمر درد يا فتق خفيف ديسك استفاده ميشود . عكس راديولوژي راهنماي خوبي است ، ابزاري شبيه به عصا داخل ميشود از بين يك سوزن درون ديسك با ايجاد يك كانال كه اجازه ميدهد مواد داخل ديسك برداشته شود . عصا سپس گرم ميشود و بافت را كوچك ميكند ديواره ديسك تغيير ميكند . چندين كانال ايجاد ميشود كه اين بستگي دارد چه تعداد از مواد ديسك نياز هست تخليه شود .

·         Radiofrequency lesioning  : پروسه استفاده از برانگيختگي الكتريكي براي قطع وضعيت عصب براي 6 تا 12 ماه ميباشد . استفاده از عكس راديولوژي ، يك سوزن خاص داخل بافت عصب در ناحيه اثر وارد ميشود. در اطراف بافت ، سر سوزن براي 90 تا 120 ثانيه گرم ميشود كه اين به تخريب موضعي عصب منجر ميشود .

·         Spinal fusion  : براي تقويت مهره و پيشگيري از حركت درد استفاده ميشود . ديسكهاي بين دو يا چند مهره حذف ميشود و مهره مجاور توسط پيوند استخوان و يا وسايل فلزي ايمن از طريق پيچاندن متصل ميشود. پيوند مهره اي ممكن است باعث كاهش انعطاف پذيري در مهره گردد و نيازمند يك دوره بازتواني طولاني مدت براي اجازه دادن به پيوند استخوان تا رشد كند و متصل شوند مهره ها به همديگر وجود دارد .

·         Spinal laminectomy  : ( برداشتن فشار از مهره نيز خوانده ميشود ) شامل برداشتن لايه نازك با افزايش سايز كانال مهره ها و كاهش فشاردر ستون فقرات و رشته هاي عصبي

ديگر روش هاي جراحي به منظور بهبود دردهاي مزمن شامل : rhizotomy ، رشته عصب نزديك به مدخل آن در ستون فقرات بريده ميشود با  انسداد انتقال عصب و همه احساسات از ناحيه اي كه در آن درد وجود دارد . cordotomyمحل مجموعه اي از رشته هاي عصبي در يك يا چندين طرف از ستون فقرات بطور عمدي سفت ميشود براي قطع انتقال سيگنالهاي درد به مغز ، dorsal root entry zone operation, or DREZ, در اينجا نورون هاي مهره اي كه درد بيمار را انتقال ميدهند با جراحي تخريب شده است .

آيا ميتوان از كمر درد پيشگيري كرد ؟

بازگشت كمر دردهاي ناشي از اختلال مكانيسم بدن يا ديگر علل غير ضربه اي اغلب قابل پيشگيري هستند . مجموعه اي از تمرينات كه فشار و ضربه اي به كمر وارد نميسازد ، حفظ پوسچر مناسب ، بلند كردن بار به روش صحيح آن ميتواند به جلوگيري از صدمات كمك كند . بسياري از صدمات ناشي از  كار مربوط است به عواملي از قبيل بلند كردن جسم سنگين ، استرس تماس (تماس تكراري يا مداوم بين بافت نرم بدن و شي تيز يا سخت از قبيل گير كردن مچ دست مقابل لبه سخت يك ميز يا وظايف تكراري استفاده از چكش ) ، ارتعاش ، حركات تكراري ، پوسچر نامناسب . ايجاد اصول ارگونوميك طراحي مبلمان و ابزار به منظور حفاظت از بدن ادر برابر صدمه درخانه يا محل كار بطور عمده اي ريسك و احتمال صدمات كمر را كاهش داده و به داشتن يك كمر سالم كمك ميكند . بسياري از كمپاني ها و مسكن ساز ها در طراحي ارگونوميكي ابزار،  محصولات ، ايستگاه هاي كار ، فضاي زندگي فعال هستند تا احتمال اختلالات اسكلتي و عضلاني و درد را كاهش دهند . استفاده از كمربندهاي پهن كشي كه ميتواند عضلت شكمي و كمري را سفت نگهدارد و از كمر درد جلوگيري كند . مطالعه خوبي نشان داد كه افرادي كه هنگام بلند كردن يا انتقال اجسام از كمربندهاي محافظ عضلات شكم وكمر  استفاده ميكنند هيچگونه احتمال كاهش صدمات يا كمردرد در آنها وجود ندارد  . دو سال مطالعه توسط سازمان NIOSH  در دسامبر 2000 مشخص نمود كه رابطه معني داري در بين كارگرانيكه مدعي بودند استفاده همواره و يا روزانه از كمربند باعث كاهش صدمات وارده به كمر ميشود در مقايسه با كارگرانيكه گزارش كردند هرگز از كمربند استفاده نكرده يا كارگرانيكه استفاده آنها تنها يكبار يا دوبار درماه بوده است وجود ندارد. با اين وجود اين تفكر كه استفاده از كمر بند باعث كاهش آسيب ها ميشود در بين كارگرانيكه از كمربند استفاده ميكنند وجود دارد .بسياري از كمپاني ها برنامه هايي براي آموزش و افزايش آگاهي در زمينه ارگونومي و استفاده از كمر بند را در دستور كار خود دارند . كاهش صدمات گزارش شده ممكن است به تركيبي از اينها يا ديگر فاكتورها مربوط باشد.

نكات مهم براي داشتن يك كمر سالم

پيروي از هرگونه دوره طولاني مدت بي فعاليتي ، شروع يك برنامه منظم تمرينات سبك ، پياده روي سريع ، شنا دوچرخه سواري به مدت 30 دقيقه در روز ميتواند قدرت و انعطاف عضلات را افزايش دهد. يوگا نيز ميتواند به كشساني و قدرتمندي عضلات كمك كند و اين روند را بهبود ببخشد . از پزشك يا ارتوپد بخواهيد متناسب با سن تان و به منظور تقويت عضلات كمر و شكم يك برنامه تمرينات سبك و مناسب طراحي نمايد .

·         هميشه قبل از تمرينات سنگين و فعاليتهاي فيزيكي شديد حركات كششي انجام دهيد .

·         هرگز كمرتان را وقتي كه ايستاده يا نشسته ايد خم نكنيد وقتي ايستاده ايد وزنتان را روي هردوپا بطور متعادي نگهداريد پشت شما وقتي كه انحناي آن كم باشد وزن تان را راحت تحمل ميكند.

·         درخانه يا سر كار مطمئن شويد كه سطح كارتان در ارتفاع مناسب و راحتي قرار دارد .

·         روي صندلي بنشينيد كه داراي حمايت كننده خوب كمر بوده و وضعيت مناسبي ايجاد كند و ارتفاع كار مناسب مهيا كند . شانه هايتان را عقب نگهداريد ، مداوم موقعيت خود را تغيير دهيد و بطور متناوب در اطراف اتاق و اداره قدم بزنيد و يا به آرامي و مرتب عضلات بدن را كش دهيد تا شل شود و از سفتي خارج شود . يك متكي يا حوله لوله شده در پشتتان قرار دهيد تا كمرتان را حمايت كند . اگر شما براي مدت زمان زيادي قرار است كه بنشينيد به منظور استراحت پاهايتان دراز بكشيد و آنها را كمي بالاتر از سطح بدن مثلا روي يك قفسه كتاب قرار دهيد .

·         كفش هاي سبك و راحت با پاشنه كوتاه بپوشيد .

·         در موقع خواب به پهلو بخوابيد تا هرگونه انحناي مهره ها كاهش يابد هميشه در يك سطح سفت بخوابيد .

·         هنگامي كه ميخواهيد يكي از اعضاي خانواده خود را كه دچار بيماري يا حادثه شده از حالت لم داده به وضعيت نشسته انتقال دهيد يا وقتي بيماري را از صندلي به تخت خواب منتقل ميكنيد تقاضاي كمك نمائيد .

·         هرگز سعي نكنيد تا اجسام خيلي سنگين را به تنهايي بلند كنيد ، با زانوهايتان بلند كنيد ، به سمت عضلات شكمتان بكشيد ، و سرتان را پائين نگهداريد و و در امتداد پشت . شئ را نزديك بدنتان قرار دهيد ، هرگز وقتي بلند كرديد پيچ و تاب نخوريد .

·         همواره به منظور جلوگيري از اضافه وزن تغذيه و برنامه غذايي مناسب داشته باشيد . بويژه وزن اطراف عضلات كمر . يك وعده غذايي مناسب بايستي روزانه مقاديري از كلسيم ، فسفر ، ويتامينD را تامين كند تا زمينههاي ساخت و رشد استخوان فراهم شود .

·         اگر سيگار ميكشيد آنرا متوقف كنيد ، سيگار جريان خون را به مهره هاي پائيني كاهش ميدهد و سبب تخريب ديسك هاي مهره اي ستون فقرات ميشود .

چه تحقيقاتي در اين باره انجام شده است ؟

انستيتوي ملي اختلالات حسي و حركتي يك قسمت از انستيتوي ملي سلامتي در بخش خدمات انسان و سلامت در كشور آمريكا ست  كه تحقيقات در باره درد و مكانيسم درد را حمايت ميكند . ديگر انستيتوهايي كه تحقيقات درباره درد را NIH ساپورت ميكند شامل انستيتوي ملي تحقيقات دندان و جمجمه ، انستيتوي ملي سرطان ، انستيتو ملي دارو انستيتو ملي سلامت روان ، مركز ملي درمان جايگزين و مكمل ، انستيتوي ملي آرتروزها و اسكلتي و عضلاني و بيماريهاي پوست . اضافه بر اين ، ديگر سازمانهاي فدرال ازقبيل مراكز كنترل و پيشگيري از بيماريها مطالعات درباره عارضه كمردرد را هدايت ميكند .

دانشمندان آزمايش كردند استفاده از داروهاي متفاوت براي درمان موثر كمر درد ، بويژه درد روزانه كه حداقل 6 ماه بطول مي انجامد . ديگر تحقيقات مقايسه ميكند تفاوت خدمات بهداشتي مستقيم را با مديريت كمر درد حاد ( مراقبت استاندارد ضد ماساژ درماني ، طب سوزني ، يا ماساژ درماني ) . اين مطالعات نشانه هاي بهود ، بازتواني فعاليت و رضايتمندي بيمار را ارزيابي ميكنند . ساير تحقيقات درمانهاي جراحي استاندارد با درمانهاي بسيار رايج بدون جراحي را با اندازه گيري تغييرات كيفيت سلامتي در طول زندگي بيماران مبتلا با تنگي مجراي ستون فقرات مقايسه ميكند.

ديگر تحقيقات مطالعاتي هستند كه نشان ميدهد دز كم اشعه ميتواند اسكار اطراف ستون فقرات را كاهش داده و نتيجه عمل را بهبود بخشد. هنوز ديگران در حال مطالعه هستند كه چرا صدمه به ستون فقرات و ديگر آسيبهاي عصبي ميتواند به يك افزايش حساسيت به درد يا كاهش آستانه درد منجر شود و چگونگي شكستنهاي مهره و ديگر اثرات تعمير ستون فقرات و حفره داخل مهره اي .

 همچنين مطالعاتي بر روي بيماران با بيماري ديسكهاي معيوب استفاده از مهره مصنوعي را به جاي عمل جراحي پيش بيني كردند . ديسك آسيب ديده برداشته ميشود و يك ديسك فلزي و پلاستيكي در حدود سايز يك چهارم داخل مهره جايگزين ميشود . گزينه ايده آل براي افراد با ميانگين سني بين 20 تا 60 سال ، عمل جراحي برداشتن ديسك است البته موارديكه فقط يك ديسك معيوب دارند ، مشكل اساسي در استخوان نداشته باشند از قبيل پوكي استخوان ، عدم سابقه عمل جراحي پشت و  داشتن مشكل براي پاسخ به ديگر فرمهاي درماني غير از جراحي . در مقايسه با ديگر فرمهاي عمل جراحي پشت بازتواني براي اين فرم از جراحي به نظر ميرسد كوتاه مدت تر و اصولي تر باشد .

بروز کمردردهاي شغلي با ايستادن و نشستن طولا ني مدت در وضعيت ثابت

 

نشستن طولاني مدت، لرزش ماشين هنگام حرکت، جابجايي اجسام سنگين از مهمترين علل شيوع کمردرد در رانندگان است که با استراحت در فواصل کوتاه از رانندگي و انجام وررزش هاي ساده مانند پياده روي قابل کنترل بوده و بهبود مي يابند.  به گزارش ايسنا،کمردرد يکي از مشکلات شايعي است که ممکن است رانندگان حرفه اي به دليل شغل خود و شرايطي که هنگام رانندگي مجبور به تحمل آن هستند بدان مبتلا شوند و هزينه مستقيم و غيرمستقيم بسيار بالايي را به فرد مبتلا و جامعه تحميل مي کند.  بر اساس تحقيقات گروه طب کار دانشگاه علوم پزشکي تهران، اطلاع از علل شغلي کمردرد براي کاهش شيوع آن لازم است تا رانندگان از شرايطي که موجب افزايش بروز کمردرد مي شود اجتناب کنند. تقريبا 90 درصد کمردردها منشا عضلاني داشته و آسيبي به ستون فقرات وارد نمي شود.  در اين نوع کمردردها نياز چنداني به استراحت نبوده و استراحت هاي بي مورد موجب بدتر شدن وضعيت و طولاني شدن دوره بيماري مي شود. فعال باقي ماندن، نرمشهاي ستون فقرات و رفع علت احتمالي بوجود آورنده کمردرد موجب بهبود سريعتر و بدون عارضه فرد مي شود.  يکي از علل مهم شغلي کمردرد، ايستادن يا نشستن طولاني در يک وضعيت ثابت به مدت طولاني است.در شغل رانندگي فرد مجبور است جهت انجام شغل خود هميشه در وضعيت نشسته باشد. يکي از علل ديگر شغلي ابتلا به کمردرد ارتعاش است. در هنگام رانندگي بدليل کارکرد موتور و حرکت ماشين بر روي جاده تمام ماشين دچار ارتعاش شده و اين ارتعاش از طريق صندلي به بدن راننده منتقل مي شود.  جابجايي اجسام سنگين و خارج از استاندارد يکي از علل ديگر مهم شغلي کمردرد است. جابجايي اجسام سنگين از اجزاي اصلي شغل رانندگي محسوب نمي شود ولي در هر حال رانندگان حرفه اي گاهي بدليل شغلشان مجبور به جابه جايي اجسام سنگين هستند. براي مثال هنگام تعويض لاستيک يا تعميرات اوليه ماشين، راننده مجبور به حمل دستي اجسام سنگين هستند.  وجود اين شرايط و عوامل موجب مي شود شغل رانندگي يکي از مشاغل پرخطر از نظر ابتلا به کمردرد باشد. موثرترين و کم هزينه ترين راه مقابله با اين مشکل، پيشگيري از ابتلا به کمردرد با دوري جستن از عوامل فوق در حد ممکن و استفاده از روشهايي است که رانندگان با بکار بستن آنها کمتر به کمردرد مبتلا شده يا در صورت ابتلا به کمردرد در زمان کوتاهتري بتوانند سلامت خود را بازيابند.  يکي از روشهاي به ظاهر ساده ولي موثر در پيشگيري از کمردرد در شغل رانندگي، تنظيم صحيح برنامه کاري است. بدين معني تا آنجايي که شرايط کاري اجازه مي دهد برنامه کاري رانندگي بايد طوري تنظيم شود که روزهاي کاري پشت سر هم با فواصل استراحت به تکه هاي مجزا از هم تبديل شود.  روش ساده ديگر رعايت فواصل استراحت هاي کوتاه مدت است.بدين معني که بهتر است راننده حداقل به دنبال هر يک ساعت رانندگي مداوم چند دقيقه کوتاه مدت ماشين را متوقف کرده و براي انجام کارهاي ساده و کوچک ماشين چند لحظه کوتاه از پشت رل پياده شود. 
نوع وسيله نقليه و بويژه طراحي صندلي تاثير مستقيم در ميزان انتقال ارتعاش به بدن راننده و همچنين فشارهاي وارده بر ستون فقرات به هنگام نشستن در رانندگي دارد. بنابراين انتخاب صحيح ماشين و صندلي يکي از جنبه هاي مهم پيشگيري از کمردرد در شغل رانندگي محسوب مي شود.  در صورت وجود اين امکانات بايد از آنها به نحو اصولي استفاده کرد.انجام صحيح اين تنظيمات با نشستن صحيح روي صندلي شروع مي شود. بدين ترتيب که فرد بايد در نقطه شروع تنظيم، کاملا قرينه و با نگاه مستقيم به جلو طوري روي صندلي بنشيند که پائين ترين قسمت ستون فقرات وي کاملا به پشتي صندلي بچسبد و هيچ گونه فاصله اي در اين ناحيه بين ستون فقرات فرد و صندلي باقي نماند. پس از اين مرحله فرد بايد در مراحل مختلف به ترتيب ارتفاع صندلي، فاصله صندلي از فرمان، تشک و پشتي صندلي، قوس پشتي، فرمان و در نهايت آينه ها را تنظيم نمايد.  در نهايت بايد دقت کرد ورزش هاي ساده و مستمر مانند پياده روي، دويدن، شنا و ... علاوه بر کاهش ساير عوارض نشسته بودن شغل رانندگي در پيشگيري از ابتلا به کمردرد نيز مي تواند موثر باشد.

پرسشنامه نورديك

پرسشنامه نورديك

بروز اختلالات اسكلتي – عضلاني در بين جمعيت كاري پديده‌اي رايج و شايع مي‌اشد و معمولاً در نواحي پشت، كمر، گردن و اندامهاي فوقاني بروز مي كند. به منظور تعريف اين مشكلات و رابطه‌ آنها با عوامل شغلي، ر بسياري از كشورها توجه فزاينده‌ي به ايجاد روش‌هايي جهت برآورد و ثبت علائم اختلالات اسكلتي – عضلاني صورت گرفته است و بدين منظور پرسشنامه‌هايي تدوين شده است كه بهترين روش جمع‌آوري اطلاعات مورد نياز در اين زمينه را فراهم كنند.

    استاندارد سازي جهت ثبت و تجزيه و تحليل علائم اختلالات اسكلتي – عضلاني يكي از ضروريات محسوب مي‌شود، درغيراين صورت، مقايسه‌ی نتايج حاصل از مطالعات مختلف مشكل مي‌باشد. اين موضوع يكي از اصلي‌ترين انگيزه‌هاي گروه نورديك جهت تدوين يك پرسشنامه استاندارد براي تجزيه و تحليل علائم اختلالات اسكلتي – عضلاني به شمار مي‌رفت. با بررسي پرسشنامه‌هاي گذشته مشخص مي‌شود كه بخش اعظم اين پرسشنامه‌ها در مطالعات قبلي مي‌توانسته‌اند با هم قابل مقايسه باشند. اما سئوالات فردي از يك مطالعه تا مطالعه‌ی ديگر معمولاً با هم فرق داشته و اين امر مقايسه نتايج را با مشكل روبرو مي‌كرد. البته، طبيعي است كه عدم دانش كافي در زمينه علائم اختلالات اسكلتي – عضلاني در آن زمان، كار استانداردسازي را با مشكل مواجه مي‌كرد. با اين وجود،  استفاده از پرسشنامه‌هاي يكسان نمي‌تواند تنها شرط مقايسه اطلاعات حاصل از مطالعات مختلف باشد. اين پرسشنامه‌ها در واقع به تبعيت از برخي پرسشنامه‌هاي قبلي پزشكي مانند پرسشنامه‌هاي قلبي – عروقي و يا ريوي بوجود آمده‌اند، هرچند كه طبيعت علائم اختلالات اسكلتي – عضلاني و ساختار پرسشنامه‌هاي مربوط به آن تاحدي نسبت به بقيه متفاوت است.

    ساختار اين پرسشنامه به گونه‌اي است كه مي‌توان آن را به دو طريق تكميل كرد: يكي از طريق مصاحبه با كارگران و ديگري توسط خود افراد. اين پرسشنامه از دو بخش تشکيل شده است: الف) پرسشنامه‌ی عمومي و ب) پرسشنامه‌ی اختصاصي. هدف از پرسشنامه  عمومي بررسي كلي بوده و در آن علائم اختلالات دركل بدن مطرح مي‌شود. درحالي كه پرسشنامه اختصاصي به تجزيه و تحليل عميق اين علائم در نواحي خاصي از بدن مانند كمر، گردن و شانه‌ها مي‌پردازد .

    بطوركلي در طراحي اين پرسشنامه‌ها دو هدف دنبال شده است : الف) به عنوان ابزاري جهت غربالگري اختلالات اسكلتي – عضلاني و ب) براي خدمات بهداشت شغلي. اين پرسشنامه‌ها مي‌توانند جهت سنجش نتايج مطالعات اپيدميولوژيك در زمينه اختلالات اسكلتي – عضلاني به كار برده شوند، اما نمي‌توان از آنها جهت تشخيص كلينيكي استفاده كرد. غربالگري اختلالات اسكلتي – عضلاني مي‌تواند به عنوان يك ابزار تشخيصي براي واکاوی محيط كار، ايستگاه كار و طراحي ابزار بكار برده شود. به عنوان مثال، عدم تناسب وظيفه يا ابزار با كارور با بروز اختلالات اسكلتي – عضلاني ارتباط دارد و يا اينكه تمركز و محل علائم مي‌تواند دليل آن عارضه را بيان كند. درخدمات بهداشت شغلي نيز مي‌توان در چندين منظور از اين پرسشنامه استفاده كرد. تشخيص تنش ناشی از كار و اثر بهبود محيط كار مثال‌هايي در اين زمينه مي‌باشد.

پرسشنامه عمومي براي پاسخ به اين سئوال كلي طراحي شده است که آيا مشكلات اسكلتي – عضلاني براي جمعيت خاصي بوجود مي‌آيد و اگر چنين است، اين اختلالات بيشتر دركدام يك از اندام‌های بدن متمركز مي‌شوند. با در نظر گرفتن اين موضوع، پرسشنامه‌اي طراحي شده است كه بدن انسان را به 9 ناحيه آناتوميكي تقسيم كرده است (شکل 1). اين نواحي آناتوميكي بر حسب دو معيار انتخاب شده‌اند‌: الف) اندام‌هايی كه علائم در آنها متمركز مي‌شوند و ب) اندام‌هايی كه هم توسط فرد پاسخ دهنده و هم توسط فرد محقق از يكديگر قابل تشخيص مي‌باشند. پرسش‌های شفاهي در مورد هر ناحيه‌ی آناتوميك بدن به ترتيب از فرد پرسيده مي‌شوند و از فرد خواسته مي‌شود پاسخ دهد آيا در طي 12 ماه گذشته در اين نواحي ناراحتي يا مشكلي داشته است و آيا اين مشكلات باعث ترك كار يا ناتواني او در كار شده است. همچنين در مورد وجود درد يا ناراحتي در طي 7 روز گذشته براي هر كدام از اين نواحي پرسش مي‌شود.

شکل 1: نواحی 9 گانه‌ی آناتوميک در پرسشنامه‌ی نورديک.

    محدوديت‌هاي عمومي شيوه‌های پرسشنامه‌ای، در مورد پرسشنامه‌ی استاندارد شده‌ی نورديك نيز صادق است. تجربه‌ی فردي كه پرسشنامه را تكميل مي‌كند مي‌تواند بر نتايج اثرگذار باشد. اختلالات اسكلتي – عضلاني جدي‌تر و يا آنهايي كه اخيراً رخ داده‌اند مي‌توانند بيشتر از اختلالات قبلي و يا غيرجدي به خاطر سپرده شوند. محيط و موقعيت تكميل پرسشنامه نيز مي‌تواند بر روي نتايج اثرگذارد. بنابراين، از ديدگاه اپيدميولوژيك، اين نوع پرسشنامه بيشتر براي مطالعات مقطعي كاربرد دارد.

    اين پرسشنامه استاندارد به طور گسترده‌اي در كشورهاي دانمارك، فنلاند، نروژ و سوئد مورد استفاده قرارگرفته است. اين پرسشنامه در بيش از 100 پروژه‌ی مختلف و همچنين در فعاليت‌هاي جاری خدمات بهداشت شغلي مورد استفاده قرار گرفته است.

    بطور كلي مي‌توان گفت اين پرسشنامه اطلاعات مفيد و قابل اعتمادي در مورد علائم اختلالات اسكلتي – عضلاني فراهم مي‌كند، كه مي‌توان از اين اطلاعات جهت بررسي‌هاي عميق‌تر و يا تصميم‌گيري در زمينه اقدام‌های اصلاحی استفاده كرد. اين پرسشنامه در زير ارايه شده است.

(پرسشنامه‌ي عمومي)

مشخصات فردي:

سن:       جنس:          وزن:          قد:

آيا شما راست دست هستيد يا چپ دست؟     چپ ¡ راست ¡

آيا طي 12 ماه گذشته مشكلي مانند درد، ناراحتي و بي‌حسي در اندام‌هاي زير داشته‌ايد؟	آيا طي 7 روز گذشته مشكلي مانند درد، ناراحتي و بي‌حسي در اندام‌هاي زير داشته‌ايد؟	آيا طي 12 ماه گذشته از انجام فعاليت‌هاي روزمره نظير فعاليت‌هاي شغلي، تفريحي و كار منزل به دليل مشكلات اسكلتي-عضلاني بازمانده‌ايد؟
1- گردن 1- خير¡  2- بلي ¡	2- گردن 1- خير¡      2- بلي¡	3- گردن 1- خير ¡     2- بلي ¡
4- شانه 1- خير ¡ 2- بلي ¡ در شانه راست 3- بلي ¡ در شانه چپ 4- بلي ¡ در هر دو شانه	5- شانه 1- خير¡ 2- بلي ¡ در شانه راست 3- بلي ¡ در شانه چپ 4- بلي ¡ در هر دو شانه	6- شانه 1- خير¡ 2- بلي ¡ در شانه راست 3- بلي ¡ در شانه چپ 4- بلي ¡ در هر دو شانه
7- آرنج 1- خير¡ 2- بلي ¡ در آرنج راست 3- بلي ¡ در آرنج چپ 4- بلي ¡ در هر دو آرنج	8- آرنج 1- خير¡ 2- بلي ¡ در آرنج راست 3- بلي ¡ در آرنج چپ 4- بلي ¡ در هر دو آرنج	9- آرنج 1- خير¡ 2- بلي ¡ در آرنج راست 3- بلي ¡ در آرنج چپ 4- بلي ¡ در هر دو آرنج
10- مچ و دست 1- خير¡ 2- بلي ¡ در مچ و دست راست 3- بلي ¡ در مچ و دست چپ 4- بلي ¡ در هر دو مچ دست	11- مچ و دست 1- خير¡ 2- بلي ¡ در مچ و دست راست 3- بلي ¡ در مچ و دست چپ 4- بلي ¡ در هر دو مچ دست	12- مچ و دست 1- خير¡ 2- بلي ¡ در مچ و دست راست 3- بلي ¡ در مچ و دست چپ 4- بلي ¡ در هر دو مچ دست
13- پشت 1- خير¡     2- بلي ¡	14- پشت 1- خير ¡     2- بلي ¡	15- پشت 1- خير ¡     2- بلي ¡
16- كمر 1- خير ¡     2- بلي ¡	17- كمر 1- خير ¡     2- بلي ¡	18- كمر 1- خير ¡     2- بلي ¡
19- يك يا هر دو باسن-ران 1- خير ¡     2- بلي ¡	20- يك يا هر دو باسن-ران 1- خير ¡     2- بلي ¡	21- يك يا هر دو باسن-ران 1- خير ¡     2- بلي ¡
22- يك يا هر دو زانو 1- خير ¡     2- بلي ¡	23- يك يا هر دو زانو 1- خير ¡     2- بلي ¡	24- يك يا هر دو زانو 1- خير ¡     2- بلي ¡
25- يك يا هر دو پا و قوزك پا 1- خير ¡     2- بلي ¡	26- يك يا هر دو پا و قوزك پا 1- خير ¡     2- بلي ¡	27- يك يا هر دو پا و قوزك پا 1- خير ¡     2- بلي ¡

 اختلالات اسكلتي- عضلاني ناحيه‌ي گردن

1- آيا تا به حال دچار ناراحتي در ناحيه‌ي گردن شده‌ايد؟ 1- بلي ¡    2- خير ¡

اگر به اين سئوال پاسخ خير داده‌ايد به پرسش‌هاي 2 تا 12 جواب نداده و به بخش اختلالات اسكلتي- عضلاني ناحيه‌ي شانه مراجعه كنيد.

2- آيا گردن شما در حادثه آسيب ديده است؟

1- بلي ¡   2- خير ¡ (اگر پاسخ شما خير است به سئوال 3 مراجعه كنيد)

اگر پاسخ شما بلي است:

2- الف) آيا اين حادثه در محيط كار رخ داده است؟

1- بلي ¡     2- خير ¡

2- ب) تاريخ تقريبي حادثه چه موقع است؟ (ماه و سال) .........................................................

3- آيا تا به حال به علت اختلالات اسكلتي- عضلاني ناحيه‌ي گردن كار خود را تغيير داده‌ايد؟

1- بلي ¡     2- خير ¡

4- تصور مي‌كنيد چه عاملي باعث بروز اين مشكل در ناحيه‌ي گردن شما شده است؟

1- حادثه ¡   2- ورزش ¡    3- كار در خانه ¡    

4- كار در محيط شغلي ¡ 5- ساير موارد ¡ (لطفاً ذكر كنيد)

5- الف) اولين سالي كه دچار مشكل ناحيه‌ي گردن شده‌ايد؟ .......................................... 13

5-ب) اولين سالي كه دچار شديدترين ناراحتي ناحيه‌ گردن شده‌ايد؟ ........................................... 13

6- در صورتي‌كه ناراحتي ناحيه‌ي گردن شما بسيار شديد بوده است، درد را با چه شدتي تجربه كرده‌ايد؟

1- ملايم ¡        2- شديد ¡        3- بسيار شديد ¡

7- آيا تا به حال به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن از محيط كار غايب شده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡

اگر پاسخ شما خير مي‌باشد لطفاً به سئوال 8 مراجعه كنيد. اگر پاسخ شما بلي است:

7- الف) چند بار............................

7- ب) در مجموع چند روز به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

7- ج) در 12 ماه گذشته چند روز به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن از محيط كارتان غايب شده‌ايد:

8- معمولاً اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن شما هر از چند گاهي بروز مي‌كند؟

روزانه ¡

يك بار يا بيشتر در هفته ¡

يك بار يا بيشتر در ماه ¡

يك بار يا بيشتر در سال ¡

يك بار يا بيشتر در هر چند سال ¡

فقط يك بار بروز كرده است ¡

9- در طي 12 ماه گذشته اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن شما چه مدت طول كشيده است؟

صفر روز ¡

7-1 روز ¡

30-8 روز ¡

بيشتر از 30 روز، اما نه هر روز ¡

هر روز ¡

10- آيا در طي 12 ماه گذشته، اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن باعث كاهش فعاليت شما شده است؟

10- الف) فعاليت شغلي

1- بلي ¡   2- خير ¡

10- ب) تفريحات روزانه:

1- بلي ¡   2- خير ¡

11- آيا در طي 12 ماه گذشته، اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن شما را از انجام امور روزانه بازداشته است؟

صفر روز ¡

7-1 روز ¡

30-8 روز ¡

بيشتر از 30 روز ¡

12- آيا در طي 12 ماه گذشته به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي گردن به پزشك، فيزيوتراپيست و ... مراجعه كرده‌ايد؟

1- بلي ¡   2- خير ¡  (اگر جواب شما خير است به بخش بعدي مراجعه نماييد)

اگر پاسخ شما بلي مي‌باشد:

12- الف) در كجا؟ (مي‌توانيد به بيش از يك مورد اشاره كنيد).

مركز پزشكي در محيط كارتان   ¡

پزشك خصوصي      ¡

بيمارستان           ¡

فيزيوتراپي          ¡

ساير موارد (ذكر كنيد)

 اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه

 

آيا تا به حال دچار ناراحتي در ناحيه‌ي شانه شده‌ايد؟ 1- بلي ¡   2- خير ¡

اگر به اين پرسش پاسخ خير داده‌ايد به پرسش‌هاي 2 تا 12 جواب نداده و به بخش اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي كمر مراجعه كنيد.

2- آيا شانه‌ي شما در حادثه آسيب ديده است؟

1- بلي ¡   2- خير ¡  (اگر پاسخ شما خير است به سئوال 3 مراجعه كنيد)

اگر پاسخ شما بلي است:

2- الف) آيا اين حادثه در محيط كار رخ داده است؟

1- بلي ¡   2- خير ¡

2- ب) تاريخ تقريبي حادثه چه موقع بوده است؟ (ماه و سال) ......................................

3- آيا تا به حال به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه، كار خود را تغيير داده‌ايد؟

1- بلي ¡   2- خير ¡

4- تصور مي‌كنيد چه عاملي باعث بروز اين مشكل در ناحيه شانه شما شده است؟

1- حادثه ¡   2- ورزش ¡    3- كار در خانه ¡ 4- كار در محيط شغلي ¡ 5- ساير موارد ¡      (لطفاً ذكر كنيد.)

5- الف) اولين سالي كه دچار مشكل ناحيه شانه شده‌ايد؟ ................................................ 13

5-ب) اولين سالي كه دچار شديدترين ناراحتي ناحيه شانه شده‌ايد؟ ..................................................13

6- در صورتي كه ناراحتي ناحيه شانه شما بسيار شديد بوده است، درد را با چه شدتي تجربه كرده‌ايد؟

1- ملايم ¡    2- شديد ¡    3- بسيار شديد ¡

7- آيا تا به حال به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه از محيط كار غايب شده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡ (اگر پاسخ شما خير مي‌باشد لطفاً به سئوال 8 مراجعه كنيد)

اگر پاسخ شما بلي است:

7- الف) چند بار........................................

7- ب) در مجموع چند روز به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

7- ج) در 12 ماه گذشته چند روز به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

8- معمولاً اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه شما هر از چند گاهي بروز مي‌كند؟

روزانه   ¡

يک بار يا بيشتر در هفته ¡

يك بار يا بيشتر در ماه ¡

يك بار يا بيشتر در سال ¡

يك بار يا بيشتر در چند سال ¡

فقط يكبار بروز كرده است ¡

9- در طي 12 ماه گذشته اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه شما چه مدت طول كشيده است؟

صفر روز ¡

7-1 روز ¡

3-8 روز ¡

بيشتر از 30 روز، اما نه هر روز ¡

هر روز ¡

10- آيا در طي 12 ماه گذشته، اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه باعث كاهش فعاليت شما شده است؟

10- الف) فعاليت شغلي:

1- بلي ¡ 2- خير ¡

10- ب) تفريحات روزانه:

1- بلي ¡ 2- خير ¡

11- آيا در طي 12 ماه گذشته به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي شانه به پزشك، فيزيوتراپيست و ... مراجعه كرده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير (اگر جواب شما خير است به بخش بعدي مراجعه نماييد.)

اگر پاسخ شما بلي مي‌باشد:

12- الف) در كجا؟ (مي‌توانيد به بيش از يك مورد اشاره كنيد)

مركز پزشكي در محيط كارتان ¡

پزشك متخصص   ¡

بيمارستان         ¡

فيزيوتراپي       ¡

(ساير موارد را ذكر كنيد)

 

 

اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي كمر

 

1- آيا تا به حال دچار ناراحتي در ناحيه‌ي كمر شده‌ايد؟ 1- بلي ¡       2- خير ¡

اگر به اين پرسش پاسخ خير داده‌ايد به پرسش‌هاي 2 تا 12 جواب نداده و به بخش اختلالات اسكلتي-عضلاني مچ و دست مراجعه كنيد.

2- آيا كمر شما در حادثه آسيب ديده است؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡     اگر پاسخ شما خير است به سئوال 3 مراجعه كنيد.

اگر پاسخ شما بلي است:

2- الف) آيا اين حادثه در محيط كار رخ داده است؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡

2- ب) تاريخ تقريبي حادثه چه موقع است؟ (ماه و سال) .........................................................

3- آيا تا به حال به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي كمر كار خود را تغيير داده‌ايد؟

1- بلي ¡ خير ¡

4- تصور مي‌كنيد چه عاملي باعث بروز اين مشكل در ناحيه‌ي كمر شما شده است؟

1- حادثه ¡   2- ورزش ¡    3- كار در خانه ¡ 4- كار در محيط شغلي ¡ 5- ساير موارد ¡      (لطفاً ذكر كنيد.)

5- الف) اولين سالي كه دچار مشكل ناحيه‌ي كمر شده‌ايد؟ ...................................13

5- ب) اولين سالي كه دچار شديدترين ناراحتي ناحيه‌ي كمر شده‌ايد؟ ..................................13

6- در صورتي كه ناراحتي ناحيه‌ي كمر شما بسيار شديد بوده است درد را با چه شدتي تجربه كرده‌ايد؟

1- ملايم ¡    2- شديد ¡    3- بسيار شديد ¡

7- آيا تا به حال به علت اختلالات اسكلتي-عضلاني ناحيه‌ي كمر از محيط كار غايب شده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡ (اگر پاسخ شما خير مي‌باشد لطفا به سئوال 8 مراجعه كنيد)

اگر پاسخ شما بلي است:

7- الف) چند بار ...........................................................

7- ب) در مجموع چند روز به علت ناراحتي ناحيه‌ي كمر از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

7- ج) در 12 ماه گذشته چند روز به علت ناراحتي ناحيه‌ي كمر از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

8- معمولاً ناراحتي ناحيه‌ي كمر شما هر از چندگاهي بروز مي‌كنيد؟

روزانه                ¡

يك بار يا بيشتر در هفته        ¡

يك بار يا بيشتر درماه          ¡

يك بار يا بيشتر در سال         ¡

يك بار يا بيشتر در هر چندسال   ¡

فقط يك بار بروز كرده است       ¡

9- در طي 12 ماه گذشته ناراحتي ناحيه‌ي كمر شما چه مدت طول كشيده است؟

صفر روز          ¡

7-1 روز          ¡

30-8 روز          ¡

بيشتر از 30 روز، اما نه هر روز ¡

هر روز           ¡

10- آيا در طي 12 ماه گذشته ناراحتي ناحيه‌ي كمر باعث كاهش فعاليت شما شده است؟

10- الف) فعاليت شغلي: 1- بلي ¡ 2- خير ¡

10- ب) تفريحات روزانه 1- بلي ¡ 2- خير ¡

11- آيا در طي 12 ماه گذشته ناراحتي ناحيه‌ي كمر، شما را از انجام امور روزانه باز داشته است؟

صفر روز          ¡

7-1 روز          ¡

30-8 روز          ¡

بيشتر از 30 روز       ¡

12- آيا در طي 12 ماه گذشته ناراحتي ناحيه‌ي كمر به پزشك، فيزيوتراپيست و... مراجعه كرده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡ (اگر جواب شما خير است به بخش بعدي مراجعه كنيد)

اگر پاسخ شما بلي باشد:

12- الف) در كجا؟ (مي‌توانيد به بيش از يك مورد اشاره كنيد:

مركز پزشكي در محيط كارتان ¡      

پزشك خصوصي            ¡      

بيمارستان             ¡

فيزيوتراپي            ¡

ساير موارد (ذكر كنيد)

 

 

اختلالات اسكلتي- عضلاني ناحيه‌ي مچ و دست

 

1- آيا تا به حال دچار ناراحتي در ناحيه مچ و دست شده‌ايد؟  1- بلي ¡   2- خير ¡

اگر به اين سئوال پاسخ خير داده‌ايد، پاسخ به پرسش‌هاي 2 تا 12 ضرورتي ندارد.

2- آيا مچ و دست شما در حادثه آسيب ديده است؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡ اگر پاسخ شما خير است به سئوال 3 مراجعه كنيد.

اگر پاسخ شما بلي است:

2- الف) آيا اين حادثه در محيط كار رخ داده است؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡

2- ب) تاريخ تقريبي حادثه چه موقع است؟ (ماه و سال) ..........................................

ب- آيا تا به حال به علت ناراحتي مچ و دست، كار خود را تغيير داده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡

3- آيا تا به حال به علت ناراحتي مچ و دست، كار خود را تغيير داده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير ¡

4- تصور مي‌كنيد چه عاملي باعث بروز اين مشكل در ناحيه‌ي مچ و دست شما شده است؟

1- حادثه ¡   2- ورزش ¡    3- كار در خانه ¡ 4- كار در محيط شغلي ¡

5- ساير موارد ¡  (لطفاً ذكر كنيد.)

5-الف) اولين سالي كه دچار مشكل ناحيه‌ي مچ و دست شده‌ايد؟ ............................................ 13

5-ب) اولين سالي كه دچار شديدترين ناراحتي مچ و دست شده‌ايد؟ ......................................... 13

6- در صورتي كه ناراحتي مچ و دست شما بسيار شديد بوده است درد را با چه شدتي تجربه كرده‌ايد؟

1- ملايم ¡    2- شديد ¡    3- بسيار شديد ¡

7- آيا تا به حال به علت ناراحتي مچ و دست از محيط كار غايب شده‌ايد؟

1- بلي ¡ 2- خير   (اگر پاسخ شما خير مي‌باشد لطفاً به سئوال 8 مراجعه كنيد)

اگر پاسخ شما بلي است:

7- الف) چند بار ...........................................

7- ب) در مجموع چند روز به علت ناراحتي مچ و دست از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

7- ج) در 12 ماه گذشته، چند روز به علت ناراحتي مچ و دست از محيط كارتان غايب شده‌ايد؟

8- معمولاً ناراحتي مچ و دست شما هر از چند گاهي بروز مي‌كند؟

روزانه                ¡

يک بار يا بيشتر در هفته        ¡

يك بار يا بيشتر در ماه         ¡

يك بار يا بيشتر در سال         ¡

يك بار يا بيشتر در هر چند سال  ¡

فقط يك بار بروز كرده است  ¡

9- در طي 12 ماه گذشته ناراحتي مچ و دست شما چه مدت طول كشيده است؟

صفر روز               ¡

7- 1 روز              ¡

30-8 روز              ¡

بيشتر از 30 روز، اما نه هر روز ¡

هر روز                ¡

10- آيا در طي 12 ماه گذشته ناراحتي مچ و دست باعث كاهش فعاليت شما شده است؟

10- الف( فعاليت شغلي:

1- بلي¡      2- خير¡

10- ب) تفريحات روزانه

1- بلي¡      2- خير¡

11- آيا در طي 12 ماه گذشته ناراحتي مچ و دست، شما را از انجام امور روزانه باز داشته است؟

صفر روز          ¡

7-1 روز          ¡

30-8 روز         ¡

بيشتر از 30 روز       ¡

12- آيا در طي 12 ماه گذشته به علت ناراحتي مچ و دست به پزشك، فيزيوتراپيست و ... مراجعه كرده‌ايد؟

1- بلي¡      2- خير ¡

اگر پاسخ شما بلي مي‌باشد:

12- الف) در كجا؟ (مي‌توانيد به بيش از يك مورد اشاره كنيد)

مركز پزشكي در محيط كارتان      ¡

پزشك خصوصي                ¡

بيمارستان                 ¡

فيزيوتراپي                ¡

ساير موارد (ذكر كنيد)

دانلود نرم افزار PEOPLESZ

دانلود نرم افزار  PEOPLESZ   

نرم افزار محاسبه گر Manual handling calculator

علاقمندان ارگونومی :نرم افزار محاسبه گر Manual handling calculator که توسط دوست گرامی جناب آقای مهندس مسعود تاج امیری ارسال شده است ضمن تشکر از ایشان برای دریافت نرم افزار فوق اینجا را کلیک نمایید.

محاسبه آنالیز بلندکردن دستی بار

دانلود فایل محاسبه آنالیز بلندکردن دستی بار

دانلود مچموعه نرم افزارهای ارزیابی پوسچر اندام فوقانی

نرم‌افزار ErgoIntelligence Upper Extremity مجموعه‌ای از ابزارهای تحلیل ارگونومیکی شامل RULA، REBA، SI، OCRA و CTD Risk Index  است که با دریافت اطلاعات ازکاربر و جمع بندی آنها تحلیل‌های ارگونومیکی را با استفاده از ابزارهای فوق انجام می‌دهد.

 1- RULA

RULA مخفف Rapid Upper Limb Assessment  است که اثر طرز قرار گرفتن بدن، تکرار کارها و وارد شدن نیروها را بر بدن اپراتور بررسی کرده و به هر یک امتیازی را نسبت می‌دهد و در نهایت یک امتیاز کلی را برای وضعیت بدن محاسبه می‌نماید. (RULA Grand Score) به این ترتیب فعالیت‌هایی که قسمت‌های بالای بدن(گردن، شانه‌ها، بازو و دست‌ها) را با خطر آسیب دیدگی مواجه می‌سازند مشخص می‌شوند. قسمت RULA از نرم‌افزار ErgoIntelligence با دریافت اطلاعاتی در مورد وضعیت قرار گرفتن بدن اپراتور RULA Grand Score را محاسبه نموده و پیشنهاداتی را برای اصلاح وضعیت کاری اپراتور ارائه می‌دهد.

2- REBA

REBA مخفف Rapid Entire Body Assessment  است که برای بررسی پوسچرهای خاص بدن به کار می‌آید. در این روش قسمت‌های مختلف بدن به‌طور جداگانه بررسی شده و بر حسب فاصله آنها از حالت طبیعی بدن امتیازی به هر یک نسبت داده می‌شود. سپس با توجه به این امتیازات، یک امتیاز کلی برای اپراتور محاسبه می‌شود. (REBA Grand Score)  این امتیاز نشان می‌دهد که سطح ریسک برای اپراتور چقدر است و برای بهبود وضعیت بدنی وی نیازی به انجام اقدامات اصلاحی وجود دارد یا خیر.

3- SI

این شاخص که مخفف Strain Index است بر مبنای شش متغیر محاسبه می‌شود: شدت نیرو،  مدت زمان اعمال نیرو، تعداد دفعات اعمال نیرو توسط اپراتور در هر دقیقه، پوسچر دست و مچ، سرعت کار و مدت زمان  انجام کار. بر اساس تحقیقات Moor و Grag در سال 1995 مشخص  شد که هر چه ضریب SI برای اپراتور بالاتر باشد، احتمال آسیب‌دیدگی وی نیز بیشتر خواهد بود. در بخش Strain Index  از نرم‌افزار ErgoIntelligence ، با وارد کردن شش متغیر ذکر شده به نرم‌افزار، شاخص SI محاسبه شده و سطح ریسک مرتبط با آن نیز مشخص می‌شود. 

 4- OCRA

OCRA مخفف Occupational Repetitive Actions Index  است. در این روش با دریافت برخی از ویژگی‌های کار، تعداد بهینه دفعات تکرار آن در هر دقیقه مشخص می‌شود. این عدد با در نظر گرفتن یک مقدار ثابت  (30 کار در هر دقیقه) و تغییر آن با توجه به شرایط خاص کار، پوسچر بدن، مدت زمان استراحت و ... به دست می‌آید. با توجه به تفاوت تعداد کارهای انجام شده در هر دقیقه با تعداد دفعات بهینه انجام کار، عدد OCRA (OCRA Grand Score) محاسبه می‌شود که این عدد مبنایی برای تعیین سطح ریسک مربوط به اپراتور و انجام اقدامات اصلاحی است.

 5- CTD Risk Index

 CTD Risk Index  مخفف Cumulative Trauma Disorders Risk Index است. این بخش از نرم‌افزار ErgoIntelligence با دریافت اطلاعات کمّی در مورد ویژگی‌های کار مانند فرکانس حرکات دست و نیروهای وارد بر آن، شاخصی را محاسبه می‌کند. (Grand Score) این شاخص نشان‌دهنده میزان فشار وارد بر ماهیچه‌ها و تاندون‌های مچ است و در تشخیص مشکلات جسمی اپراتور و برنامه‌ریزی برای اصلاح کار به کار می‌آید. هم‌چنین با استفاده از این شاخص و نمودارهایی که به همین منظور طراحی شده‌اند می‌توان نرخ آسیب‌دیدگی اپراتور را به ازای هر 200000 ساعت کار پیش‌بینی نمود. 

 

---

جهت دانلود نرم افزار اینجا کلیک کنید.

سریال نرم افزار

NEXGEN-ERGO-9900020679

ارزیابی پوسچرشغلی به روش RULA

 امروزه روند رو به رشد تکنولوژی وفن آوری مخـصوصا در کـشورهای در حـال گـسترش واحـدهای تولیـدی و همچنین ارائه خدمات ماشینی باعث ارتقاء سطح کیفی کار و محصولات شده اسـت . در عـین حـال در انجـام ایـن فعالیت بلااجبار عوامل زیان آوری وجود دارد کـه بـر سـلامتی نیـروی کـار اثر گذاشـته وسـلامتی او را تهدیـد مـی کنــد . از جملــه عوامــل زیــان آور وجــود ریــسک فــاکتور هــایی اســت کــه باعــث بیماریهــای اســکلتی - عــضلانی میگردد و هر ساله هزینه هنگفتی را بر صاحبان صنایع و اقتـصاد کـشورها تحمیـل مـی کند بـه طـوری کـه هزینـه مستقیم بیماری اسکلتی - عضلانی در آمریکا در سال 1997 ، 20 بیلیون دلار گزارش شده است .

در طول انجام یک فرآیند کاری استاتیک توسط افراد، آنها مجبور هستند بدن خود را در وضعیت های خاصی قرار دهند که  این نگهداشتن بدن در وضعیت خاص ، پوسچر (POSTURE) نامیده می شود  .پوسچر ها از لحاظ ارگونومیکی می توانند مطلوب و یا نامطلوب باشند. هـدف ما از بررسـی این پوسچر ها تحلیل دقیق ریسک فاکتورهایی است که در هنگام کار کـردن بوجـود مـی آیـد کـه یـا بـه طـور مجـزا باعـث آسیب به دستگاه اسکلتی - عضلانی می گردد و یا باعث تشدید عوارض میشود .

 بطورکلی برای ارزیابی پوسچرها از روش های کدگذاری استفاده می کنند که OWAS و RULA پرکاربرد تـرین آنها هستند کد گذاری تکنیک OWAS برای اعضای بالا تنه( Upper Limb) بسیار کلی میباشد و این در حـالی اسـت کـه عمده اختلالات اسکلتی - ماهیچه ای مرتبط با کار از جمله صدمات ناشی از تروماهای تجمعـی  (CTDs) و آسـیب های ناشی از  حرکات تکراری( RMIs) عموما در اعضای بالا تنه مخصوصا در مـچ  (Wrist) شـانه  (Shoulder) و کمر (Low Back) رخ میدهد .

 در واقع تکنیک OWAS در پیشگیری از برخی اختلالات اسکلتی - ماهیچه ای مربوط بـه اعـضای بالاتنـه ازجمله مچ کارایی لازم را ندارد و این موضوع در هنگام بررسی داده ها و ارائه راه کارهای اصلاحی مشهود میشود  بدین منظور تکنیک RULA معرفی گردید . این تکنیک توسط  McAtamneyو Corlett  در سال1993 معرفی گردید . واژه RULA   مخفف Rapid Upper Limb Assesment بوده و به معنای ارزیابی سریع اعضای بالا تنه میباشد.

 در این روش برای آنالیز پوسچرهای کاری هر بخش اصلی بدن بر اساس میزان جابجایی از وضعیت طبیعی اش ارزیابی میگردد بدین ترتیب که مطابق با افزایش میزان انحراف آن بخش از وضعیت طبیعی اش عـددی بـه عنـوان کد پوسچر به آن اختصاص می یابد . پس از ترکیب کدهای بدست آمده برای بخـش هـای مختلـف بـدن و بـرآورد نیروهای خارجی و ماهیچه ای از طریق جداول مربوطه مقدار کد نهایی که بیان کننـده شـدت مخـاطره پوسـچر و سطح اضطراری بودن اصلاحات میباشد تعیین میگردد . این روش شامل 5 شکل است و در آن اعضای بدن به دو گروه ) A شامل مچ ، بازو ، ساعد ) و گروه ) B شامل گردن، تنه و پاها ) تقسیم بندی میشوند . بطـور کلـی بـرای گروه A واژه Upper Limb و برای گروه B واژه ی Whole Body بکار برده میشود .

 اجرای روش رولا دارای سه مرحله است :

مرحله اول : ثبت وضعیت انجام کار .

مر حله دوم سیستم امتیاز دهی .

مرحله سوم مشخص کردن سطوح اقدامات( Action Level ) می باشد .

امروزه روند رو به رشد تکنولوژی وفن آوری مخـصوصا در کـشورهای در حـال گـسترش واحـدهای تولیـدی و همچنین ارائه خدمات ماشینی باعث ارتقاء سطح کیفی کار و محصولات شده اسـت . در عـین حـال در انجـام ایـن فعالیت بلااجبار عوامل زیان آوری وجود دارد کـه بـر سـلامتی نیـروی کـار اثر گذاشـته وسـلامتی او را تهدیـد مـی کنــد . از جملــه عوامــل زیــان آور وجــود ریــسک فــاکتور هــایی اســت کــه باعــث بیماریهــای اســکلتی - عــضلانی میگردد و هر ساله هزینه هنگفتی را بر صاحبان صنایع و اقتـصاد کـشورها تحمیـل مـی کند بـه طـوری کـه هزینـه مستقیم بیماری اسکلتی - عضلانی در آمریکا در سال 1997 ، 20 بیلیون دلار گزارش شده است .

در طول انجام یک فرآیند کاری استاتیک توسط افراد، آنها مجبور هستند بدن خود را در وضعیت های خاصی قرار دهند که این نگهداشتن بدن در وضعیت خاص ، پوسچر (POSTURE) نامیده می شود .پوسچر ها از لحاظ ارگونومیکی می توانند مطلوب و یا نامطلوب باشند. هـدف ما از بررسـی این پوسچر ها تحلیل دقیق ریسک فاکتورهایی است که در هنگام کار کـردن بوجـود مـی آیـد کـه یـا بـه طـور مجـزا باعـث آسیب به دستگاه اسکلتی - عضلانی می گردد و یا باعث تشدید عوارض میشود .

بطورکلی برای ارزیابی پوسچرها از روش های کدگذاری استفاده می کنند که OWAS و RULA پرکاربرد تـرین آنها هستند کد گذاری تکنیک OWAS برای اعضای بالا تنه( Upper Limb) بسیار کلی میباشد و این در حـالی اسـت کـه عمده اختلالات اسکلتی - ماهیچه ای مرتبط با کار از جمله صدمات ناشی از تروماهای تجمعـی (CTDs) و آسـیب های ناشی از حرکات تکراری( RMIs) عموما در اعضای بالا تنه مخصوصا در مـچ (Wrist) شـانه (Shoulder) و کمر (Low Back) رخ میدهد .

در واقع تکنیک OWAS در پیشگیری از برخی اختلالات اسکلتی - ماهیچه ای مربوط بـه اعـضای بالاتنـه ازجمله مچ کارایی لازم را ندارد و این موضوع در هنگام بررسی داده ها و ارائه راه کارهای اصلاحی مشهود میشود بدین منظور تکنیک RULA معرفی گردید . این تکنیک توسط McAtamneyو Corlett در سال1993 معرفی گردید . واژه RULA مخفف Rapid Upper Limb Assesment بوده و به معنای ارزیابی سریع اعضای بالا تنه میباشد.

در این روش برای آنالیز پوسچرهای کاری هر بخش اصلی بدن بر اساس میزان جابجایی از وضعیت طبیعی اش ارزیابی میگردد بدین ترتیب که مطابق با افزایش میزان انحراف آن بخش از وضعیت طبیعی اش عـددی بـه عنـوان کد پوسچر به آن اختصاص می یابد . پس از ترکیب کدهای بدست آمده برای بخـش هـای مختلـف بـدن و بـرآورد نیروهای خارجی و ماهیچه ای از طریق جداول مربوطه مقدار کد نهایی که بیان کننـده شـدت مخـاطره پوسـچر و سطح اضطراری بودن اصلاحات میباشد تعیین میگردد . این روش شامل 5 شکل است و در آن اعضای بدن به دو گروه ) A شامل مچ ، بازو ، ساعد ) و گروه ) B شامل گردن، تنه و پاها ) تقسیم بندی میشوند . بطـور کلـی بـرای گروه A واژه Upper Limb و برای گروه B واژه ی Whole Body بکار برده میشود .

اجرای روش رولا دارای سه مرحله است :

مرحله اول : ثبت وضعیت انجام کار .

مر حله دوم سیستم امتیاز دهی .

مرحله سوم مشخص کردن سطوح اقدامات( Action Level ) می باشد .

مرحله اول :ثبت وضعیت انجام کار

ارزیابی از وضعیت انجام کار به وسیله مشاهده مستقیم وظایف فرد مورد بررسی در طی چندین سیکل کاری شروع می شود . ارزیابی و ثبت نمره از هر پوسـچر در طـی سـیکل کـاری طبق روش رولا سریع انجام می شو د . در این روش نیمه راست یا نیمه چپ جداگانه ارزیابی می شود و همچنین میتوان بعد از مشاهده و ثبت با فیلم برداری نیمه دیگر بدن را مورد ارزیابی قرار داد.

ملاحظاتی که باید در اجرای روش رولا به آن توجه شود

1. ثبت مشاهدات بصورت مستقیم ( ناظر به فرد ) در طی زمان مشخص شده باشد

2. مدت زمان نمونه برداری 30- 40 دقیقه با وقفه های30 ثانیه ای است.

3. هنگام ثبت مشاهدات باید فرد 15 دقیقه قبل شروع به کار کرده باشد .

4. آموزش و تمرین قبل از شروع روش رولا اهمیت بسزائی دارد 

5. شناسائی و شناخت کامل روند فرآیند جهت دستیابی به ارتباط بین مشاهدات وضعیت بدن در حین کار مهم است 

6. چنانچه کاری از چند وظیفه تشکیل شده باشد وظیفه ای باید ارزیابی شود که بیشترین تکرار دارد. 

7. در روش رولا درصد زمانی محاسبه نمی شود ملاک عمل تکرار کار است

8. ابتدا باید مطالعات اولیه به صورت تصادفی بین گروه شغلی اجرا گردد. ( pilot study ) 

مرحله دوم:سیستم امتیاز دهی

سیستم امتیازدهی در روش RULA از 6 گام مشخص ، نشان داده شده در شکل 1 پیروی می کند. ( در ادامه این گام هاشرح داده خواهد شد. ) به منظور بوجود آمدن یک روش ارزیابی سـریع ، همانطورکه در قبل هم اشاره شده است ، اعـضای بـدن بـه دوگـروه B,A طبقه بندی می شوند . گروه A شامل اعضای بازو،ساعد، مچ و گروه B اعضای گردن، تنه و پا می باشند.محدوده حرکتی هر عضو بر اساس زاویه حرکتی ( گستره حرکتی ) نمره گذاری میگردد. مثلا نمره یک بیانگر میزان حرکت عضو یـا وضعیت انجام کار آن عضو در حداقل ریسک است. با افزایش نمره وضعیت انجام کار عضو درشـرایط نامـساعد قـرار گرفته و باعث افزایش ریسک است.

گام 1: کاربر بـا اسـتفاده از دامنه زوایای نشان داده شده در شکل2-A می تواند کد پوسچر هـای گروه A شامل بـازو (Upper Arm ) - سـاعد (Lower Arm) - مچ (Wrist) و پیچش مچ(Wrist Twist) را بدست آورد و در محل های مشخص شده در شکل 1 قرار دهد. سپس باید همین فرآیند را برای بدست آوردن کد پوسچر های گروهB شامل گردن (Neck) ، تنـه (Trunk) و پاهـا(legs) تکـرار کند با این تفاوت که باید از شکل 2-b استفاده کند.

گام 2: در این مرحله با داشتن کد پوسچر های گروه A و قرار دادن آنها در جدول 3-A ،از تلاقی این کد پوسچر ها با هم ، امتیاز اندام های گروه A بدست می آید که باید این امتیاز را در قسمت مربوط به آن در شکل 1 قرار داد . به همین ترتیب با قرار دادن کد پوسچر های گروهB در جدول 3-B ، امتیاز اندام های گروهB بدست می آید که باید در قسمت مربوط به آن در شکل 1 قرار داد.

گام 3: امتیاز نیرو یا فشار(Force) باید برآورد شود که با استفاده از جدول نمره های نیرو یافشار(Force or Load Score)(جدول 4)انجام می گیرد.این امتیاز در قسمت مربوطه در شکل 1 قرارمی گیرد که برای گروه هایB,A یکسان است.

جدول شماره4

چنانچه کار به صورت استاتیک باشد: مثلا باری برای بیش از یک دقیقه در دست قرار گرفته و برای بیشتر از 4 مرتبه در دقیقه تکرار شود به آن امتیاز 1 بدهید

گام 4: امتیاز نیرو های ماهیچه ای از جدول بکـارگری نیـروی ماهیچـه ای(Muscle Use Score)(جدول5) بدست آمده ودر قسمت مربوطه در شکل 1قرار می گیرد .این امتیاز هم برای گروه هایB,A یکسان است.

جدول شماره 5
3	2	1	0
- بار استایتک 10-2 کیلو گرم یا بیشتر -نیرو یا بار مداوم 10-2 کیلوگرمی -نیرو یا تنش ناگهانی	-بار استاتیک کمتر از2 کیلو گرم - نیرو یا بار مداوم کمتر از2کیلوگرمی	-بار 10-2 کیلو گرم که به صورت منقطع اعمال می شود.	- کاربدون فشار یا بار کمتر از2 کیلو گرم به صورت منقطع

گام 5: با استفاده از محاسبات زیر امتیازات D,C را بدست آورده و در قسمت مربوطه در شکل 1 قرار می دهیم:

امتیاز نیرو+امتیازنیرو های ماهیچه ای+ امتیاز اندام های گروه A =امتیازC (بازو،ساعد،مچ،چرخش مچ)

امتیاز نیرو+امتیازنیرو های ماهیچه ای+ امتیاز اندام های گروه B =امتیازD (گردن،تنه،پا)

گام6: حال برای بدست آوردن امتیاز نهایی( Grand Score) بایـستی امتیاز هـای C و D را ترکیب نمود.این کار را می توان با استفاده از جدول6 انجام داد .این جدول از روشن به تاریک جهت نشان دادن میزان خطر با تاریک شدن نواحی طبقه بندی شده است.از تلاقی امتیاز های CوD ، نمره نهایی بدست می آید که در خانه مربوطه در شکل 1 قرار می گیرد.

مرحله سوم:مشخص کردن سطوح اقدامات:

با انجام مرحله دوم ، امتیاز نهایی برای پوسچرهای مختلف حاصل می شود .امتیاز نهایی در چهارمحدوده کاری مطرح می شود که تفسیر آنها به این صورت می باشد:

محدوده کاری اول : عدد 1 یا 2 نشان می دهد که پوسچر در صورتیکه برای مدت طولانی تکرار نشود یـا در آن حالت باقی نماند قابل قبول می باشد .

محدوده کاری دوم : عدد 3 یا 4 نشان می دهد که می بایستی تحقیقات دقیق و بیشتری بر روی پوسچر صورت بگیرد و احتمالا تغییراتی نیز لازم است .

محدوده کاری سوم : عدد 5 یا 6 نشان می دهد که می بایستی به زودی تغییرات و اصـلاحات و نیـز تحقیقـات دقیق تر صورت بگیرد .

محدوده کاری چهارم : اعداد 7 یا بیشتر نشان می دهـد کـه مـی بایـستی سـریعا تغییـرات و اصـلاحات بـه همـراه تحقیقات دقیق تر صورت پذیرد .

درانتها با یک مثال سعی می شود تا این روش بهتر توضیح داده شد:

در مطالعه ای که در مورد شرایط کاری رانندگان اتوبوس های شرکت واحد در تهران انجام شد ، یکی از پوسچرهایی که مورد بررسی قرار گرفت «چرخش به سمت راست یا داخل شدن به ایستگاه»بود .100 مشاهده از مچ، ساعد، بازو، سر، کمر و پاها بر اساس پوسچر ثبت شده صورت گرفت و کدگذاری نهایی بر روی عکسهای تهیه شده از راننده ها انجام شد و درجدول مربوطه قرار گرفت و به کار ماهیچه نمره یـک داده شـد ( به دلیل استاتیک بودن کار ) و نمره نیرو صفر در نظر گرفته شد ( به دلیل هیدرولیک بودن فرمان، راننـده درموقـع چرخش آن نیرویی اعمال نمی کند ).

در شکل زیر می توانیدچگونگی بدست آوردن امتیاز این پوسچر را مشاهده کنید ( البته امتیاز زیر مربوط به قسمت سمت راست راننده می باشد )

در این مطالعه به طور کلی 8 پوسچر کاری مورد مطالعه قرار گرفت که نام وامتیاز آنها را در جدول زیر می توانید مشاهده کنید:

جدول تعیین وضعیت پوسچرهای چپ و راست بر حسب الویت اقدامات اصلاحیدر رانندگان اتوبوس شرکت واحد

توضیحات	نمره نهائی Grand Score	نام پوسچر	شماره پوسچر
فورا تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	7	گرفتن بلیط از خانمها در حالت نشسته	1R*
فورا تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	7	گرفتن بلیط از خانمها در حالت نشسته	1L**
فورا تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	6	باز کردن درب عقب	2R
به زودی تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	6	باز کردن درب عقب	2L
به زودی تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	6	گرفتن بلیط از آقایان در حالت نشسته	3R
احتمالا تغییرات لازم است	4	گرفتن بلیط از آقایان در حالت نشسته	3L
احتمالا تغییرات لازم است	3	باز کردن درب جلو	4R
احتمالا تغییرات لازم است	2	باز کردن درب جلو	4L
احتمالا تغییرات لازم است	4	چرخش به چپ یا خروج از ایستگاه	5R
احتمالا تغییرات لازم است	3	چرخش به چپ یا خروج از ایستگاه	5L
احتمالا تغییرات لازم است	4	چرخش به راست یا داخل شدن به ایستگاه	6R
به زودی تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	5	چرخش به راست یا داخل شدن به ایستگاه	6L
احتمالا تغییرات لازم است	2	رانندگی در مسیر مستقیم	7R
احتمالا تغییرات لازم است	2	رانندگی در مسیر مستقیم	7L
فورا تغییرات و اصلاحات لازم صورت گیرد	7	بلیط گرفتن در حالت ایستاده	8R
احتمالا تغییرات لازم است	4	بلیط گرفتن در حالت ایستاده	8L

در جدول بالا مشاهده می شود که پوسچر های (گرفتن بلیط از خانم ها در حالت نشسته )و (باز کردن درب عقب) دارای امتیاز بالایی هستند.برای اصلاح این پوسچر ها 2 پیشنهاد ارائه گردیده است:

1- جایگزین کردن یک سیستم الکترو نیکی به جای سیستم کنونی دریافت بلیط

2- نصب آینه کنار درب جلودر قسمت پایین تر وهمچنین بالا بردن ارتفاع صندلی راننده (تاجایی که به ارتفاع رکبی ارگونومیکی او آسیبی وارد نشود.

اوواس(owas)

ارگونومی در کشورهای توسعه یافته علی رغم کشور ما بسیار وسیع و گسترده است اکنون این علم خود به شاخه های گوناگونی تقسبم شده است ، که مهمترین آنها بر تطبیق شرایط محیط زندگی با انسان و فاکتورهای انسانی ، انتخاب افراد مناسب برای هر شغل ، تعیین توانایی و ظرفیت کاری افراد ، طراحی محیط کار مطابق با فاکتورهای انسانی و تلاش در تصحیح مشکلات موجود در حرکات کارگران که به آرایش طبیعی استخوان ها و شکل طبیعی ستون فقرات آسیب می رسانند ، تکیه دارد .
در این تحقیق پس از تعریف اجمالی پوسچر ،کار دینامیکی و کار استاتیکی به معرفی و شرح روش OWAS پرداخته شده است .

انواع کارهای فیزیکی :
کارهای فیزیکی را به طور کلی می توان به دو دسته اصلی تقسیم نمود :
الف – کار دینامیکی : کار دینامیکی خود به دو بخش کار دینامیکی سخت و کار دینامیکی موضعی تقسیم می گردد .
ب – کار استاتیکی
به انواع زیر تقسیم میگردد.
کارهای دینامیکی سخت :
به کارهایی گفته می شود که در آن گروه بزرگی از عضلات در گیر کار بوده و نیاز به مصرف انرژی زیاد داشته باشد . مثل بیل زدن .
کارهای دینامیکی موضعی :
به کارهایی گفته می شود که از نظر فیزیولوژیکی مقدار زیادی انرژی صرف انجام آن نمی- شود و ایجاد خستگی عضلانی فقط برای عضلات درگیر با کار می نماید .
کارهای استاتیکی :
در کارهای استاتیکی گروه بزرگ یا کوچکی از عضلات به حالت ثابت و ساکن قرار گرفته و یا معمولا" بر جسمی فشار می آورند ( مانند نگه داشتن قطعه کار در یک حالت خاص و یا فشار دادن آن بر روی سنگ ) .
در اینگونه کارها ، عضلات کمتر حرکت می کنند و از این رو تعریف فیزیکی کار باید به وسیله یک تعریف فیزیولوژیکی جایگزین نمود بدین ترتیب که :
زمان × نیرو = کار استاتیکی
در این نوع کارها انرژی صرف انقباض عضلانی گردیده و خستگی موضعی به سرعت ایجاد می گردد .
بدیهی است که هر کار استاتیکی باعث کاهش توانایی عضلانی یا ایجاد خستگی نمی گردد . بلکه شدت یا سختی کار عامل تعیین کننده کاهش نیرو در کارهای استاتیکی است یعنی اگر انسان یک کار استاتیکی را انجام دهد که مثلا" به نیروی کمی نیاز داشته باشد نه تنها کاهش نیروی عضلانی برایش ایجاد خواهد شد بلکه خستگی نیز به وجود نخواهد آمد .
از نظر تئوری انسان می تواند تا چند درصد از ماکزیمم نیروی خویش را بدون تولید خستگی برای مدت طولانی به کار گیرد ، که به نام حد توانایی دایمی ( PPL ) انسان برای انجام کار معروف است . یک دانشمند آلمانی به نام رومرت معتقد است که این حد برای کارهای استاتیکی معادل 15% ماکزیمم نیروی عضلانی درگیر کار است .
یعنی اگر انسان به کاری گمارده شود که فقط 15 % از نیروی ماکزیمم عضلانی در گیر با کار استاتیکی را صرف انجام آن کار نماید ، در حین انجام کار خسته نشده و نیازی به استراحت مابین کار نخواهد داشت . ولی چنانچه شرایط کار به صورتی باشد که شخص مجبور باشد جهت انجام آن نیرویی بیش از 15% درصد ماکزیمم نیروی عضلانی را مصرف نماید ، باید زمان هایی را جهت استراحت در طول کار در نظر گرفت . مدت این استراحت در رابطه با شدت سنگینی و کار زیادتر خواهد شد و هرچه زمان کار استاتیکی افزایش یابد طول مدت زمان استراحت نیز به موازات آن باید زیاد گردد . و اگر پوسچر بدن نیز در حین انجام آن کار نامناسب و ناصحیح باشد باید به فکر تغییر آن وضعیت خاص باشیم .
رومرت فرمولی را جهت محاسبه زمان استراحت در حین کار استاتیکی ارایه داده است که به شرح زیر است :
EZ = 18 ( t / tmax )1.4 × ( f / fmax _ 0.15 )0.5 × %100
که در این رابطه :
EZ : ضریب استراحت به نسبت زمان کار
tmax : زمان کار ماکزیمم بر حسب دقیقه
t: زمان کار واقعی بر حسب دقیقه
fmax : ماکزیمم نیروی عضلانی بر حسب کیلوگرم
f : نیروی عضلانی در گیر با کار بر حسب کیلوگرم
همانطور که فرمول بیان می کند ، اگر کاری را انجام دهیم که فقط تا 15% ماکزیمم نیروی عضلانی صرف انجام آن کار گردد ، این کار را می توان به صورت غیر محدود از نظر زمان و انرژی مورد نیاز انجام داد ولی چنانچه مثلا" کاری را انجام دهید که 55% ماکزیمم نیروی عضلانی را طلب کند ، بر اساس این فرمول 800% زمان انجام کار باید برای استراحت درنظر گرفته شود . یعنی به ازای یک دقیقه کار استاتیکی در چنین وضعیتی باید هشت دقیقه استراحت در کار لحاظ گردد . تا بدن به حالت اولیه بازگردد .
با توجه به افزایش سریع و تصاعدی زمان استراحت نسبت به شدت و زمان انجام کار می توان نتیجه باید گیری نمود که در هنگام طراحی و تنظیم کار در حد توان از ایجاد کارهای استاتیکی جلوگیری نمود و کارها را به صورتی تدارک دید که عضلات درگیر کار بیشتر در تحرک و انقباض و انبساط باشند .
پوسچر ((Posture)) :
نگهداشتن بدن در وضعیتی خاص را پوسچر می نامند و نگهداشتن بار در این حالت از جمله مثال های کار استاتیک به شمار می رود . اگرچه هردوی این حالت ها ، در زندگی روزمره وجود داشته و بسیار شایع هستند اما بیشترین مشکل متخصصین در خصوص وضعیت- هایی است که این دو مورد با یکدیگر توام می شوند . اگر یک یا چند وضعیت دیگر نیز به این موارد افزوده شود می توان بر مبنای بدترین حالت ، ارزیابی آن مورد را انجام داد .اما چنانچه برای انجام کار نیاز به اعمال نیروی زیاد باشد در این حالت این روش چندان رضایت بخش نیست .
به طور کلی می توانیم بگوییم ، محدودیت های کار فیزیکی دینامیک ، ضربان قلب بالا و کاهش تنفس است . به همان نسبت ، محدودیت های کار استاتیک ، درد عضلانی خواهد بود . این امر اختصاصا" ناشی از فعالیت سوخت و ساز هوازی در عضلات به شمار می آید . در این حالت به علت فشار داخلی عضلات ، روند تامین خون ، دچار اختلال می گردد .نتیجه چنین فشاری را نمی توان در ضربان قلب فرد جستجو کرد و ضربان قلب که ناشی از کار استاتیک است . بهترین نشانه ی وجود بار استاتیک خواهد بود .
اگر قصد ارزیابی پوسچر و کار استاتیک را داشته باشیم ، می بایستی عوامل اصلی در بارهای استاتیک را مرور کنیم . پنج حالتی که به عنوان تعریف پوسچر در ادامه به آنها اشاره شده ، معیار مناسبی است که به کمک آن می توان عوامل تداخل کننده در اعمال فشار به بدن فرد را شناسایی کرد .
1 – ارتباط زاویه ای بین اجزای بدن
2 – توزیع جرم های نقاط مختلف بدن
3 – نیروهای اعمال شده به محیط در یک پوسچر خاص
4 – مدت زمانی که بدن در آن پوسچر قرار می گیرد
5 – تاثیرات ناشی از نگه داشتن بدن در آن پوسچر خاص
اندازه گیری یکی از موارد فوق و یا تمامی آنها به ما در تعریف موارد زیر کمک می کند .
1 – ثبات فرد در آن وضعیت خاص
2 – برآورد فشار عضلانی و مولفه های نیرو بر مفاصل
3 – برآورد حدود خستگی و زمان های برگشت و به وضعیت راحتی
4 – مقایسه شرایطی که مغایر با روش های ارزیابی ما هستند 
 روش های اندازه گیری مستقیم کارهایی که در آن ، بدن در یک پوسچر خاص نگه داشته می شود ، تاثیرات آن ، مانند کار دینامیک ، چندان رایج نیست . گستره روش های اندازه گیری فعالیت عضلانی به کمک الکترومیوگراف EMG ، اندازه گیری عوامل بیماریزا و اندازه گیری بیماری ها و روش های توصیفی اتلاق می گردد . موارد اخیر شامل روش های ثبت پوسچر نظیر NIOSH و OWAS پرسشنامه های Nordic ، جهت یابی پوسچر ، زاویه سنجی بدن ، SELSPOST یا CODA می باشد .

ثبت پوسچر یا وضعیت های مختلف بدن :
در نگاه اول تصور می شود که عکس گرفتن یا استفاده از فیلم برداری به کمک ویدیو ، برای پوسچر بدن کافی باشد . البته برای بعضی موارد مثل اندازه گیری زوایای ویژه بدن ، این روش ها مناسب به نظر می رسد . اما با این همه اگر حتی از فیلم برداری ویدیویی یا عکسبرداری استفاده شود ، باز هم برای آنالیز اطلاعات اصلی و کمی می بایستی آنها را در جایی ثبت نمود ، به صورتی که به راحتی قابل دسترسی نیز باشند . از طرفی درک عمق و فضا از روی عکس و فیلم چندان ساده و علمی نیست .
با این همه علاوه بر ثبت پوسچر می بایستی داده های مربوط به هر فعالیت ، نظیر وزن باری که جابجا می شود ، شرایط افرادی که در گیر کار هستند و محیط کار نیز موجود باشد . بدین ترتیب می توان در حوزه وسیعتری ، وضعیت قرار گیری بدن را مورد ارزیابی قرار داد . البته لازم به ذکر است که علاوه بر موارد یاد شده ، محاسبات بیومکانیکی بدن نیز باید اعمال شود . تاثیر زمان بر فاکتور پوسچر امری واضح بوده و تقریبا" کمتر تحت کنترل محققین می باشد و در این باره مبایستی اطلاعات اپیدمیولوژی جامعی به کمک متخصصین بهداشت حرفه ای در صنایع مختلف ، به کمک روش هایی که در ذیل اعمال می شود تهیه گردد .

روش های مشاهده مستقیم :
اندازه گیری زوایای بین اندام مختلف بدن ، یا زوایای آن نسبت به محیط ، به طور مداوم مورد نیاز می باشد . در تجزیه و تحلیل های بیو مکانیکی نیاز به دقت زیادی می باشد . در خصوص ارزیابی پوسچرهای مختلف بدن و ارتباط آن با انواع ناراحتی ها ، تنش ها و نیروهای اعمال شده به بدن ، مطالعات گوناگونی صورت گرفته و می توان گفت که درصد خطای این روش ها بسیار کم است .

روش OWAS :
اگرچه مطالعه نحوه انجام کار (مهندسی روش ها) ، برای ثبت فعالیت های مختلف ، انواع چارت ها و سیستم های علامتی را توصیه می کند ، با این حال این موارد برای همه پوسچرها قابل استفاده نخواهد بود . یکی از سیستم های جدید کدگزاری برای تمامی پوسچرها که برای صنایع مختلف کاربرد فراوانی نیز دارد ، برای اولین بار در در یک کارخانه صنعت فولاد فنلاندی تهیه و مورد استفاده قرارگرفت . این کارخانه به نام Ovako oy به کمک انستیتوی فنلاندی ایمنی و بهداشت شغلی در سال 1992 روش OWAS را ارایه نمودند . در این روش پوسچرهای مختلف مشاهده و مورد بررسی قرار گرفته و موارد مختلف آن ثبت می شوند . با استفاده از جدول ارزیابی ارایه شده در ادامه می توان پوسچرها را ارزیابی نموده و تطابق یا عدم تطابق با استانداردهای قابل قبول را در آن تعیین کرد .
در ادامه مرحله به مرحله شیوه ارزیابی به روش مذکور شرح داده می شود :

ارزیابی نحوه انجام کار :
کار سنجی :
اولین قسمت کارسنجی ارزیابی بار ناشی از وضعیت بدن است که شامل توصیف کار، بررسی محیط کار و طبقه بندی کار از دیدگاه ارگونومیک است .
روشهای کار سنجی عبارتند از :
1 – EAT : که عبارتست از یک روش توصیفی برای توضیح اجمالی از کار .
2 – بررسی نظاممند محیط کار .
3 – روش مشاهده
در روش OWAS طبقه بندی وضعیت بدن در حین کار به شرح زیر است :
حالات بدن در حین کار به سه دسته تقسیم می شود که به آسانی قابل تشخیص است شرط لازم جهت نتیجه گیری در مورد وضعیت بدن رفع فشار ناشی از بدن است که در طول کار بر دستگاه اسکلتی عضلانی وارد می شود .
حالات بدن :
الف ) وضعیت پاها که شامل هفت حالت هستند که به ترتیب عبارتند از :
1 ) وضعیت نشسته
2 ) ایستاده روی هر دو پا در وضعیت کشیده
3 ) وضعیت ایستاده و وزن بدن روی یک پا
4 ) وضعیت ایستاده و هر دو زانو خمیده
5 ) وضعیت ایستاده و یک زانو خمیده
6 ) نشستن روی یک یا هر دو زانو
7 ) وضعیت حرکتی یا راه رفتن
ب ) وضعیت دست ها و بازوها که شامل سه حالت نسبت به سطح شانه هستند که عبارتند از :
1 ) هر دو دست پایینتر از حد شانه
2 ) یک دست بالاتر یا در حد شانه
3 ) هر دو دست بالاتر یا در حد شانه
ج ) وضعیت تنه و کمر که شامل چهار حالت زیر است :
1 ) کشیده و صاف
2 ) خمیده به جلو یا عقب
3 ) چرخش یا خمیدگی به طرفین
4 ) چرخش توام با خمیدگی
جهت تسهیل در امر بررسی و تشریح وضعیت کارگر درحین کار برای ثبت هر حالت یک کد شش رقمی در نظر گرفته می شود که به ترتیبرسه رقم سمت چپ آن بیانگر وضع تنه ، دست و پا و در سه رقم بعدی ابتدا نیروی اعمالی و در آخر تنها کد دو رقمی بیانگر مرحله هر کار است که آن را فاز کاری می نامند .
  این اطلاعات نتیجه مشاهده مستقیم وضعیتهای بدن در حین کار است .برای تجزیه یک کار وکدگزاری آن کار طول مدت مشاهده بین 30 تا 40 دقیقه است و بین هر دو نظاره 6 تا 30 ثانیه وقفه لازم است بعد از هر مشاهده 10 دقیقه استراحت برای کارگر پیشنهاد می گردد . در صفحه بعد یک نمونه شغل کد گزاری شده است .
اعداد حاصل از کد گزاری را در جداول مخصوصی ثبت می نمایند و این اطلاعات را با جداول راهنما که وضعیت های انجام کار گروهبندی شده است مقایسه می کنند و پیشنهادات لازم را در جهت حذف و یا به حداقل رساندن کارهای استاتیکی ویا تصحیح حالات نادرست بدن کارگر در حین کار ارائه می کنند .
در روش OWAS حالات بدن به چهار گروه کاربردی تقسیم می شوند که عبارتند از :
1)گروه اول : وضعیت بدن و ترکیب این وضعیت ها در حین کار طبیعی و عادی است و نیاز به اصلاح نیست و به رنگ آبی در جدول نمایش داده می شود .
2) گروه دوم : فشار ها آسیب جزیی به دستگاه اسکلتی بدن می رسانند و در آینده باید اصلاح گردد ,به رنگ سبز نمایش داده می شوند .
3)گروه سوم :این گروه از فشارها آسیب زا هستند و هر چه سریعتر باید اصلاح شوند به رنگ بنفش نمایش داده می شوند .
4) گروه چهارم : فشارها به شدت به دستگاه اسکلتی - عضلانی آسیب می رسانند و باید فورا" باید اقدام به اصلاح گردد. این گروه به رنگ سفید در جدول متمایزند .

جمع آوری و پردازش دادها :
در ابتدا تعداد دفعات مشاهده کار جهت حصول ضریب اطمینان مورد نیاز باید مشخص گردد.پس از ثبت نتایج مشاهدات می توان داده ها را با استفاده از تناسب های ساده پردازش نمود و آنرا در تقسیم بندی کاربردی Owas قرار داد .
با توجه به نتایج حاصل , می توان اصلاحات لازم جهت کاهش فشارهای ناشی از وضعیتهای نادرست بدن در حین کار را ارایه و اجرا نمود. البته پس از اجرای اصلاحات پیشنهادی با مقایسه توسط روش Owas میزان تاثیر پژوهش باید تعیین گردد .

مراحل بررسی نحوه انجام کار به روش Owas :
1)شناسایی فعالیتهای مشکل آفرین و جمع آوری اطلاعات اساسی در مورد آن .
2) مشخص کردن هدف و روش های اجرای پژوهش .
3)جمع آوری اطلاعات مورد نیاز از محیط کار .
4) پردازش نتایج .
5) ارایه دلایل وضعیت نامناسب بدن در حین کار .
6)ارز یابی مجدد و تعیین میزان اثر اصلاحات انجام یافته .
میزان قابلیت اعتماد و مواد کاربرد روش Owas :
جهت به دست آوردن مشاهدات با قابلیت اعتماد بالا باید موارد زیر را مد نظر قرار داد:
الف ) زمان کافی جهت ثبت مشاهدات
ب ) مقایسه اطلاعات حاصل با وضعیت استاندارد بدن
ج ) شناخت صحیح کار
این روش در توسعه کار یا بهبود و اصلاح نحوه انجام کار به منظور کاهش نیروی- های وارد بر دستگاه عضلانی اسکلتی ، طرح ریزی محیط کار جدید یا پایه گذاری شیوه جدید نحوه انجام کار ، بازرسی های ارگونومیک و استفاده در تحقیقات کاربرد دارد . شرط موفقیت اجرای اصلاحات حاصل از مشاهدات در محیط کار اجرای هماهنگ ماموران اجرایی و پیگیری و آموزش درست است

اسکات Squat و استوپ Stoop در حمل دستی بار

یکی از معضلات بهداشتی که از دیدگاه اصول ارگونومی قابل بررسی است حمل دستی بار می باشد. در اکثر صنایع کشور و حتی در امور غیرشغلی به دفعات زیاد جابجایی دستی کالا و بلند کردن بار ـ (Manual lifing) ـ اتفاق می افتد و این امر یکی از دلایل مهم برای بروز کمردرد می باشد از این رو عدم توجه به این مهم نه تنها از نظر سلامت و ایمنی شغلی کارگران باعث بروز مشکلات جسمانی می شود بلکه از دیدگاه اقتصادی نیز به بروز خسارت های مالی منجر می گردد. به گزارش سازمان نایوش (NIOSH) در آمریکا (1981) بیشتر از 60% مشکلات ستون فقرات مربوط به کمر درد (LBP) می باشد و سالانه حدود نیم میلیون کارگر در آمریکا به درجات مختلف به اینگونه صدمات مبتلا می شوند. این گزارش حاکی از این حقیقت است که در حدود 60% غرامت های ناشی از صدمات جسمانی در بلند کردن دستی بار و حدود 20% در هل دادن و کشیدن بار اتفاق می افتد. کمیسیون ایمنی و بهداشت انگلستان گزارش کرده است که بیش از 25% حوادث مربوط به جابجایی دستی کالا بوده است.

به طور کلی دو حالت متمایز برای بلند کردن بار به صورت دستی ممکن است اتفاق افتد.
الف) حالت اسکات (Leg Lift, Squat)
ب) حالت استوپ (Back Lift, Stoop)

حمل بار به صورت اسکات Squat

حمل بار در وضعیت استوپ Stoop

حالت اسکات، حالتی است که طی آن ستون فقرات کاملا به صورت کشیده و مستقیم نگه داشته می شود، زانو ها خم شده و بار با دست هابه صورت محکم گرفته می شود و سپس با نیروی عضلات پا، بار به طرف بالا هدایت می شود. در این روش نیرو های وارده بر ستون فقرات در حد قابل ملاحظه ای کنترل می شوند.

حالت استوپ، حالتی است که طی آن ستون فقرات خم شده و پاها مستقیم هستند در واقع بلند کردن بار به این روش باعث می شود که نیروهای زیادی بر دیسک های بین مهره ای اعمال شوند حالت اول حالتی ایمن و حالت دوم، شرایط غیر ایمن دارد.

لازم به توضیح است که از دیدگاه اصول مهندسی انسانی روش های جدیدی که بر پایه طراحی ایستگاه کار استوار است تعیین شده است که با اجرای آن لازم نیست خم شدن زانوها و نشستن در حین برداشتن دستی بار اتفاق افتد. در حقیقت با عنایت به مطالعات ارگونومیک محیط کار و به کمک جدیدترین معادله حمل دستی بار، ایستگاه کار به گونه ای طراحی می شود که هیچ یک از حالات ذکر شده اتفاق نمی افتد و کارگر قادر خواهد بود با بهره وری بالاتر و تحمل تنش های عضلانی کمتر، حمل دستی بار را انجام دهد.

ارگونومي در جابجائي بار

بزرگسالان از هر ده نفر هشت نفر در طول زندگي خود در مواردي با مشكلات ناحيه تحتاني كمر مواجه مي شوند و نيز ميليونها نفر از مردم در سراسر جهان در طول زندگي خود از صدمات بدني كه همراه با دردهاي بسيار جدي است رنج مي برند در اكثر اوقات صدماتي كه در ناحيه كمر رخ مي دهد به علت ضعيف بودن عضلات كمر و يا به دليل طريقه نادرست بلند كردن بار و حمل و نقل و نقل اشياء مي باشد . عضلات ضعيف در اثر عدم ورزش كافي مي توانند فعاليت ساده بدني مثل نشستن ، ايستادن و بلند كردن اشياء را به عوامل بالفعل و بالقوه مضري تبديل نمايند . هنگامي كه يك فعاليت بدني انجام مي دهيد در حين انجام كار فعاليتهاي تان بايد براي كمرتان قابل تحمل باشد شما به اختصاص دادن چند دقيقه در روز براي قوي كردن عضلات مي توانيد از صدمات احتمالي وارده به كمرتان جلوگيري كرده و بهراحتي فشارهاي كاري را كه به كمرتان وارد مي شود تقليل دهيد . به طور كلي صدمات كمر ناشي از تركيبي از مشكلاتي در طول زندگي مي باشد كه عبارتند از :

·         نگراني و اضطراب

·         شيوه نادرست بلند كردن و حمل اشياء

·         حالت نادرست نشستن و ايستادن

·         انعطاف پذيري ضعيف كمر

·         كمبود قدرت عضلات شكمي و كمري

·         وزن زياد ( بخصوص افراد شكم بزرگ )

·         تناسب فيزيكي ضعيف اندام

بد نيست بدانيد صدمات كمر :

·   بر روي هزاران نفر تاثير داشته و مي تواند مراقبت هاي پزشكي را الزامي كند .

·     يكي از علل مستعد كننده آسيب هاي شغلي است .

·     هر ساله 5 ميليون روز كاري تلف شده ايجاد مي كند .

·     تقريباً نيمي از روزهاي كاري از دست رفته ناشي از آسيب يا بيماري مربوط به مشكلات استخواني عضلاني است . ( 4/43 % )

ساختار كمر :

ستون فقرات كاملاً راست نيست . سه انحناي طبيعي در آن وجود دارد كه كمك مي كند تا مهره هاي كمر در يك رديف قرار بگيرند . قسمت پائين مهره ها به نام قوس كمري قسمت مياني آن قوس سينه اي و قسمت بالائي منحني گردني است . بودن اين سه انحنا در حالت طبيعي خود كليد تناسب و حالت خوبي از كمر است . 33 استخوان قوي و كلفت به نام مهره ها در ستون مهره ها وجود دارد كه پشت را به صورت ستون در مي آورد آنها به كمك اتصالات بين مهره اي به هم پيوسته اي به نام مفصل به هم متصل هستند و ميان مهره ها بالشتك هاي غضروفي به نام ديسك وجود دارد قسمت بيروني ديسك نرم و قسمت داخل آن از يك ماده ژله مانند پوشيده شده است ديسك ها تكان هاي شديد وارده به مهره ها را جذب كرده و همواره آن ها را در فاصله هاي معيني از هم نگه مي دارد آنها همچنين باعث مي شوند تا مفاصل به نرمي حركت نمايند عضلات با رشته هاي تار مانندي به نام تاندون به مهره ها متصل اند عضلات پهن و بزرگ به منظور نگهدارندگي بيشتر به ستون فقرات متصل مي باشند عضلات معده ، باسن و رانها در هر حركت ، ستون مهره هاي شما را نگه مي دارد . هر چه اين عضلات قوي تر باشند كمر شما هم قوي تر خواهد بود .

   مهره ها به صورت خطي به بالا كشيده شده و تشكيل مجرائي را مي دهند كه كار آن محافظت از نخاع مي باشد و نخاع بين مغز و ساير اعضاي بدن كشيده شده است اعصاب از ستون فقرات بيرون آمده و به صورت شاخه شاخه از ميان فضاهاي بين مهره ها به تمامي اعضاي بدن گسترش پيدا كرده است .

 درست بلند كردن بار :

صرف نظر از وزن بار ، قدرت بدني شما يا دفعات بلند كردن بار ، براي بلند كردن بار راه هائي وجود دارد كه اين راه ها مي توانند به شما كمك كنند تا از صدمات كمر مصون باشيد .

1.       از كفش هائي كه رويه خوب و محافظ دارند استفاده كنيد .

2.       براي كسب آمادگي به آرامي خم شده و بدنتان را بكشيد .

3.       وزن شي را امتحان كنيد .

4.       در وضعيت استوار و پايدار قرار بگيريد .

5.       براي ثبات بدن بايد پاشنه هاي پا را پائين نگه داشته و پاها را محكم بر روي زمين قرار دهيد .

6.       عضلات شكم را سفت كنيد .

7.       نفس خود را به زور نگه نداريد و با حداكثر توان بازدم كنيد .

8.       بار را خوب در دست بگيريد .

9.       به منظور كاهش فشارهاي وارده بار را بدنتان نزدكي كنيد.

10.    سرتان را بالا نگهداريد و به بدنتان حالت كشيده بدهيد تا قوس هاي طبيعي ستون فقرات حفظ شوند .

11.    اجسام را با وارد آوردن فشار يكنواخت بر روي پاها بلند كنيد نه با فشار بر روي كمر .

12.    از قسمت پا در جهت حركت بچرخيد نا از ناحيه كمر .

13.    بار را با چمباتمه زدن به زمين بگذاريد و مراقب ستون فقرات خود باشيد .

 بلند كردن بار از ارتفاع كمتر از كمر :

1.       نزديك بار بايستيد و پاهايتان را به اندازه پهناي شانه باز كنيد . در وضعيت استوار و پايدار قرار بگيريد .

2.       عضلات شكم را سفت كنيد .

3.       بر روي زانو و كشاله هاي ران به صورت چمباتمه خم شويد .

4.       بار را به خود نزديك كرده و آن را محكم بغل كنيد .

5.       با پاها بلند شويد و در صورت امكان بار را به سطح كمر برسانيد .

6.       پاهايتان را بچرخانيد و لي خم نشويد .

7.        هرگز پائين تر از سطح كمر خم نشويد . چمباتمه بزنيد .

 بلند كردن بار از ارتفاع بالاتر از شانه ها :

1.                   يك وسيله مثل پله و يا سكو بكار ببريد تا به سطحي بالاتر از شانه برسيد .

2.       بار را به بدن نزديك كنيد . استوار بايستيد و بار را محكم بگيريد .

3.       سعي كنيد تمام كار را به بازوها و پاهايتان انجام دهيد .

 برداشتن بار و چرخيدن :

1.       شي را در آغوش بگيريد .

2.       بدن خود را به صورت يك مجموعه كامل حركت دهيد .

3.       چرخيدن بدن در جهت دلخواه را در چند مرحله انجام دهيد .

4.       براي زمين گذاشتن بار زانوهايتان را خم كنيد .

 هل دادن اشياء :

1.       هرگز اشياء را نكشيد .

2.       براي هل دادن عضلات شكم را سفت كنيد .

3.       آرنج ها و بار يا وسيله مكانيكي را نزديك بدن نگه داريد .

4.       يك پا را جلو بگذاريد تا بتوانيد تعادل خود را حفظ كنيد .

5.       زانوها و آرنج ها را خم كنيد .

6.       با پاي عقبي خود فشار وارد كنيد قدم هاي كوتاه و محكم برداريد . بار را با وزن بدن هل دهيد نه با فشار پا .

نگاهی متفاوت به تاثیرات نور در دكوراسیون

شما می توانید به وسیله نور، فضایی را وسیع تر و یا كوچك تر نمایش دهید. برای این منظور كافی است نورپردازی ها را بر روی دیوارها و كنج های محیط انجام دهید. به این ترتیب اطراف محیط روشن تر از مركز شده و بزرگتر جلوه می كند. حال آنكه به عنوان مثال اگر در نورپردازی یك اتاق نشیمن تنها به منبع نورزایی برای روشن كردن منطقه ای كوچك در محدوده مبلمان بسنده كنیم، دامنه دید افراد محدود شده و در نتیجه فضا حتی كوچكتر از آنچه هست به نظر می آید.

طلوع خورشید با پراكنده شدن اشعه هایی همراه است كه مجموع آنها نور نامیده می شود. نور از جمله مهم ترین مواهب الهی است كه در زندگی بشر از ارزش بسزایی برخوردار است. در واقع هیچ عنصری در دنیا بدون وجود نور هویت دیداری ندارد. نور واسطه ای میان چشمان بیننده و محیط اطراف اوست یعنی در صورتی كه نوری به چشم ما نرسد تصویری در شبكیه تشكیل نشده و در نتیجه حس بینایی معنا و مفهوم كاربردی نخواهد داشت. ارزش واقعی نور هنگام تاریكی نمایان می شود. این تاریكی یا حاصل از غروب خورشید و تابش آن بر عرصه دیگری از گیتی است و یا در نتیجه خاموش كردن كلیدی از یك نورپرداز و یا سیستم نورپردازی است.

در یك تقسیم بندی كلی نور خورشید را نور طبیعی و نور حاصل از نورپردازی های دیگر را نور مصنوعی می نامیم.
در نورپردازی طبیعی تنها یك وسیله نورزا وجود دارد كه آن هم خورشید است و نور طبیعی در واقع همان نور خورشید است كه گذشته از ایجاد روشنایی در زمین، مزایای بسیار دیگری نیز دارد. زندگی همه موجودات و ابسته به این منبع پرانرژی است و همه هستی از نور خورشید هویت می گیرند.

تحقیقات دانشمندان نشان داده است كه شش درصد از مردمی كه در مناطق شمالی این كره خاكی زندگی می كنند و از نور خورشید به میزان كافی و طولانی مدت بهره مند نیستند، از ناراحتی های روحی شبیه به افسردگی رنج می برند. دانشمندان ثابت كرده اند تغییرات تابش نور كه در نتیجه تغییرات فصلی به وجود می آیند نیز بر روحیه افراد تاثیر می گذارند.
آنها بر این عقیده اند كه قرار گرفتن در معرض نور خورشید از تولید هورمون ملاتونین (melatonin) در خون جلوگیری به عمل می آورد و به همین جهت است كه افرادی كه به سندرم افسردگی فصلی یا همان (Seasonal Affective Disorder)مبتلا هستند، در فصول سرد میزان قابل توجهی از سطح هورمون ملاتونین خون شان كه رابطه مستقیمی با وضعیت روحی و ایجاد اضطراب در آنها دارد بالا می رود. لذا برای درمان آن، بیماران را در معرض نورهای شدید مصنوعی و تقریباً ۱۰ برابر بیشتر از آنچه به طور معمول در مجاورت آن قرار می گیرند مواجه می سازند. از دیگر مزایای بسیار مهم نور خورشید، كاربرد آن در صنعت و نقش آن در صرفه جویی انرژی های پایان پذیر است.

ساخت چراغ ها و اتومبیل های خورشیدی از جمله آنها است. در این قبیل لوازم انرژی حاصل از نور خورشید سبب شارژ باتری های مخصوص شده و سپس به انرژی های دیگر تبدیل می شود كه این انرژی تبدیل شده در چراغ های خورشیدی به صورت نور نمایان می شود یعنی این چراغ ها در تمام طول روز انرژی خورشید را جذب كرده و به محض غروب آفتاب، آن را در قالب نوری مصنوعی بر فضا پراكنده می سازند. فارغ از این تبدیل ها و همچنین مزایای اشاره شده از این منبع بی بدیل نوری (خورشید)، موضوع مهم دیگر نیاز به وجود منابع نورزای دیگری است كه به هنگام تاریك شدن هوا و پایان این نور پرارزش طبیعی، نوری را از خود ساطع می سازند كه آن را نور مصنوعی می نامند. البته در هنگام روز نیز برخی از فضاها دارای شرایطی هستند كه با وجود تابش نور خورشید به نورپرداز دیگری به عنوان تنها منبع نورزا یا نورپرداز مكمل نیازمندند.

نور مصنوعی به زبان ساده نوری است كه از خورشید تابیده نشده و منابع دیگری عامل پدید آمدن آن هستند. اغلب این منابع صرف نظر از آتش و منابع محدودی كه انرژی خود را از گاز، نفت و یا مانند اینها تامین می كنند، دارای سیستمی الكتریكی هستند. حال از انواع نورها در یك تعریف كلی كه بگذریم به ارزش واقعی نور زمانی پی خواهیم برد كه تاثیرات ناشی از آن را بشناسیم...

جايگاه نورپردازي در طراحي داخلي ساختمان

زندگي در ساختمان‌هاي سربه فلک کشيده امروزي، همواره در پرتوهاي جانفزاي نور خورشيد قرار ندارد قافله پيشرفت‌هاي بشري، از لامپ‌هاي شيشه‌اي خانگي ساده، اکنون به سيستم‌هاي بس مهيج نورپردازي رفته است و حتي کار را به جايي کشانده که از آن به عنوان يک علم و يک دانش کاملا سيستماتيک نام مي‌برند .
امروزه به خصوص نقش اين علم در معماري داخلي بسيار مهم و جذاب مي‌نمايد. با افزايش كارآيي صنعت برق و امكانات تكنولوژيك مربوط به آن،استفاده از محصولات وابسته به آن نيز رشد چشمگيري داشته است؛ چنانكه بايد اذعان داشت روشنايي راه را براي يك تحول در شناخت و طراحي معماري باز كرده است .

اين محصولات كه مشتمل بر انواع چراغ‌ها و سيستم‌هاي روشنايي هستند، ابزار اصلي نورپردازي را تشكيل مي‌دهند. با تنوع اين ابزار، طراحان با مساله‌اي مواجه مي‌شوند و آن انتخاب صحيح وسيله نوري و تعيين محل مناسب براي آن است. چنين مشكلي پيچيده‌تر از تامين كمي نور است. اگر چه لامپ‌هاي عريان قادرند نيازهاي كمي نور را به آساني مرتفع كنند، واضح است كه جنبه‌هاي دقيق تامين آسايش و نكات ظريف زيبايي‌شناسي از عهده اين وسايل ساده بر نمي‌آيد. در حقيقت گره كار در تهيه و تامين نور نيست بلكه تنظيم منابع نوري براي خلق محيط مناسب بصري مساله اصلي است .

در بررسي‌هاي انجام شده پيرامون استفاده افراد از نور و چگونگي نور پردازي منازل مسكوني خود، اطلاعاتي راه‌گشا به دست آمده است كه راه را براي راهنمايي توليدكنندگان، طراحان و نهايتا استفاده‌كنندگان باز مي‌كند يا باعث سوق دادن آنان به سمت استفاده از منابع نوري مطلوب و راهنمايي توليد‌كنندگان، طراحان و نهايتا استفاده كنندگان باز مي‌كند و يا باعث سوق دادن آنان به سمت استفاده از منابع نوري مطلوب و راهنمايي عموم به استفاده درست از منابع در اختيار مي‌شود. ابتدا اين نكات را مرور كرده و در ادامه نكاتي را درباره روشنايي عمومي از نظر مي‌گذرانيم :

افراد مورد مطالعه در اين مبحث در پاسخ به سوالي در زمينه استفاده از نور عمومي و موضعي در محل زندگي خود، اذعان دارند كه نور عمومي را بيشتر از نور موضعي در محل زندگي خود استفاده مي‌كنند. 75درصد افراد نور عمومي و 25درصد نيز نور موضعي را مورد استفاده قرار مي‌دهند. در مورد استفاده از انواع مختلف چراغ‌هاي روشنايي بازار، خريد و استفاده به ترتيب با 50درصد و 35درصد و 10درصد در اختيار چراغ‌هاي سقفي، ديواري و پايه دار زميني قرار مي‌گيرد كه اين خود مي‌تواند مويد استفاده بيشتر مردم از نورهاي عمومي در محل زندگي خود باشد .

رنگ غالب نورهاي مورد استفاده نيز حكايت از آن دارد كه نورهاي با رنگ سرد، بيشتر از رنگ‌هاي گرم در بين مردم طرفدار دارد. اكثر مصرف‌كنندگان و خريداران چراغ‌هاي روشنايي هنگام خريد محصول مورد نظر اولويتهايي را براي آن مدنظر خود دارند كه زيبايي منبع نور دهنده، كيفيت نوردهي آن، قيمت و نصب و نگهداري آن به ترتيب از عوامل دخيل در خريد و جذب مشتريان به محصولات است .

در اينجا به بررسي عواملي مي‌پردازيم كه عوامل اصلي در روشنايي محيط محسوب مي‌شوند. قابليت ديد در ناحيه تامين روشنايي مهمترين نياز استفاده‌كننده در محيط است. اين قابليت به عواملي بستگي دارد كه به بعضي از آنها اشاره مي‌كنيم :

شدت روشنايي: براي هر ناحيه تامين روشنايي خاص بايد مقياسي از منابع روشنايي، شدت خاصي از نور را ايجاد کنند. شدت روشنايي در سراسر ناحيه‌اي كه تامين روشنايي آن مدنظر است، بايد به طور معقولي يكنواخت باشد. اين به آن معني است كه سر تا سر اتاق بايد به ميزان مناسبي روشن شود. اين امر به منظور اجتناب از ايجاد نواحي تاريك در مساحت‌هاي زياد است كه ممكن است در حالتي كه شخص مجبور است، از ناحيه تامين روشنايي مربوط به خود به اطراف نگاه كند، به تطابق چشم اثر بگذارد. شدت روشنايي بايد با استانداردهاي مربوطه انتخاب شود .

سطوح مجاور: از تفاوت زياد در شدت روشنايي سطوح مجاور بايد اجتناب شود. تفاوت بين شدت روشنايي سطوح مجاور نبايد از نسبت ده به يك تجاوز كند، از اين رو درخشندگي اطراف ناحيه تامين روشنايي بايد كمتر از درخشندگي خود ناحيه تامين روشنايي باشد؛ در غير اين صورت، قابليت ديد در اين ناحيه مختل مي‌شود؛ همچنين ممكن است باعث خستگي چشم شود؛ زيرا در اين حال بايد خود را دو برابر شرايط جديد تطبيق دهد. (مانند مواقعي كه چشم از صفحه تلويزيون به اطراف منحرف مي‌شود و دوباره به صفحه بر مي‌گردد.) در صورت تداوم اين كار چشم خسته شده و منجر به ناراحتي‌هايي از قبيل سردرد، خستگي مفرد و غيره مي‌شود، البته خطري دائمي به چشم وارد نمي‌آيد .

حفظ شدت روشنايي: به منظور اطمينان از اينكه شدت روشنايي مورد نظر همواره تامين مي‌شود، بايد تدابيري براي حفظ شدت روشنايي، تعمير و نگهداري و تميز كردن چراغ‌ها اتخاذ شود. شدت روشنايي نبايد هرگز به كمتر از 80 درصد مقدار توصيه شده افت كند. در طراحي‌هاي خوب روشنايي، براي جبران تقليل نوردهي که بر اثر كهنگي لامپ و تجمع آلودگي روي چراغ‌ها به وجود آمده، شدت روشنايي اوليه بيشتر از مقدار لازم در نظر گرفته مي‌شود .

كنترل خيرگي چشم: به منظور پيشگيري از ايجاد خيرگي ناراحت كننده چشم، ناشي از منابع نوري، درخشندگي آنها در زاويه‌هاي ديد معمولي بايد محدود شود. لامپ‌هاي بدون پوشش باعث ايجاد خيرگي ناراحت كننده چشم مي‌شوند؛ زيرا درخشندگي آنها معمولا خيلي زياد است. اين امر در مورد لامپ‌هاي فلورسنت بدون پوشش در حالتي كه كار مداوم در زير نور اين لامپ‌ها مورد نياز است نيز صادق است.
چراغ‌هايي همانند لامپ فلورسنت از نوع بلند با پايه‌هاي باريك بدون استفاده از وسايل كنترل چشم از قبيل پخش‌كنندهاي منشوري يا شبكه‌اي به كار مي‌روند. با اين حال در حالي كه مدت زمان قرار‌گيري در زير نور لامپ‌هاي فلورسنت بدون پوشش براي مثال در راهروهاي اتاق استراحت و غيره كم باشد، استفاده از آنها قابل قبول است .

انعكاسات ناخواسته: برخي از انعكاسات ممكن است در كارآيي يا راحتي اشخاص اختلال ايجاد كنند؛ مثلا انعكاس نور از روي سطوح براقي كه روي آنها مطالبي نوشته شده است، معمولا اين امر خارج از كنترل طراح روشنايي است؛ زيرا اين مساله به وضعيت قرارگيري ناحيه تامين روشنايي نسبت به منبع نوري بستگي دارد.توزيع روشني سطوح داخلي اصلي: علاوه بر كنترل درخشندگي منابع نوري، روشني سطوح داخلي اصلي از قبيل ديوارها، سقف‌ها و غيره از طرق زير حاصل مي‌شود :

الف) در نظر گرفتن ضرايب انعكاسي مناسب براي سطوح .
ب) تامين روشنايي مناسب براي سطوح .

هدف از اتخاذ اين تدابير اجتناب از تفاوت‌هاي بيش از حد روشني سطوح وسيع است كه در ميدان ديد قرار دارند؛ تفاوت‌هاي خيلي زياد در روشني سطوح همانند و درخشندگي بيش از حد منابع نوري باعث خستگي مفرط چشم‌ها مي‌شود. از طرفي در صورتي‌كه روشني خيلي يكنواخت باشد، تاثير آن ايجاد محيط خسته‌كننده يا افسرده‌كننده است .

با اينكه توزيع روشنايي عمومي عامل اصلي است ولي شدت سايه‌ها نيز در محيط تاثير مي‌گذارد، شدت سايه‌ها به وسيله نوع توزيع نور تعيين مي‌شود. مثلا نوردهي با زاويه بسته باعث ايجاد سايه‌هايي با شدت زياد مي‌شود. در حالي كه لامپ‌هاي فلورسنت سايه‌هاي ملايم ايجاد مي‌كنند، سايه‌هايي با شدت زياد معمولا مناسب نيستند به جز مواردي كه هدف ايجاد جلوه‌هاي ويژه باشد .

انتخاب مستقيم روشنايي: سيستم‌هاي روشنايي بايد به گونه‌اي انتخاب شوند كه توزيع روشني مورد نياز را ايجاد كنند. اين بدين معني است كه در مورد آويز يا چراغ‌هايي كه روي سطوح نصب مي‌شوند، در دفاتر كار و اماكن حداقل 30درصد نور منتشره بايد به طرف بالا باشد، در اين صورت مي‌توان از كافي بودن روشني سقف اطمينان حاصل كرد .

روشنايي غيرمستقيم: نحوه عمل اين نوع روشنايي به صورت توكار است؛ در اين حالت همه نورها به طرف سقف هدايت مي‌شود و ساير سطوح اتاق، به وسيله انعكاس متقابل روشن مي‌شود، نتيجه اين امر خسته‌كننده است. زيرا توزيع روشني بيش از حد يكنواخت است، همچنين اين نوع روشنايي كارايي خوبي ندارد و فقط در موارد خاص بايد از آن استفاده كرد .

محل قرارگيري چراغ‌ها: ترتيب قرارگيري چراغ‌ها به منظور نيل به توزيع روشني دلخواه لازم است به گونه‌اي باشد كه نوركافي به قسمت‌هاي بالايي ديوارها و سقف برسد. اين امر عموما نياز به طرح قرار‌گيري چراغ‌ها در فواصل يكنواخت دارد تا بدين ترتيب شدت روشنايي مورد نياز در صفحه مربوط به ناحيه تامين روشنايي حاصل شود در حالي كه ترتيب قرار‌گيري به صورتي است كه فواصل بين چراغ‌ها از مقدار حداكثر نسبت فاصله به ارتفاع نصب تجاوز نمي‌كند و فاصله از ديوارها نصف اين فاصله مي‌باشد .

به منظور حصول اطمينان از اينكه روشني ديوار كافي است چراغ‌ها را لازم است حتي نزديكتر به ديوارها قرار داد. در مورد چراغ‌هاي با نور دهي به طرف بالا، لازم است آنها را در فاصله حداقل 150 سانتي‌متر از سقف و حتي بيشتر از آن قرار داد، به طوري كه نور به طرف بالا به خوبي روي سقف توزيع شود .

رنگ و ترتيب رنگ‌ها: علاوه بر انعكاسات مناسب، سطوح بايد داراي رنگ‌هاي مناسبي باشند؛ به طور كلي رنگ‌ها نبايد قوي يا خيلي ضعيف باشند. رنگ‌هاي قوي مي‌توانند باعث خستگي مفرط چشم شوند. مخروط‌هاي چشم در اثر خسته شدن باعث ديگر گوني تاثير رنگ‌ها مي‌شوند. رنگ‌هاي ضعيف نيز به همين صورت باعث خستگي چشم مي‌شوند. ترتيب رنگ‌ها در قسمت‌هاي اصلي داخل اماكن، بايستي ساده و غير مزاحم باشد. در ضمن به كمك مراكز آسودن بصري (به شكل صفحات آويزان از ديوار مثل تقويم و ...) محيطي كه از نظر بصري رضايت بخش است، ايجاد مي‌شود، از پنجره‌ها نيز براي اين منظور استفاده مي‌شود .

رنگ‌هاي گرم عبارتند از: قرمز، زرد، كرم، قهوه‌اي و ...
رنگ‌هاي سرد عبارتند از: آبي‌ها و سبزها و ...

انتخاب رنگ به محيط احساسي كه تمايل به ايجاد آن است، بستگي دارد. رنگ‌هاي گرم از لحاظ بصري فصل و مهيج هستند؛ در حالي كه رنگ‌هاي سرد آرام بخش و متعادل هستند. تاثير ديگر رنگ‌هاي گرم يا سرد روي اندازه‌هاي ظاهري اتاق است كه كوچكتر و بزرگتر از مقدار واقعي به نظر برسند. رنگ‌هاي گرم باعث كوچكتر به نظر رسيدن اتاق مي‌شوند .

در حالي كه رنگ‌هاي سرد اتاق را بزرگتر نشان مي‌دهند .
انتخاب رنگ نور منبع نور به عوامل زير بستگي دارد :

كاري كه در ناحيه تامين روشنايي انجام مي‌شود
_شرايط داخل اماكن
_سازگاري با ساير منابع نوري موجود مثل لامپ‌هاي نور زرد

برخي از كارهايي كه در ناحيه تامين روشنايي انجام مي‌گيرند، نياز به منابع نوري با بازده رنگ بسيار خوب دارند. مشخصه‌هاي منابع نوري در هر دو مورد بازده رنگ و دماي رنگ براي اين كاربردها معمولا در استانداردهاي مربوطه تعيين مي‌شوند .

انتخاب دماي رنگ به شدت روشنايي بستگي دارد، در شدت روشنايي كم نياز به دماي رنگ پايين است و در شدت روشنايي زياد نياز به دماي رنگ بالا. اين انتخاب احتمالا پيرو اين مساله است كه نور روز معادل دماي رنگ بالا با شدت روشنايي زياد پنداشته مي‌شود؛ در حالي كه نورش (دماي رنگ پايين كه حباب هنگام شب در اطراف آن مي‌نشست) برابر با شدت روشنايي كم تصور مي‌شد .

انتخاب صحيح منابع نوري و ترتيب رنگ‌ها يك امر تجربي است، زيرا در مورد اينكه رنگ‌هاي مختلف در زير نور منابع نوري مختلف و در محيط‌هاي مختلف چگونه به نظر خواهند رسيد جز با تجربه شخصي نمي‌توان نظر داد .
رنگ نور، آن تاثير حسي است كه به وسيله مجموعه طول موج‌هاي مختلفي توسط چشم دريافت مي‌شود، ايجاد مي‌شود. رنگ نور را نبايد به عنوان يك مشخصه سطوح منعكس كننده نور تلقي كرد. رنگ نورهاي منعكس شده از سطوح به انتخاب نوع منبع نوري بستگي دارد. نهايتا اينكه تصميم‌گيري در مورد اينكه يك سطح رنگي در زير نور يك منبع نور خاص چه رنگي به نظر خواهد رسيد با استفاده از تجربيات عملي ممكن مي‌گردد .

بررسی رابطه بین ارگونومی محیط کار و استرس شغلی کارکنان

عدم توجه به اصول ارگونومی و رعایت نکردن آنها در محیط کار، هزینه های بسیار زیادی را هم برای کارفرما و هم برای کارکنان بدنبال خواهد داشت...

  و موجب کاهش کارآیی و افزایش استرس کارکنان نیز می گردد. در صورتیکه فناوری ارگونومی بدرستی بکار گرفته شود می تواند موجب حذف یا کاهش صدمات و مشکلات بهداشت و ایمنی شغلی در محیط کار و افزایش کارآیی گردد.با وجود این در طراحی کار توجه کافی بدانها صورت نمی گیرد. هدف اصلی این مطالعه بررسی نقش ارگونومی و ارتباط آن با استرس شغلی کارکنان می باشد . نتایج حاصل از این مطالعه بیان داشت که بین ارگونومی محیط کار و استرس شغلی رابطه معنی داری وجود دارد(۰۵/۰p≤). بین فیزیولوژی کار و روانشناسی مهندسی با استرس شغلی رابطه معنی دارد(۰۵/۰p≤) ولی بین بیومکانیک و آنتروپومتری با استرس شغلی رابطه معنی داری یافت نشد(۰۵/۰p≥). در این مقاله ابتدا خلاصه ای از ادبیات تحقیق شامل: تعاریف ، شاخه ها، اهداف ارگونومی ، استرس، عوامل استرس زا، و پیامدهای استرس بیان می شود. در ادامه فرضیه ها، روش انجام تحقیق، نحوه تجزیه و تحلیل، آزمونهای مورد استفاده، جمع بندی و ملاحظات تحقیق ارائه شده است

۱) مقدمه

ظهور سازمانهای اجتماعی و گسترش روز افزون آنها، از ویژگی های بارز تمدن بشری است؛ به طوری که با توجه به عوامل گوناگون مکانی و زمانی، و ویژگی ها و نیازهای خاص جوامع مختلف، همه روزه انواع سازمانهای اجتماعی ظهور و گسترش می یابد و بر تعدادشان افزوده می شود[۱]. یک ملت بواسطه شهروندانش و یک سازمان بوسیله کارکنانش شناخته می شود. پیشرفت یک سازمان بوسیله سلامتی و تندرستی کارکنان مشخص می شود[۱۵].بنابر آمار سازمان بین المللی کار[۱] سالانه ۲۵۰ میلیون حادثه در جهان اتفاق می افتد که درآنها ۳۳۵۰۰۰ نفر جان خود را از دست می دهند (حوادث رانندگی و خانگی در این آمار لحاظ نشده است).همچنین سالانه ۱۶۰ میلیون بیماری شغلی در جهان دیده می شود که منجر به فوت ۱۱۰۰۰۰۰ نفر می گردد. همچنین ۴ درصد تولید ناخالص ملی در جهان به لحاظ این حوادث و بیماری ها هدر می رود[۲]. نادیده گرفتن ایمنی و بهداشت کار موجب زیان اقتصادی قابل توجهی می شود که تاثیرات جدی بر بهره وری دارد.میزان بروز حوادث شغلی منجر به مرگ در کشورهای در حال توسعه ۳ تا ۴ برابر کشورهای توسعه یافته است. و این حوادث معمولاً بصورت غیر عمدی هستند. در کشور ما سالیانه حدود ۱۴ هزرار حادثه شغلی رخ می دهد[۳].

در طول جنگ جهانی دوم تاکید اصلی دانشمندان علوم رفتاری بر استفاده از آزمونهایی برای انتخاب افراد مناسب برای هر کار و ابداع راهکارهای تربیتی بهتر بود کانون توجه، انطباق دادن شخص با کار بود. حرفه عوامل انسانی در دوران پس از جنگ زاده شد در سال ۱۹۴۹، انجمن پژوهشی ارگونومی که اکنون انجمن ارگونومی نامیده می شود در انگلستان تاسیس شد و اولین کتاب در باب عوامل انسانی ، به نام روان شناسی تجربی کار بسته عوامل انسانی در طراحی مهندسی انتشار یافت در سال ۱۹۵۹ موسسه بین المللی ارگونومی با هدف برقراری ارتباط بین چندین انجمن عوامل انسانی وارگونومی در کشورهای مختلف جهان تاسیس شد دوران ۲۰ ساله بین ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ شاهد رشد وبسط سریع عوامل انسانی بود[۵].

۲) ارگونومی

۲-۱) تعریف ارگونومی

تعریف رسمی ارگونومی که بوسیله انجمن ملی ارگونومی ( IEA ) تأیید شده است به شرح زیر می باشد :

ارگونومی ( یا فاکتورهای انسانی ) اصول علمی مرتبط با فهم تعامل بین انسان و سایر عناصر یک سیستم و حرفه ای است که شامل تئوریها ، اصول و داده ها ، و روشها برای طراحی مطابق با بهینه سازی آسایش و رفاه افراد و عملکرد کامل سیستم می باشد[۴]. واژه ارگونومی آمیزه ای از دو واژه یونانی ارگو[۲] (به معنی کار) و نوموس[۳](به معنی قانون) است. .در آمریکا ، مهندسی عوامل انسانی[۴] یا عوامل انسان مترادف واژه ارگونومی دانسته شده است . ارگونومی در اروپا ، ریشه در فیزیولوژی کار[۵] ، بیو مکانیک[۶] و طراحی ایستگاه کار[۷] دارد . در حالی که عوامل انسانی آمریکائیان ، از فیزیو لوژی تجربی سرچشمه گرفته ، بر عملکرد انسانی و طراحی سامانه ها متمرکز است[۵] . حرفه عوامل انسانی در دوران پس از جنگ جهانی دوم زاده شد در سال ۱۹۴۹، انجمن پژوهشی ارگونومی که اکنون انجمن ارگونومی نامیده می شود در انگلستان تاسیس شد و اولین کتاب در باب عوامل انسانی ، به نام روان شناسی تجربی کار بسته عوامل انسانی در طراحی مهندسی انتشار یافت در سال ۱۹۵۹ موسسه بین المللی ارگونومی با هدف برقراری ارتباط بین چندین انجمن عوامل انسانی وارگونومی در کشورهای مختلف جهان تاسیس شد دوران ۲۰ ساله بین ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ شاهد رشد وبسط سریع عوامل انسانی بود[۵].

ارگونومی در چهار شاخه بیومکانیک شغلی، روانشناسی مهندسی، آنتروپومتری، فیزیولوژی کار فعالیت می کند[۷] .

۱) فیزیولوژی کار: بخشی از دانش ارگونومی که تطبیق انسان با کار را در مصرف انرژی و همچنین تغییرات پارامترهای فیزیولوژیکی بدن در حین انجام کار مورد توجه قرار می دهد به فیزیولوژی کار معروف است[۸].

۲) بیومکانیک شغلی: در بیومکانیک از قوانین فیزیکی مکانیک برای بدن استفاده می شود . با بکارگیری این قوانین این امکان بوجود می آید که در هنگام یک وضعیت خاص در بدن و حرکت آن ، میزان فشار مکانیکی موضعی اعمال شده بر عضلات و مفصل ها محاسبه شود[۴].

۳) روان شناسی مهندسی: به فاکتورهای محیطی فیزیکی و شیمیایی مانند سر و صدا ، ارتعاش ، روشنایی ، آب و هوا و مواد شیمیایی می توانند بر روی ایمنی ، سلامتی و آسایش افراد تأثیر بگذارندمی پردازد[۴].

۴) آنتروپومتری: شامل جمع آوری و تفسیر داده های مربوط به شکل و اندازه ابعاد بدن انسان ( ابعاد طولی ، عرضی ، محیطی و وزن ) می باشد[۴]. تعریف آنتروپومتری عبارت خواهد بود از اندازه گیری سیستماتیک بدنبال استفاده از وسایل اندازه گیری[۹].

برخی مشکلات معمول در صنایع شامل طراحی نامناسب محل کار ، عدم انطباق بین قابلیتهای کارگر و الزامات شغلی، وجود محیط کار و مشاغل زیان آور ، طراحی نا مناسب سیستم انسان –ماشین و برنامه های ضعیف مدیریت می باشد. این مشکلات منجر به ایجاد مخاطرات در محل کار ، ضعف سلامتی کارگران ، صدمات ناشی از کار با تجهیزات ، معلولیتها و در عوض کاهش بهره وری کارگر و کیفیت تولید و افزایش هزینه می شود. کاربرد موثر ارگونوی در طراحی سیستم کاری می تواند تعادلی را بین ویژگی های کارگر و نیازهای شغلی برقرار کند.این علم ، گستره وسیعی را در زمینه طراحی کار ، ابزار ، تجهیزات ، ماشین آلات ، ایستگاه کار و سیستمها در موارد مختلف صنعتی ، آموزشی ، ورزشی و غیره در بر گیرد[۱۰]. هدف ارگونومی آن است که در طراحی ابزارو وسایل کار و سیستمهای فنی و تولیدی نیز در طراحی محیط کار ، نیازها و خصوصیات جسمی وروحی انسانها در نظر گرفته شود تا در عین نیل به افزایش بازدهی تولید ، به سلامت و بهداشت و راحتی انسانها نیز به بیشترین حد توجه شده باشد[۱۱]. ارگونومی دارای اهدافی چون بهبود بهره وری، سلامت، ایمنی و آسایش مردم و افزایش کارآیی متقابل سیستمهای انسان- ماشین- محیط است[۱۲].

۲-۲) نکات ضروری در زمینه سطح کار

▪ ارتفاع سطح کار بالاتر از قلب قرار نگیرد . زیرا اگر ارتفاع سطح کار بالاتر از قلب قرار گیرد جریان خون در بدن کاهش یافته که در نتیجه ان کاهش سریع کارآیی و عملکرد فرد خواهد بود.

▪ ارتفاع مربوط به سطح کار ، صندلی و پاها باید با یکدیگر تناسب داشته باشد.

▪ اگر ارتفاع سطح کار ثابت است از زیر پایی استفاده شود.

▪ گاهی اوقات حالت نشسته را با ایستادن یا قدم زدن جایگزین کنید[۴].

۲-۳) حیطه های عملکردی ارگونومی

بخشی از حیطه های عملکردی ارگونومی را می توان به شرح زیر دانست:

▪ بررسی میزان توانمندی شاغلین با توجه به نوع کار و انرژی مصرفی

▪ مطالعه ابعاد فیزیکی بدن (آنتروپومتری) و کاربرد این دسته از اطلاعات در طراحی ایستگاه های کار

▪ طراحی ارگونومیک ابزارهای دستی

▪ طراحی ایستگاه های کار نشسته، ایستاده (یا توام) و آنالیز سیستم انسان ـ ماشین

▪ بررسی های روانشناختی از دیدگاه نحوه ارتباط بین افراد

▪ تعیین رژیم های کار و استراحت (زمان های استراحت و مدت انجام کار)

▪ بررسی روش های حمل دستی کالا و طراحی خطوط بسته بندی و بارگیری دستی

▪ بررسی صدمات اسکلتی عضلانی مرتبط با کار و آنالیز وضعیت های بدنی

▪ بیومکانیک شغلی

▪ ارگونومی و کار در منزل

▪ کاربرد بهینه رنگ و موسیقی در محیط های کار[۷]

۳) استرس

از طرف دیگر واژه استرس امروزه چنان نقل هر زبانی است که گویا استرس مسئله همگانی و همه گیر و مبتلا به انسان امروز و مشخصه زندگی اوست. روانشناسان و دیگر صاحب نظران استرس می گویند ، روی هم جمع شدن رویدادها ( دگرگونی ها ) ی زندگی که سازگاری فرد را با موضع خودش بر هم می زند، موجب استرس می شود. و این تشابه نزدیکی با مفهوم فیزیکی یا مهندسی استرس دارد . نزدیک به صد سال است که مفهوم استرس مورد بحث و بررسی قرار گرفته است . اما نخستین بررسی های استرس در حوزه دانش پزشکی انجام شده اند . این مفهوم اکنون به موضوعی میان ـ رشته های در علوم انسانی ، پزشکی و حوزه های وابسته تبدیل شده است. استرس ناشی از شغل ، استرسی است که فرد معین بر سر شغل معینی دستخوش آن می شود، در این تعریف چند نکته نهفته است : شخص شاغل تا چه اندازه از تجربه برخوردار است (کارآزموده است یا تازه کار) ، میزان قدرت و ضعف او در مقابله با شرایط موجود چقدر است، و چه نوع شخصیتی از خود در محیط کار نشان می دهد[۱۳].

۳-۱) نشانه های استرس

«بیر» و « نیومن» در ۱۹۷۸ سه دسته از نشانه هایی را که در شرایط استرس شغلی بروز می کنند نام برده اند: نشانه های روانی، نشانه های جسمانی و نشانه های رفتاری.

▪ نشانه های روانی :آن دسته از مشکلات عاطفی و شناختی هستند که بر اثر ناراحتی ناشی از استرس شغلی بروز می کنند نارضایتی از شغل یکی از رایجترین پیامدهای استرس شعلی است ، با بی میلی و با تاخیر به سر کار خود می آید ، برای انکه کار ش را به خوبی انجام دهددلیل چندانی نمی بینند دیگر نشانه های روانی عبارتند از : افسردگی ،اضطراب ، ملامت احساس ناکامی ، انزوا و بیزای .

نشانه های جسمانی را مشکل تر می توان تشخیص داد ، زیرا در حالی که شرایط کاری معینی با بیماری ها و ناراحتی های جسمانی معینی همراه هستند، اما دشو.ار میتوان فهمید که این ناخوشی ها تا چه اندازه نتیجه دیگر جنبه های زندگی شخص هستند با این حال شواهد مدارک پژوهشی نشان داده اند که همواره رابطه بین استرس شغلی و نشانه ها و بیماری های جسمانی معینی وجود دارد یکی از عمومی ترین نشانه های بیماری جسمانی مرتبط با استرس شغلی بیماری های قلبی – عروقی است

نشانه های رفتاری به دو دسته تقسیم می شوند :

الف) دسته اول نشانه هایی هستند که می توان گفت بطور مستقیم متوجه خود فرد شاغل است این دسته شامل رفتارهایی است مثل خود داری از کار کردن ، پر خوری یا بی اشتهایی، رفتارهای ستیزه جویانه در برابر همکاران یا اعضای خانواده و بطورکلی مشکلات میان فردی

ب) دسته دوم از نشانه های رفتاری پیامدش به سازمان یا تشکیلات اداری بر می گردد، از جمله غیبت از کار، رها کردن شغل ، افزایش حادثه ها ناشی از کار فقدان بهره وری [۱۳].

۳-۲) عوامل استرس

بطور کلی این عوامل در منابع را می توان به سه دسته طبقه بندی کرد: دسته اول عوامل «استرس زای فردی»، دسته دوم «رویدادهای زندگی» و دسته سوم عوامل « استرس زای سازمانی» [۱۴]. عوامل فشار عصبی سازمانی عبارتند از:

▪ سیاستها: ارزیابی غیر واقعی کارمندان (سیستم ارزشیابی نامناسب)، جابجایی مکرر و غیر ضروری، دستورالعملهای مبهم، عدم تساوی حقوق و مزایای افراد هم طراز، شرح وظایف غیر واقعی، مقررات غیر قابل انعطاف.

▪ ساختارها: فرصت کم برای پیشرفت، تضادهای صف و ستاد، تمرکز در تصمیم گیریها و عدم وجود مشارکت، تشریفات اداری دست و پا گیر و تخصص گرایی بیش از اندازه.

▪ شرایط ایمنی: وجود اشعه ها و عوامل شیمیایی زیان آور، سرما و گرما و سروصدای زیاد، ازدحام و عدم وجود محل کار اختصاصی، خطرات ایمنی و نور ناکافی.

▪ مراحل و فرآیندها: سیستم کنترل نامناسب، اهداف مبهم و متضاد، ارتباطاط ضعیف، بازخور ناکافی و ضعیف از عملکردها، معیارهای ناقص و نادرست برای بخش عملکردها، اطلاعات ناکافی.

▪ ابهام نقش در سازمان: ابهام در نقش از کمبود اطلاعات یا آگاهی اندک از نحوه انجام کار حاصل می شود. این ابهام احتمالاً به علت کارآموزی ناکافی، ارتباطات ضعیف، یا مضایقه کردن و یا ناجور جلوه دادن اطلاعات به وسیله همکاران یا سرپرست حاصل می شود. حاصل این ابهام نقش، تنش است که متعلق به فرد باشد.

▪ تعارض نقش در سازمان:نقش فرد در سازمان، و کمتر و یا بیشتر از حد بکار واداشتن او، تعارضها و تضادهایی را بوجود می آورد. در سازمان، تعارض نقش شامل: ناسازگاری بین وظایف شغل، منابع، قواعد و مقررات، و خود افراد می باشد. این تعارض نقش موجب ایجاد تنش در فرد می شود[۱۶].

۳-۳) پیامدهای استرس

پیامدهای استرس را می توان به دو بخش عمده پیامدهای فردی و پیامدهای اجتماعی تقسیم کرد:

▪ پیامدهای فردی: پیامدهای فردی نتایجی هستند که عمدتاً بر فرد اثر می گذارند.هر چند ممکن است سازمان نیز به طور مستقیم یا غیر مستقیم از این پیامد متاثر می شود، ولی این فرد است که بهای اصلی را می پردازد. پیامدهای فشار عصبی را می توان به سه گروه رفتاری، روانی و جسمانی تقسیم کرد:

پیامدهای رفتاری؛پیامدهای رفتاری فشار عصبی واکنشهایی هستند که ممکن است باعث ایجاد آسیب به فرد یا دیگران شوند.یکی از این نوع رفتارها سیگار کشیدن است. حادثه آفرینی، خشونت و به هم خوردن اشتها نیز از جمله پیامدهای رفتارهای فشار عصبی می باشند.

پیامدهای روانی؛ پیامدهای روانی فشار عصبی بستگی به سلامت جسمانی- روانی فرد دارند.هنگامیکه اشخاص در محیط کار با فشار عصبی شدیدی مواجه می شوند، ممکن است دچار افسردگی، پرخوابی یا بی خوابی شوند. ممکن است فشار عصبی باعث بروز مشکل خانوادگی و ناراحتیهای نیز بشود.

پیامدهای جسمی؛ فشار عصبی ممکن است باعث بروز بی نظمیهای جسمی نیز بشود. پیامدهای جسمی فشار عصبی بر وضع جسمی فرد اثر می گذارند. به عوان مثال، بین ناراحتی و حمله قلبی با فشار عصبی رابطه وجود دارد. سایر پیامدهای ناشی از فشار عصبی شدید عبارتند از: سردرد، کمردرد، زخم معده و ناراحتی های معده، ناراحتی های پوستی مانند جوش صورت و کهیر.

▪ پیامدهای سازمانی: فشار عصبی پیامدهایی دارد که اثر مستقیم بر سازمان دارند:

▪ عملکرد: یکی از پیامدهای واضح فشار عصبی شدید، کاهش عملکرد مناسب و درست است. این کاهش در مورد کارگران اجرایی بصورت کیفیت ضعیف کار و افت بهره وری متجلی می گردد و در مورد مدیران ممکن است به معنی تصمیم گیری غلط و یا برهم خوردن روابط کاری با دیگران به دلیل عصبانیت و ناسازگاری باشد.

▪ کناره گیری: کناره گیری نیز می تواند نتیجه فشار عصبی باشد.مهمترین انواع کناره گیری عبارتند از غیبت و استعفاء. اشخاصی که برای مقابله با فشار عصبی ، دوران سختی را در محیط کار می گذرانند احتمالاً بیشتر بیمار می شوند و یا به منظور پیدا کردن سازمان بهتری، به ترک سازمان خود می اندیشند.

▪ طرز تلقی ها: یکی دیگر از پیامدهای مستقیم سازمانی فشار عصبی کارکنان به طرز تلقی مربوط می شود. همانطور که اشاره شد، رضایت شغلی، روحیه، تعهد سازمانی، همزمان با انگیزش فرد از فشار عصبی صدمه می بینند.

پیامد نهایی فشار عصبی که هم بر اشخاص و هم بر سازمانها اثر می گذارد واماندگی است. واماندگی یک احساس عمومی تحلیل رفتگی است و هنگامی بوجود می آید که فرد احساس کند فشارهای خیلی زیادی را تحمل می کند و منابع رضایت نیز خیلی کم می باشند. در این مرحله، ممکن است فرد کم کم از رفتن به سر کار احساس وحشت کند، ممکن است وقت زیادی را صرف انجام کار کند ولی موفق به انجام کار کمتر شود و ممکن است ناتوانی فکری و جسمی از خود نشان دهد[۱۷].

محمد فام و دیگران در تحقیقی که در یکی از صنایع خودرو سازی انجام دادند دریافتند که استرس شغلی با اعمال نا ایمن و حوادث شغلی رابطه مستقیم معنی داری دارد. همت جو به بررسی رابطه بین آگاهی از علم ارگونومی و میزان آسیبهای شغلی کادر پرستاری پرداخت و دریافت که آگاهی از علم ارگونومی با میزان آسیبهای شغلی رابطه معکوس دارد همچنین مصدق راد در تحقیق خود دریافت که بکارگیری ملاحظات ارگونومیکی و بهره گیری از وسایل و تجهیزات ایمنی نقش قابل ملاحظه ای در بهره وری افراد و کاهش آسیبهای شغلی آنان در سازمان دارد. شرعی در تحقیق خود به ارتباط بین ارگونومی و کیفیت ارئه خدمات به مشتریان پی برد. نتایج حاصل از تحقیق احمد پور نشان دارد که بین استرس شغلی و سلامت روان کارمنان ، رابطه منفی معنی داری وجود دارد.

۴) نتایج تحقیق

آنالیز داده ها نشان داد بطور کلی بین ارگونومی محیط کار و استرس شغلی کارکنان رابطه معنی دار منفی وجود داشت.که نتایج حاصله با نتایج تحقیقات همت جو ، مصدق راد و محمد فام و دیگران همخوانی دارد. دو تا از فرضیه های فرعی تحقیق که بیانگر ارتباط بین بیومکانیک شغلی و روانشناسی مهندسی و استرس شغلی کارکنان می باشد تایید شد(۰۵/۰P≤).و بین آنتروپومتری و فیزیولوژی کار با استرس رابطه معنی داری یافت نشد(۰۵/۰P≥).

۵) بحث و بررسی

از آنجا که بین ارگونومی محیط کار و استرس رابطه وجود دارد بنابراین رعایت اصول ارگونومی می تواند باعث کاهش استرس کارکنان گردد. بیشترین ارتباط بین روانشناسی مهندسی با استرس شغلی وجود داشت. بیشتر شرکتهای بیمه از وسایل با ارگونومی لازم برخوردارند اما کارکنان نحوه استفاده صحیح از آنها را نمی دانند. به دلیل عدم آگاهی برخی از مدیران و کارکنان از اهمیت رعایت ارگونومی بهتر است علاوه بر محیا کردن محیط کار مطابق با اصول ارگونومی آموزشهای لازم در این زمینه به این افراد داده شود. رعایت اصول ارگونومی به خود کارمندان مربوط می شود و با الزام و اجبار نمی توان آنها را به رعایت اصول ارگونومی کرد اما ایجاد انگیزه در کارکنان و می توانند ترغیب کننده کارکنان به رعایت این اصول باشد. از آنجا که کارکنان بیمه ها اکثر وقت خود را با کامپیوتر و پشت میز بسر می برند بنابراین پیشنهاد می شود مدیران وقت لازم را برای ورزش استراحت و گاهی چرخش شغلی را برای کارکنان فراهم کنند.
 

تاریخچه کمربند ایمنی

کمربند ایمنی، ابزاری مهارکننده برای حفاظت از سرنشینان خودرو در برابر حرکت های شدید و برخورد با قسمت های داخلی خودرو بر اثر تصادفات است. ایده ابتدایی اختراع آن مربوط به اواخر قرن 19 بوده و پس از آن، تکنولوژی کمربند ایمنی مرحله به مرحله تکامل یافته و قوانین مربوط به استفاده از آن نیز شدیدتر شده است. کمربند ایمنی به طور میانگین، سالانه جان حدود 13 هزار نفر را در ایالات متحده نجات می دهد. امروزه متداول ترین نوع کمربند ایمنی، کمربند سه نقطه ای با مکانیزم قفل شونده اضطراری و پیش کشنده است که در اکثر خودروها به کار می رود.

کمربند ایمنی، ابزاری مهارکننده برای نگهداری سرنشینان خودرو در محل خود و جلوگیری از حرکت های شدید آنان طراحی شده است. هدف از اختراع کمربند ایمنی، حفاظت از سرنشین، کاهش صدمات سرنشین از طریق ساکن نگه داشتن او در برابر برخورد با قسمت های داخلی خودرو و یا سرنشینان دیگر است که ضربه ثانویه نامیده می شود. همچنین کمربند ایمنی برای جلوگیری از پرتاب سرنشین به خارج از خودرو ناشی از توقف ناگهانی، برخورد و واژگونی خودرو استفاده می شود. این ابزار، نقشی قابل توجه در کاهش تلفات جانی در حوادث خودرو دارد. برطبق اعلام اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراه های امریکا، این وسیله در سال 2001 جان حدود 12 هزارنفر را نجات داده است.

تاریخچه کمربند ایمنی
کمربندهای ایمنی توسط جورج کیلی در اواخر قرن نوزدهم اختراع و برای اولین بار در هواپیما توسط آدولف پژود- که جزو اولین کسانی بود که به صورت واژگون با هواپیما پرواز کردند- معرفی شد. کمربندهای ایمنی تا 1930 در هواپیما استاندارد نشدند. ادوارد ج. کالاگورن اولین حق اختراع با شماره 312085 را در دهم فوریه 1885 برای یک کمربند ایمنی ثبت کرد. در دهه 1930، فیزیکدانان امریکایی از کاربرد کمربند در خودروها حمایت کرده و حتی برخی از آنها خودروهای خویش را به کمربند ایمنی مجهز کردند. کلیر ل. استریث (جراح پلاستیک) و ک. ج. استریکلند (فیزیکدان) جزو اولین نفراتی بودند که تقاضای نصب کمربند ایمنی برای خودروی خویش را دادند. استریکلند، لیگ ایمنی خودروی امریکا را بنا نهاد و عوام امریکا کمی اشتیاق نسبت به آن نشان دادند.

کمربند ران
کمربند ران، کمربندی قابل تنظیم است که روی میان تنه قرار می گیرد و جزو اولین کمربندهایی است که در خودروهای قدیمی مورد استفاده قرار گرفته است. امروزه فقط در صندلی های میانی عقب برخی خودروها و همچنین سرنشینان هواپیما از این نوع کمربند استفاده می شود. در 1953، انجمن پزشکان ایالت کلورادو، سیاست حمایت از نصب کمربند ایمنی ران را منتشر کرد. در 1954، باشگاه اتومبیل های مسابقه ای امریکا از شرکت کنندگان خواست تا از کمربند ایمنی ران استفاده کنند. گالن شرن در 31 مارس 1955 اختراعی کاربردی برای کمربند ایمنی ران ارائه داد که باعث ثبت حق امتیازی امریکایی به شماره 2855215 در 1985 شد. در 1955، فورد برای اولین بار کمربند نوع ران را آپشن قرار داد. در 1956، با اصرار رابرت مک نامارا8 مدیر اجرایی فورد، کمربندهای ایمنی به عنوان بسته «محافظ» به مصرف کنندگان ارائه شد.

شکل 1: کمربند ران نوع ثابت

کمربند شانه ای
کمربند شانه ای، کمربندی قابل تنظیم است که روی شانه قرار می گیرد. این نوع کمربند بیشتر در دهه 1960 کاربرد داشت زیرا مزایای محدودی دارد و از معایب آن می توان به لیزخوردن سرنشین درهنگام برخورد، اشاره کرد. در 1956، شرکت ولوو کمربند مورب دونقطه ای را به عنوان لوازم جانبی وارد بازار کرد.

کمربند ایمنی سه نقطه ای
از آنجا که کمربندهای ایمنی ران و شانه ای، به تنهایی کارایی لازم را نداشتند، کمربند ایمنی سه نقطه ای که تلفیقی از آنهاست، اختراع شد. اولین کمربند ایمنی سه نقطه ای در 1951 به صورت حق اختراع توسط روگر و. گریس ورلد و هوگ دهاون ثبت شد. ساب اولین تولیدکننده خودرو بود که در 1958 کمربند ایمنی را به عنوان استاندارد معرفی کرد. در 1958 پس از معرفی GT750 ساب با کمربند ایمنی استاندارد در نمایشگاه نیویورک موتور، این موضوع عمومی شد.

نیلس بوهلین13 سوئدی نوع خاصی از کمربند ایمنی سه نقطه ای را برای ولوو اختراع کرد که در 1959 به عنوان تجهیزات استاندارد معرفی و اختراع او با شمار 3043625 ثبت شد.

شکل 2: کمربند سه نقطه ای ثابت

1. مکانیزم جمع کننده اضطراری
مکانیزم جمع کننده اضطراری، مکانیزمی است که در شرایط رانندگی عادی، آزادی حرکت کاربر کمربند ایمنی را محدود نمی کند. این جمع کننده وسیله ای تنظیم کننده برای طول دارد که به طور خودکار، تسمه کاربر را تنظیم می کند. همچنین دارای مکانیزم قفل بوده و درحالت اضطراری، به منظور کشیدن بند نسبت به جمع کننده، به کار می افتد. این مکانیزم، اولین بار توسط مهندس هوگ دهاون اختراع شد. در 1974 شرکت مرسدس بنز مکانیزم جمع کننده قفل کن اضطراری را برای کمربندهای سه نقطه ای در مدل های سری 300 خود عرضه کرد.

شکل 3: جمع کننده

2. مکانیزم پیش کشنده
پیش کشنده، مکانیزمی است برای سفت کردن لقی موجود در نوار کمربند در تصادفات. مکانیزم قفل متداول در یک جمع کننده، کمربند را از گسترده شدن بیشتر باز می دارد (آن را متوقف می کند). پیش کشنده، به مسافر کمک می کند تا در حد مطلوبی در زمان برخورد در صندلی حرکت کند. معمولاً پیش کشنده ها با مکانیزم های قفل متداول و قراردادی با یکدیگر و در کنار هم کار می کنند.

برخی از پیش کشنده ها، کل مکانیزم جمع کننده را به سمت عقب می کشند درحالی که برخی دیگر قرقره را به چرخش در می آورند. در مجموع، پیش کشنده ها به پردازنده کنترل مرکزی یکسانی متصل شده اند که کیسه ی هوای خودرو را نیز فعال می سازد. پردازنده حسگرهای الکترونیکی یا مکانیکی حرکت که نسبت به کاهش سرعت ناگهانی ناشی از ضربه واکنش نشان می دهند را بررسی می کند. هنگامی که ضربه ای تشخیص داده می شود، ابتدا پردازنده پیش کشنده و سپس کیسه ی هوا را فعال می کند. برخی پیش کشنده ها دارای موتورهای الکتریکی یا سولنوئیدی هستند، اما امروزه در طرح های رایج، از مواد آتش زا در متوقف ساختن نوار کمربند استفاده می شود. تصاویر 4 و 5 مدلی نمونه را نشان می دهند.

مرسدس بنز برای اولین بار پیش کشنده ها را همراه با کیسه هوا برای کمربند سه نقطه ای بنز S-Class 1981 معرفی کرد.

شکل 4: مکانیزم پیش کشنده

شکل 5: کابل برقی اتصال پیش کشنده

شکل 6: کمربند ایمنی اتوماتیک

کمربندهای اتوماتیک
برخی وسایل نقلیه، کمربندی مورب دارند که هنگام روشن شدن خودرو، به سمت جلو می آیند تا از سرنشین محافظت کنند. معمولاً کمربند رانی جداگانه ای نیز وجود دارد که می بایستی به صورت دستی محکم شود. اولین خودروی تجاری مجهز به کمربند اتوماتیک، فولکس واگن ربیت 1975 بود.

یکی از مشکلات کمربندهای اتوماتیک این است که این کمربندها برای ایمنی کودکان بسیار مناسب نیستند. با ضروری شدن استفاده از کیسه هوا، بیشتر خودروها از ارائه کمربند اتوماتیک خودداری کردند. یکی از شرکت های طرفدار این کمربند، فورد بود که در مدل های 1995 و 1996 خود نیز در کنار کیسه هوا، کمربند ایمنی را ارائه داد.

کمربند متصل به صندلی
کمربند متصل به صندلی نوعی کمربند سه نقطه ای است که کمربند شانه ای آن به جای ستون خودرو، به پشت پشتی صندلی متصل می شود. مزیت این کمربند، محافظت بیشتر به هنگام واژگونی خودرو به ویژه برای کودکان است. این کمربند، برای اولین بار در مرسدس بنز 1990 عرضه شد.

شکل 7: کمربند ایمنی چهارنقطه ای

کمربند ایمنی چهارنقطه ای
کمربندهای چهارنقطه ای، برای اولین بار به طور آزمایشی درمورد فورد طراحی شد که متعلقات آن به خود صندلی متصل می شود نه به اتاق خودرو.

کمربند ایمنی پنج نقطه ای
کمربندهای پنج نقطه ای، ایمن تر اما محدودتر از انواع دیگرند. این کمربندها بیشتر در قسمت کمربند ایمنی در مسابقات به کار می روند و دارای دو کمربند شانه ای و یک کمربند اضافی هستند که از کمربند ران به میان پاها متصل شده است. تسمه ها به هیچ وجه نباید به صندلی متصل باشند بلکه می بایستی به اتاق یا زیر آن متصل شوند.

شکل 8: کمربند ایمنی پنج نقطه ای

کمربند ایمنی شش نقطه ای
کمربند ایمنی شش نقطه ای، مشابه کمربندهای پنج نقطه ای هستند و دارای کمربندی اضافی در بین پاها هستند. به اعتقاد برخی، این منطقه، وضعیتی ضعیف تر از باقی نقاط دارند. از این کمربندها، بیشتر در مسابقات استفاده می شود. در ناسکار پس از مرگ دیل ارن هارت این کمربند بسیار مورداستفاده قرار گرفته است. ارن هارت، از کمربند پنج نقطه ای استفاده کرده و در تصادفی وحشتناک، به شدت آسیب دید. از آنجا که ابتدا تصور شده بود که کمربند او شکسته است، برخی از تیم ها کمربند شش نقطه ای را پیشنهاد دادند.

شکل 9: کمربند ایمنی شش نقطه ای

کمربند ایمنی هفت نقطه ای (5+2 نقطه)
کمربندهای هفت نقطه ای، معمولاً در هواپیماهای نمایشی استفاده می شوند. این مهار کننده ها ترکیبی از مهارکننده های مختلف هستند و شامل یک کمربند پنج نقطه ای و یک کمربند اضافی نوع رانی بوده که به قسمت دیگری از اتاق هواپیما متصل می شوند. در هنگام تهیه این مهار کننده، اضافه برای مانورهای G منفی (که هواپیما حالت واژگون دارد) این نکته نیز درنظر گرفته شده است که در مواقع اضطراری، خلبان نیاز به باز کردن قفل کمربند و پریدن با چتر نجات را دارد.

شکل 10: کمربند ایمنی هفت نقطه ای

نتیجه گیری
در جدول زیر تعداد تلفات جانی پیشگیری شده توسط تکنولوژی های ایمنی در سال 2002 برطبق اعلام اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراه های امریکا، ارائه شده است.

برطبق تخمین های زده شده در میان تجهیزات ایمنی، کمربند ایمنی مؤثرترین راه پیشگیری از تلفات جانی در بیشتر تصادفات است. در میان انواع کمربند ایمنی، کمربند سه نقطه ای با مکانیزم قفل شونده اضطراری و پیش کشنده، بهینه ترین نوع از لحاظ راحتی و ایمنی بوده و امروزه در اکثر خودروها به کار می رود.

واژه های لاتین:
1. George Cayley
2. Adolphe Pegoud
3. Edward J. Chlaghorn
4. Claire L. Straith
5. C. J. Strichland
6. Lap Belt
7. Glenn Sheren
8. Robert MC Namara
9. Sash Belt
10. Three- point Seatbelt
11. Roger W. Griswold
12. Hugh De Haven
13. Nils Bohlin
14. Pretensioner Mechanism
15. Belt in Seat (BIS)
16. Four- Point Seatbelt
17. Five- Point Seatbelt
18. Six- Point Seatbelt
19. National Association for stock car Auto Racing
20. Dale- Earnhardt
21. Seven- Point Seatbelt

تکنولوژی کمربندهای ایمنی

بنابر گزارش تحقیقاتی اداره ی ملی امنیت و ترافیک بزرگراه در ایالات متحده کمربندهای ایمنی سالانه حدود 13000 زندگی را نجات می دهند. به علاوه NHTSA تخمین می زند که 7000 مرگ و میر و تلفات ناشی از تصادفات اجتناب پذیر بودند اگر قربانیان انها کمربندهای ایمنی خود را می بستند.

در حالی که کمربندهای ایمنی می توانند در ایجاد آسیب های جدی یا مرگ نقش داشته باشند، تقریبا تمامی کارشناسان ایمنی اتفاق نظر دارند محکم کردن کمربندهای ایمنی شانس فرد را برای زنده ماندن در یک سانحه افزایش می دهد. باتوجه به NHTSA کمربندهای ایمنی خطر مرگ را برای ساکن صندلی جلوی ماشین تا 50% کاهش می دهد.

چگونه یک قطعه می تواند فرق بین مرگ و زندگی را تعیین کند؟ درحقیقت آن چگونه کار می کند؟ این امور متحیر کننده هستند. در این مقاله تکنولوژی کمربندهای ایمنی تشریح شده است تا دریابیم که چرا به عنوان یکی از حیاتی ترین تکنولوژی های به کار رفته در خودرو محسوب می شود.

ایده ی بنیادی و ساده ی کمربند ایمنی عبارتست از محافظت فرد از برخورد با شیشه ی جلوی اتومبیل و داشبورد درهنگامی که اتومبیل به طور ناگهانی توقف می کند. اما در ابتدای امر این چگونه اتفاق می افتد؟ مختصرا به دلیل وجود اینرسی!

اینرسی خاصیتی است که طبق آن جسم ساکن تمایل به سکون و جسم متحرک تمایل به ادامه ی حرکت در مسیر حرکت خود دارد تا زمانی که نیروی دیگری برخلاف این حرکت به جسم وارد شود. به عبارت دیگر اینرسی مقاومت هر جسمی است در برابر تغییر سرعت و جهت حرکت آن. اجسام به طور طبیعی تمایل به حفظ حالت و وضعیت خود دارند.

اگر اتومبیلی درحال حرکت باسرعت 50مایل در ساعت باشد اینرسی تمایل به حفظ این وضعیت و حرکت ماشین با سرعت50mph در مسیر معینی دارد. مقاومت هوا و اصطکاک جاده پیوسته در حال کاهش سرعت و مقاومت در برابر حرکت آن هستند اما نیروی موتور این فقدان انرژی راجبران می کند.

هرچیزی که داخل اتومبیل موجود است چه راننده و چه مسافرها اینرسی مخصوص خود را دارندکه متفاوت از اینرسی خود ماشین است. اتومبیل به افراد داخل اتاقک شتابی می دهد تا همراه با سرعت آن حرکت کنند. تصور کنید زمانی را که شما با سرعت ثابت 50mph اتومبیل را میرانید سرعت شما و سرعت خودرو تقریبا باهم برابرند بنابراین خود و اتومبیل را به عنوان یک واحد منفرد در حال حرکت می یابید.

اما هنگامی که خودرو در حال برخورد با تیر تلفن می باشد این امر واضح است که اینرسی فرد و خودرو کاملا از هم مستقل هستند. نیروی تیر موجب توقف ناگهانی اتومبیل می شود اما سرعت فرد به همان اندازه باقی می ماند. بدون یک کمربند ایمنی فرد با سرعت 50mph به فرمان ماشین کوبیده شده و یا با همین سرعت به سمت شیشه ی جلوی ماشین پرتاب می شود. به محض اینکه تیر در برابر حرکت خودرو مقاومت کند داشبورد یا شیشه ی جلو یا جاده با اعمال نیروی عظیمی موجب توقف فرد می شود.

شاید چندان اهمیتی نداشته باشد که در یک برخورد چه اتفاقی رخ می دهد شیئی با اعمال نیرویی به فرد موجب توقف او می شود. اما بسته به جا و چگونگی به کاربستن این نیرو ممکن است فرد کشته شده یا از حادثه بدون هیچ صدمه ای نجات یابد.

اگر فرد با سر به شیشه ی جلوی اتومبیل اصابت کند نیروی مقاوم در یکی از آسیب پذیرترین اعضای بدن شخص متمرکز می شود. همچنین به دلیل اینکه شیشه سطح بسیار سختی است فرد را سریعا متوقف می کند. این امر می تواند به آسانی موجب مرگ شخص شده یا جراحات شدیدی بر او وارد کند.

یک کمربند ایمنی نیروی بازدارنده را در اعضای تنومندتر بدن فرد درمدت زمان بیشتری به کار می بندد.

تا اینجا دیدیم که هرگاه اتومبیل توقف ناگهانی داشته باشد مسافر آن نیز به طور ناگهانی متوقف می شود. کار یک کمربند ایمنی گسترش دادن و پخش کردن نیروی بازدارنده بر روی بخش های تنومندتر بدن است تا بدین طریق صدمات وارده کاهش یابند.

از انواع کمربندهای ایمنی می توان دو نوع کمربندی که روی شکم قرار می گیرد (lap belt) و کمربندی که روی شانه ها می افتد (shoulder belt) را نام برد. نوع lap belt متکی بر لگن فرد است و نوع shoulder belt بر روی قفسه ی سینه ی شخص بسته می شود. قسمت هایی از این کمربندها محکم به چارچوب اتومبیل متصل شده اند تا بتوانند مسافرین را در صندلی های خود به طور موثر نگه دارند.

هنگامی که کمربندها به درستی بسته شده اند آنها بیشتر نیروی بازدارنده را به قفسه ی سینه و لگن فرد -که از اعضای نسبتا محکم بدن هستند- اعمال می کنند. چون کمربندها در قسمت وسیعی از بدن توسعه می یابند نیرو در یک سطح کوچک متمرکز نمی شود بنابراین آسیب چندانی ایجاد نمی کنند. به علاوه نوارهای کمربند ایمنی از مواد انعطاف پذیری نسبت به داشبورد و شیشه ی اتومبیل ساخته شده اند که کمی کشیده شده و موجب می شوند توقف خیلی ناگهانی نباشد. یک کمربند ایمنی نباید بیشتر از یک مقدار کشیده شود چون دراین صورت ممکن است فرد با فرمان یا شیشه ی کناری برخورد کند. کمربندهای ایمنی به فرد اجازه می دهند تنها اندکی به سمت جلو حرکت کند.

نواحی ضربه گیر (crumple zones) خودرو کار آهسته کردن ضربه را برعهده دارند. این نواحی مناطقی در جلو و عقب خودرو هستند که نسبتا آسان مچاله می شوند. به جای اینکه تمام قسمت های ماشین در یک توقف ناگهانی - در زمان برخورد به مانع - نقش داشته باشند نواحی ضربه گیر قسمتی از نیروی ضربه ای را با پهن کردن و گسترش دادن جذب می کنند همانند یک قوطی خالی نوشابه.

کابین خودرو نسبتا محکم است بنابراین در اطراف مسافرین فرو نمی ریزد و با فشرده شدن قسمت جلو، ماشین در مقابل مانع به حرکت خود ادامه می دهد. البته نواحی ضربه گیر تنها زمانی از فرد محافظت می کنند که فرد همراه کابین حرکت کند یعنی به شرطی که شخص با بستن کمربند ایمنی کاملا ایمن شده باشد.

ساده ترین نوع کمربند ایمنی در ترن های هوایی یافت می شود که شامل یک نوار چفت شده به بدنه ی وسیله می باشد. این کمربندها فرد را همواره سفت و محکم بر روی صندلی نگه می دارند که بسیار ایمن اما نه چندان راحت هستند.

کمربندهای ایمنی اتومبیل ها قابلیت باز و بسته شدن را دارند به طوریکه فرد می تواند به راحتی به جلو خم شود در حالی که کمربند بسته شده است. اما در زمان برخورد کمربند به طور ناگهانی خیلی سفت می شود و فرد را در جایش نگه می دارد.

در یک سیستم کمربند ایمنی نوار کمربند به یک مکانیزم جمع کننده (retractor mechanism) متصل شده است. عنصر مرکزی در جمع کننده یک قرقره است که بسته به انتهای نوار است. درون جمع کننده یک فنر نیروی دورانی یا گشتاور را به یک قرقره اعمال می کند. این عمل باعث چرخیدن قرقره می شود که آن نیز به لقی نوار پایان می دهد.

یک فنر مارپیچ قرقره را به چرخش در می آورد تا نوار را سفت نگه دارد.

هنگامی که فرد نوار را بیرون می کشد قرقره پادساعتگرد می چرخد. در نتیجه فنر الحاق شده را در همان جهت به چرخش در می آورد. فنر می خواهد به شکل اصلی خود بازگردد بنابراین با این حرکت مارپیچی مخالفت می کند. اگر فرد نوار را آزاد کند فنر بسته خواهد شد در حالی که موجب چرخش پادساعتگرد قرقره می شود تا زمانی که هیچ گیری در حرکت کمربند وجود نداشته باشد.

جمع کننده مکانیزم قفل شونده ای دارد که در زمان درگیری اتومبیل با مانع جلوی چرخیدن قرقره را می گیرد. امروزه دو نوع سیستم قفل شونده متداول وجود دارد:

· سیستم های تحریک شونده توسط حرکت ماشین
· سیستم های تحریک شونده توسط حرکت کمربند

سیستم نوع اول زمانی که اتومبیل خیلی سریع کاهش سرعت می دهد (مانند زمانی که به چیزی برخورد می کند) قرقره را قفل می کند. تصویر زیر ساده ترین نمونه ی این طرح را نمایش می دهد:

عنصر اصلی در این مکانیزم یک آونگ سنگین است. هنگامی که خودرو به طور ناگهانی توقف می کند اینرسی سبب می شود آونگ شروع به تاب خوردن به سمت جلو کند. شیطانک موجود در انتهای دیگر دستگیره ی آونگ دندانه ی چرخدنده ی متصل به قرقره را نگه میدارد. شیطانک با گیردادن یکی از دنده هایش اجازه نمی دهد چرخدنده ساعتگرد بچرخد. در نتیجه قرقره ی متصل به آن نیز نمی تواند چرخش کند. هنگامی که نوار دوباره بعد از تصادف شل می شود دنده ساعتگرد چرخیده و شیطانک از قید رها می شود.

هنگامی که چیزی تکانی سریع به نوار کمربند می دهد سیستم قفل نوع دوم قرقره را قفل می کند. سرعت چرخش قرقره نیروی محرک در بیشتر طرح ها را تشکیل می دهد. تصویر روبرو یک ترکیب رایج را نشان می دهد.

عنصر اصلی در این طرح یک کلاچ گریز از مرکز - اهرم دوار سنگین نصب شده در قرقره ی در حال چرخش - است. هنگامی که قرقره به آرامی می چرخد اهرم اصلا چرخشی ندارد. که یک فنر آن را در وضعیتش نگه می دارد. اما زمانی که چیزی تکان شدید و ناگهانی را به نوار منتقل می کند با چرخش سریع تر قرقره نیروی گریز از مرکز انتهای سنگین اهرم را به سمت خارج می راند.

اهرم گسترده شده یک قطعه بادامک نصب شده روی محفظه ی جمع کننده را هل می دهد. بادامک به وسیله ی یک پین متحرک به شیطانک دوار متصل شده است. به محض تغییر جهت بادامک به سمت چپ پین در راستای شیار موجود در شیطانک حرکت می کند این موجب می شود که شیطانک به سمت دندانه ی چرخدنده ی متصل به قرقره کشیده شود. شیطانک به دندانه ی چرخ دنده چفت می شود و مانع چرخش ساعتگرد می شود.

در برخی سیستم های جدید کمربند ایمنی از پیش کشنده برای سفت کردن نوار استفاده می شود. در بخش بعد کار این دستگاه را نشان خواهیم داد.

پیش کشنده برای سفت کردن لقی موجود در نوار کمربند در تصادفات است. مکانیزم قفل متداول در یک جمع کننده کمربند را از گسترده شدن بیشتر بازمیدارد یعنی آن را متوقف می کند. پیش کشنده به مسافر کمک می کند تا درحد مطلوبی در زمان برخورد در صندلی حرکت کند. معمولاپیش کشنده ها با مکانیزم های قفل متداول و قراردادی با یکدیگر ودر کنار هم کار می کنند-نه به جای یکدیگر.

تعدادی از سیستم های پیش کشنده متفاوت در بازار موجود است. برخی از آنها کل مکانیزم جمع کننده را به سمت عقب می کشند درحالی که برخی دیگر قرقره را به چرخش درمی آورند. در مجموع پیش کشنده ها به پردازنده ی کنترل مرکزی یکسانی سیم کشی شده اند که کیسه ی هوای اتومبیل را فعال می سازد. پردازنده حس گرهای الکترونیکی یا مکانیکی حرکت که نسبت به کاهش سرعت ناگهانی ناشی از ضربه واکنش نشان می دهند را بررسی می کند. هنگامی که یک ضربه کشف می شود پردازنده پیش کشنده و سپس کیسه ی هوا را فعال می کند.

برخی از پیش کشنده ها با موتورهای الکتریکی یا سولنوئیدی ساخته شده اند اما امروزه در طرح های رایج از مواد آتش زا در متوقف ساختن نوار کمربند استفاده می شود. تصویر زیر یک مدل نمونه را نشان می دهد.

هنگامی که گاز مشتعل می شود فشار ناشی پیستون را به سمت بالا حل می دهد که موجب چرخاندن جمع کننده می شود

عنصر مرکزی موجود در این پیش کشنده یک محفظه ی حاوی گاز اشتعال پذیر است. در این محفظه یک محفظه ی کوچک تر با چاشنی ماده ی محترقه وجود دارد. محفظه ی کوچک تر به دو الکترود که به پردازنده ی مرکزی توسط سیم وصل شده اند تجهیز شده است.

زمانی که پردازنده یک ضربه را شناسایی می کند سریعا یک جریان الکتریکی را به الکترودها اعمال می کند. جرقه ی ناشی از الکترودها چاشنی را مشتعل میسازد که با سوختن آن گاز داخل محفظه نیز مشتعل می شود. گاز محترقه مقدار زیادی فشار خارجی تولید می کند. فشار با وارد کردن نیرو به پیستون قرار گرفته در محفظه سبب بالا رفتن پیستون با سرعت بالایی می شود.

یک دندانه از چرخدنده به یک طرف پیستون بسته شده است. زمانی که پیستون بالا می رود دندانه یک دنده ی مربوط به مکانیزم قرقره ی جمع کننده را به کار می گیرد. چرخدنده ی سرعت گرفته به طور موثر قرقره را می چرخاند که هرگونه لقی موجود در نوار کمربند را از بین می برد.

در تصادفات شدید هنگامی که یک اتومبیل باسرعت بسیار بالایی به مانعی برخورد می کند یک کمربند ایمنی می تواند خسارات جدی وارد آورد. به محض افزایش سرعت اینرسی مسافر یک نیروی عظیم تری برای متوقف ساختن مسافر به کار گرفته می شود. به عبارت دیگر هرچه با سرعت و شدت بیشتری به مانع برخورد شود کمربند ایمنی بیشتر و شدیدتر به فرد نیرو وارد می کند تا فرد را از حرکت متوقف سازد.

برخی از سیستم های کمربند ایمنی از محدودکننده های فشار برای کاستن خسارات ناشی از کمربند استفاده می کنند. ایده ی اساسی آنها عبارت است از آزادکردن مقدار کمی بیشتر نوار کمربند در مواقعی که نیروی عظیمی به کمربند اعمال می شود. ساده ترین محدود کننده ی فشار چین دوخته شده به نوار کمربند است. کوک های نگه دارنده ی چین در مکانش برای زمانی طراحی شده اند که نیروی زیادی به کمربند اعمال می شود. هنگامی که کوک ها شکافته می شوند نوار باز شده و به کمربند اجازه ی گسترش یافتن در حد کمی بیشتر داده می شود.

محدودکننده های پیشرفته تر به یک نوار پیچ خورده در مکانیزم جمع کننده متکی هستند. این نوار پیج خورده تنها یک طولی از ماده ی فلزی است که وقتی نیروی کافی به آن اعمال شود بسته خواهد شد. در یک محدودکننده ی فشار یک سر نوار پیچیده شده به مکانیزم قفل و سر دیگر آن به قرقره ی دوار متصل شده است. در تصادفات با شدت کمتر این نوار شکل و ساختار خود را حفظ می کند و قرقره توسط مکانیزم قفل، قفل می شود (از حرکت بازمی ایستد). اما زمانی که نیروی بسیار شدیدی به نوار کمربند اعمال می شود (و در نتیجه به قرقره) نوار پیچیده شده کمی بسته خواهد شد. این امر موجب می شود که نوار کمربند به مقدار کمی بیشتر بسته شود.

در طول سال ها اثبات شده که کمربندهای ایمنی مهم ترین وسیله ی ایمنی در اتومبیل ها و کامیون ها هستند. البته آنها به هیچ وجه مصون از خطا نیستند. مهندسان ایمنی خودرو معتقد هستند در طرح های امروزی جای بسی پیشرفت و توسعه وجود دارد. در آینده خودروها با کمربندها و کیسه های هوای بهتری و احتمالا با تکنولوژی های ایمنی جدید تجهیز خواهند شد. البته دولت ها هنوز با بزرگ ترین مشکل وسایل ایمنی یعنی توجیه مردم برای استفاده ی آنها روبرو هستند. 

اصول طراحی اتاق کودک

فرآیند رشد انسان ها، در کودکی، تأثیر بسزایی در شخصیت آنان دارد. عقیده بسیاری از متخصصان تعلیم و تربیت بر این است که شخصیت هر انسان در 7 سال اول زندگی او شکل می گیرد، فرآیند رشد کودک در سال های اولیه زندگی متاثر از عوامل بسیاری است. فعالیت، به عنوان عامل اصلی رشد و یادگیری کودک فرآیندی است که در ارتباط با فضا و محیط کودک، رشد همه جانبه او را موجب می گردد. فضاهای مرتبط با فعالیت کودکان باید دارای شرایط مناسب و مطلوب برای رشد فیزیکی، ذهنی، عاطفی و اجتماعی آنان باشد. تحقق این امر از طریق به کارگیری المان های طراحی معماری ای که منطبق با شرایط جسمی و روانی کودک باشد امکان پذیر است.

طراحی اتاق کودک می بایست با روحیه کودکان در تطبیق باشد و باید طوری طراحی شود که تا مدرسه رفتن کوک مورد استفاده قرار گیرد از این رو در طراحی فضاهای کودکان، شناخت کودک اهمیتی خاص می یابد و از آنجائی که کودکان دنیای تخیلی خاص خویش را دارند، بسیاری از آنان در سنین زیر 7 سال دنیا را آن طور که باید باشد مجسم می کنند، نه آنگونه که هست و همین امر باعث می شود محیط کودکان آن فضائی نباشد که معمار بدون شناخت، آن را طراحی می کند؛ آنچنان که وقتی معماری بر نمود های سنتی زندگی از طریق تفاوت های مفهومی تأثیر می گذارد، بر خوردهایی مطرح می شود که قبل از آن به طور کامل پنهان بودند و این چنین است که آشکار و هویدا می شوند.

شکل کلی فضای معماری کودکان از عناصری منحصر بفرد، برجسته و آنچه بر انگیزنده احساسات وی است، سرچشمه می گیرد. اشکال خالص هندسی رفتار ادراکی کودک را مورد توجه قرار می دهند و اجازه نمی دهند تا مفاهیم گوناگون در جزئیات تصوری کودکانه مدفون بماند. نقاشی های کودکان نشان می دهد که کودکان در تصوراتشان، فضا را چگونه می بینند. آنها به طور دقیق و کامل، (به عنوان کاربر) فضا را قبول کرده و آن را با جزئیات در ترسیماتشان بیان می کنند، که خود مایه تعجب است.

کودکان معمولا دوست دارند در مورد اینکه که اتاقشان چگونه دیده می شود، بحث کنند. آنها اظهارات مهمی می نمایند و نظراتی در باره رنگ اتاق و دیوارها و مبلمان مناسب خود را بیان می کنند و می خواهند در مورد آنها تصمیم پذیری شود. بدینگونه کودکان فرضیه طراحان را قطعی خواهند کرد. این فرضیه اساس طراحی خواهد بود که تصور کودکانه، اشکال معماری و شاخص مخصوص به خود را بر می انگیزد، مثل آنچه که، اینگونه توسط کودک بیان می شود: شبیه به ماهی است، سر و چشم دارد، مثل قایق است اما بدون پارو.

اتاق کودک قلمروئی مخصوص به آنان است. آنجا برای آنان همچون جهان بزرگ تصور می شود آنان در آنجا به موسیقی گوش فرا می دهند، بازی می کنند، در رویاهای خود فرو می روند، کتاب می خوانند و از این رو کودک هواره در حال جنبش و جنبیدن است و دوست دارد کنجکاوی و کاوش را همراه با بازی در دنیای خود انجام دهد، بنابراین محیط اطرافش باید مطابق با فعل و انفعال درون کودک باشد و حواس و حس کنجکاوی او را بر انگیزد. از این رو بهترین فضا ها جهت کودکان می بایست، رنگارنگ، جاذب، پر مشغله و منظم، پر نشاط ولی با این حال آرامش بخش و در عین حال بی خطر باشد. نائل گشتن بدانها تنها به وسیله برنامه ریزی دقیق میسر خواهد بود. از این رو با مد نظر گرفتن المان های زیر خواهیم توانست در ایجاد محیطی مناسب و متناسب با حال و هوای آنان و هر آنچه در رشد و تعالی آنان تأثیر گذار است، فائق گردیم.

مشورت:
با کودک خود صبحت کنید و فعالیت های مورد علاقه او را بیابید و توجه نمائید او از چه چیزهائی لذت می برد. از صفات منحصر بفرد او به دقت مطلع شوید و بیابید که دوست دارد محیطش چگونه آراسته شود. کودکان باید کمک کنند تا محیط خود را بیا فرینند، بدین گونه آنها یاد می گیرند، مسئولیت پذیر بوده و برای به ثمر رساندن کیفیت استعداد و جودی خود کوشش نمایند.

مقیاس و مبلمان:
طراحی فضا ی منطبق با شرایط کودکان به طور قطع بستگی به شناخت کافی از ویژگی های رشد آنان دارد. خصوصیات جسمی و روانی کودکان در مراحل مختلف رشد، اساس برنامه ریزی فضا و طراحی برای آنان است. اندازه میز و صندلی، کمد های اسباب بازی و نیز ارتفاع مناسب دستگیره درها، دستشوئی ها، شیر ها و... ضروری است. اگر فضا و عناصر آن متناسب با اندازه های کودکان باشد، آن ها به سادگی می توانند از فضاها و وسایل مربوط به خود استفاده کنند. قطعات متنوع مبلمان، نیمکت، میز و صندلی، تابلوها، قفسه ها و غیره ای که با مقیاس و در حد و اندازه آنان ساخته می شود، اغلب برای هر بازی شکل ویژه ای بخود می گیرند.

تقسیمات فضا:
اتاق کودک باید به طریقی چند منظوره طراحی شود و از آنجائی که کودکان از اتاقشان برای بسیاری از فعالیت ها در کنار استراحت و خواب استفاده می کنند، تقسیمات و قلمرو های خاص و مشخص خود را طلب می کند. از قبیل فضائی برای مطالعه و بازی های مهیج و همچنین فضائی برای سرگرمی. فضای بازی باید در کنار فضای خواب و استراحت کودک و در ارتباط مناسب با آن طراحی شود. تجهیزات مورد نیاز در فضای بازی شامل: قفسه و صندلی، پارک کودک و.... است.

محدودیت ها:
کودک در این مرحله کنجکاو و بی باک است، تا آنجائی که آنها هیچگونه اطلاعی از خطر ندارند. از این رو با ایجاد قفسه ها نه تنها اشیائی مانند بطری و دارو در ارتفاعی مناسب و به دور از دست کودک در امان است بلکه محیط نیز نظمی دوچندان می یابد.

رنگ:
رنگ های روشن به چشم بچه ها با شکوه هستند. برای دیوارها از کاغذ دیواری رنگی و یا رنگ شاد استفاده کنید و رنگ و بافت را به آنها اضافه نمائید. می توانیم حریم ها و همچنین لبه های دیوار را مشخص و بر جسته نمائیم و ابرها و ستارگان را بر سقف اضافه نمائیم.

کودکان رنگ های تابناک و درخشنده را دوست دارند. اما شما می توانید با به کار بردن رنگ های شاد و تابناک در روی هر دیوار محدوهای رنگی را نیز معین کنید. رنگ های شاد و شفاف و آزاد، تصور کودکانه را بر می انگیزند و آنان را به آفرینش و خلاقیت را تشویق می کنند. همچنین پیدایش یا ظهور دیوارهای روشن از قبیل استفاده از کارکترهای کارتونی و مانند آن در دیوارهای اتاق های کوچک می تواند بسیار مفید باشد.

روشنائی:
فضاهائی با نور طبیعی و شفاف اثر مثبت بر کودکان دارند.به عبارت دیگر اتاق های تاریک با نور مصنوعی و نامناسب اثر منفی در پی خواهند داشت. از این رو گزیدن نحوه و میزان روشنائی در اتاق کودک اهمیتی بس مهم را ایفا می نماید و تأثیر مهمی در خواندن و نوشتن و ایجاد آرامش و تمرکز آنان دارد. نور مناسب فضا را جهت محیطی آرام و مناسب جهت مطالعه محصور می نماید. بررسی تأثیر میزان نور در شب نیز در روحیه آنان حائز اهمیت است.

پنجره ها:
پنجره و جهت آن در اتاق کودک اهمیتی ویژه دارد. از طریق آن نور شمالی به داخل می تابد و شادابی و سحرخیزی را به بار می آورد.

کودکان پنجره هایی را که در تقابل و مرتبه چشمانش است را بیشتر دوست می دارد، به طوری که ایشان مجبور نیستند برای نگاه کردن به خارج قد بکشند. از سوی دیگر کودکان از میان پنجره ها حرکت خورشید را دنبال می کنند تا زمانی که به محل مشخصی برسد و غروب کند، فعالیت های خود را خاتمه می دهند. در گرداگرد این عناصر کودکان بازی می کنند و از این طریق از تصوراتشان بهره می برند تا دنیای خودشان را بیافرینند. از این رو با ایجاد کنش و واکنش و ایجاد کنجکاوی خواهیم توانست کودک خود را به فکر فرو بریم. ایجاد کنش دنیای جدیدی را بر روی کودک خواهد گشود و او را در شناخت هر چه بیشتر پیرامون و دنیای پر رمز و راز خود تشویق خواهد نمود. آنچنان که که معماری و عناصرش برانگیزنده نیروی حرکتی و تشویقی خواهند بود و آن هنگام دیگر پایانی بر این باور نخواهد بود.